افزایش قیمت مواد پتروشیمی که در بسته بندی مواد غذایی کاربرد فراوانی دارد، طی چند وقت اخیر، ضربه سنگینی به بسیاری از صنایع وارد نموده است. صنعت قارچ نیز یکی از بزرگترین قربانیان این وضعیت است.
صنعت پرورش قارچ از جمله بخشهای کشاورزی است که بستهبندی در آن نقشی کلیدی و حیاتی در حفظ کیفیت و ماندگاری محصول دارد. بطوریکه انواع ظروف پلاستیکی، فیلمهای استرچ، شیرینگ و کیسههای کشت در مراحل مختلف تولید تا عرضه قارچ به بازار استفاده میشود.
بنابراین در شرایط فعلی،گرانی شدید مواد بسته بندی قارچ، یکی از چالشهای جدی تولیدکنندگان است. مشکلی که مستقیماً بر قیمت تمامشده محصول، حاشیه سود تولیدکننده و حتی الگوی مصرف و تقاضای بازار تأثیر میگذارد.
وابستگی صنعت قارچ به مواد پتروشیمی و پلاستیک
اگر زنجیره تولید قارچ را از مرحله آمادهسازی بستر تا عرضه در بازار بررسی کنیم، متوجه میشویم که مواد پلیمری تقریباً در تمام مراحل حضور دارند.
در مرحله تولید از کیسههای کشت، نایلونهای پوششی و فیلمهای پلاستیکی مورد استفاده قرار میگیرند و در مرحله عرضه نیز ظروف پلاستیکی بستهبندی ، فیلمهای استرچ و شیرینگ نقش مهمی در حفظ کیفیت محصول دارند.
بخش عمده این اقلام از پلیمرهای مشتق از نفت تولید میشوند، از جمله:
- پلیپروپیلن (PP) برای ظروف بستهبندی قارچ
- پلیاتیلن (PE) برای کیسهها و فیلمهای پلاستیکی
- PVC برای برخی فیلمهای بستهبندی و شیرینگ
همین وابستگی باعث شده است که تنش های بازار و نوسانات قیمت محصولات پتروشیمی مستقیماً به هزینه تولید قارچ منتقل شود. بطوریکه در حال حاضر در بسیاری از واحدهای تولیدی، هزینه بستهبندی با رشدی انفجاری، اکنون به حدود 20% قیمت تمامشده قارچ رسیده است.
افزایش قیمت ظروف پلاستیکی و مواد بستهبندی قارچ
بررسی بازار مواد بستهبندی نشان میدهد که بسیاری از اقلام پلاستیکی مورد استفاده در صنعت قارچ طی مدت کوتاهی افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کردهاند. مقایسه قیمتها در فاصله زمانی بهمن و اسفند 1404 تا اردیبهشت 1405 نشاندهنده رشد شدید در برخی اقلام است.
| محصول | قیمت قدیم | قیمت جدید | میزان افزایش | درصد افزایش |
|---|---|---|---|---|
| ظرف بستهبندی قارچ PP (۱۰۰۰ گرمی) | ۲,۵۰۰ تومان | ۹,۰۰۰ تومان | ۶,۵۰۰ تومان | ۲۶۰٪ |
| کیسه کشت قارچ (هر کیلو) | ۷۵,۰۰۰ تومان | ۲۷۵,۰۰۰ تومان | ۲۰۰,۰۰۰ تومان | ۲۶۶٪ |
| شیرینگ پلاستیکی (هر کیلو) | ۱۱۰,۰۰۰ تومان | ۴۰۰,۰۰۰ تومان | ۲۹۰,۰۰۰ تومان | ۲۶۳٪ |
| استرچ بستهبندی (۱۰۰۰ متر) | ۱,۴۰۰,۰۰۰ تومان | ۴,۸۰۰,۰۰۰ تومان | ۳,۴۰۰,۰۰۰ تومان | ۲۴۳٪ |
| کیسه نایلون ۵ کیلویی | ۲۲۰,۰۰۰ تومان | ۵۳۰,۰۰۰ تومان | ۳۱۰,۰۰۰ تومان | ۱۴۱٪ |
افزایش قیمت این اقلام باعث شده هزینه بستهبندی هر کیلو قارچ نسبت به گذشته چند برابر شود. برای مثال هزینه ظرف پلاستیکی مورد استفاده در بستهبندی قارچ در مدت کوتاهی بیش از 3 برابر افزایش یافته است!
تأثیر گرانی پلاستیک بر قیمت قارچ
افزایش قیمت مواد پلیمری و پتروشیمی مورد استفاده در بستهبندی، تنها یک مشکل در بخش تولید نیست، بلکه پیامدهای آن متوجه بازار مصرف نیز خواهد شد. اما ضرر اصلی متوجه تولیدکنندگان خواهد بود!
زمانی که هزینههای بستهبندی افزایش مییابد، دو اتفاق رخ خواهد داد:
- برخی تولیدکنندگان ناچار هستند بخشی از این افزایش هزینه را، با افزایش قیمت محصول جبران کنند. در نتیجه باعث کاهش تقاضای مصرفکنندگان و فروش کمتر خواهد شد.
