در بازار و کاتالوگ بذر، انواع قارچ گوش چوبی اغلب با یک اسم مشترک شناخته می‌شوند، ولی ظاهر، اقلیم و رفتار کشتشان فرق می‌کند. اگر قارچ گوش چوبی را می‌شناسید، دانستن این تفاوت‌ها هم در خرید به کارتان می‌آید و هم در پرورش.
پاسخ کوتاه: بیشتر گوش چوبی بازار از دو گونه است: گوش چوبی سیاه (هیموئر) با ورق نازک و تیره، و گوش چوبی کرکی (مائوموئر) با ورق ضخیم‌تر و پشت مخملی. یوموئر فرم سفید گوش چوبی کرکی است. گوش یهودا گونه‌ای اروپایی و بیشتر وحشی است. ترملا هم که گاهی «گوش چوبی سفید» نامیده میشود، قارچی از جنس دیگری است.
انواع قارچ گوش چوبی؛ گونههای اصلی و فرقشان
انواع قارچ گوش چوبی در بازار، کتاب‌ها و کاتالوگ‌های بذر بیشتر با چهار نام دیده می‌شوند. طبق مرور علمی جاتوونگ و همکاران در سال ۲۰۲۶، بیشتر کشت تجاری دنیا به دو گونه اختصاص دارد. منابع قدیمی این دو را A. auricula-judae و A. polytricha می‌نامیدند و امروز با نامهای A. heimuer و A. cornea شناخته می‌شوند. دمای بهینه‌ای که در جدول زیر آمده از همین مرور است؛ دمای دقیق سویه‌ای را که می‌خرید از فروشنده بذر بپرسید.
| نوع | ظاهر شاخص | پراکنش طبیعی | دمای بهینه باردهی | جایگاه تجاری |
|---|---|---|---|---|
| گوش چوبی سیاه یا هیموئر (A. heimuer) | ورق نازک‌تر و تیره، کرک کوتاه | آسیای معتدل | ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد | مهم‌ترین گونه کشت‌شده این جنس در چین |
| گوش چوبی کرکی یا مائوموئر (A. cornea) | ورق ضخیم‌تر، پشت پرکرک، قهوه‌ای مایل به قرمز و گاهی سفید | پراکنده در چند قاره | ۲۲ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد | یکی از دو گونه اصلی کشت و تجارت در آسیا |
| گوش یهودا یا Jelly Ear (A. auricula-judae) | گوشمانند، قهوه‌ای روشن تا قرمز، اسپور درشت‌تر | اروپا؛ در جنگلهای هیرکانی ایران هم ثبت شده | در مرور ۲۰۲۶ عدد جداگانه‌ای ندارد | بیشتر وحشی است |
| A. nigricans، با نام قدیمی پلی‌تریکا (A. polytricha) | سطح بالایی زبر با کرک‌های بلند | قاره آمریکا | در مرور ۲۰۲۶ عدد جداگانه‌ای ندارد | منابع آسیایی این نام را اغلب برای گوش چوبی کرکی به کار برده‌اند |
مرور ۲۰۲۶ برای نامهای قدیمی A. auricula و A. polytricha هم دمای باردهی آورده است: ۱۸ تا ۳۰ و ۲۳ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد. طبق همان مرور، جمعیت‌های آسیایی auricula-judae امروز هیموئر شمرده می‌شوند و polytricha همان گوش چوبی کرکی است. پس این دو عدد به احتمال زیاد مال همین دو گونه پرورشی‌اند، نه گوش یهودای اروپایی یا A. nigricans.
گوش چوبی سیاه یا هیموئر
چینی‌ها به این گونه «هیموئر» میگویند، یعنی گوش چوبی سیاه. طبق بازنگری جهانی سال ۲۰۲۱، این قارچ سال‌ها با نام A. auricula-judae شناخته می‌شد، در حالی که آن نام در اصل برای یک گونه اروپایی توصیف شده بود. بررسی‌های مولکولی نشان داد نمونه‌های آسیایی گونه جداگانه‌ای هستند و در سال ۲۰۱۴ با نام A. heimuer توصیف شدند.
تولید این گونه در چین بسیار زیاد است. طبق یک پژوهش ژنومی در سال ۲۰۲۵، تولید هیموئر در سال ۲۰۲۳ به حدود ۷٫۱۴ میلیون تن رسید. این مقدار بیش از ۹۰