- گروهی از تولیدکنندگان نیز برای کاهش هزینهها، به عرضه قارچ بصورت فله ای روی میآورند. این مورد نیز مشکلاتی مانند کاهش ماندگاری محصول و افت کیفیت را به همراه خواهد داش که در نهایت منجر به کاهش حاشیه سود تولیدکننده خواهد بود.
راهکار کاهش هزینه بستهبندی قارچ
با وجود افزایش قیمت مواد پتروشیمی، روشهایی وجود دارد که میتواند به کنترل هزینهها در صنعت قارچ کمک کند. اجرای این راهکارها میتواند فشار ناشی از افزایش قیمت مواد اولیه بسته بندی را بر تولیدکنندگان، تا حدی کاهش دهد.
- یکی از مهمترین راهکارهای کاهش هزینه بستهبندی قارچ استفاده از طراحیهای سبکتر برای ظروف پلاستیکی است . در بسیاری از صنایع غذایی جهان، با استفاده از طراحی مهندسی قالبها، وزن ظروف پلاستیکی کاهش داده میشود، بدون آنکه استحکام آنها به شکل قابل توجهی کم شود. (در اصطلاح صنعتی Lightweighting شناخته میشود)
این کار علاوه بر کاهش هزینه منجر به مصرف کمتر پلاستیک و انباشت کمتر زباله های ناشی از آن در طبیعت نیز خواهد شد. - راهکار دیگر، خرید تجمیعی مواد بستهبندی توسط چند تولیدکننده بصورت عمده است. این روش باعث میشود تولیدکنندگان بتوانند مواد مورد نیاز خود را بصورت مستقیم و با قیمت مناسبتر تهیه کنند.
- همچنین استفاده از مواد بازیافتی با استاندارد غذایی مانند rPET میتواند بخشی از هزینه مواد اولیه را کاهش دهد. در کنار این موضوع، حرکت به سمت بستهبندیهای جایگزین مانند ظروف سلولزی نیز یکی از روندهای جدید در صنعت بستهبندی مواد غذایی به شمار میرود.
خرید تجمیعی مواد بستهبندی
یکی از راهکارهای عملی برای تولیدکنندگان قارچ، خرید عمده و تجمیعی مواد بستهبندی است. در این روش، چند واحد تولیدی با همکاری یکدیگر اقدام به خرید مستقیم از تولیدکنندگان یا تأمینکنندگان مواد بستهبندی میکنند.
این کار میتواند هزینهها را کاهش دهد و وابستگی به واسطههای بازار را کمتر کند.
استفاده از مواد بازیافتی با استاندارد غذایی
در بسیاری از کشورها استفاده از پلاستیکهای بازیافتی با استاندارد غذایی مانند rPET در حال افزایش است. این مواد میتوانند بخشی از مواد اولیه ظروف بستهبندی را تأمین کرده و هزینه تولید را کاهش دهند.
حرکت به سمت بستهبندیهای جایگزین
یکی از روندهای جدید در صنعت بستهبندی مواد غذایی استفاده از ظروف سلولزی یا خمیر کاغذی (Molded Pulp) است. این نوع بستهبندی علاوه بر کاهش وابستگی به مواد پتروشیمی، مزایای زیستمحیطی نیز دارد.
همچنین استفاده از فیلمهای تنفسپذیر (Breathable Films) میتواند ماندگاری قارچ را افزایش دهد و ضایعات محصول را کاهش دهد.
آینده بستهبندی قارچ در ایران
افزایش قیمت مواد پتروشیمی نشان میدهد که بستهبندی دیگر یک هزینه جانبی در صنعت قارچ نیست، بلکه به یکی از عوامل تعیینکننده در قیمت تمامشده محصول تبدیل شده است.
در آینده، واحدهای تولیدی که بتوانند با بهینهسازی مصرف پلاستیک، استفاده از فناوریهای نوین بستهبندی و مدیریت بهتر تأمین مواد اولیه هزینههای خود را کنترل کنند، مزیت رقابتی بیشتر و حاشیه سود بالاتری در بازار خواهند داشت.
جمعبندی
افزایش قیمت مواد پتروشیمی در ماههای اخیر فشار قابل توجهی بر صنعت قارچ وارد کرده است. رشد شدید قیمت اقلامی مانند ظروف پلاستیکی، استرچ، شیرینگ و کیسههای کشت باعث شده سهم بستهبندی در هزینه تولید قارچ افزایش یابد و این مسئله در نهایت بر قیمت محصول در بازار تأثیر بگذارد.
در این شرایط اقتصادی نیز گرانی یک محصول (غیرضروری) منجر به حذف آن از سبد خرید مصرفکنندگان و کاهش تقاضای بازار خواهد شد. این روند نهتنها سودآوری تولیدکنندگان را کاهش داده، بلکه میتواند در بلندمدت به تعطیلی بسیاری از واحدها بیانجامد. در چنین شرایطی، بهینهسازی مصرف مواد بستهبندی و حرکت به سمت راهکارهای نوآورانه و مدیریت صحیح، میتواند نقش مهمی در پایداری اقتصادی این صنعت ایفا کند.
سردبیر هاگ: مجید نادری
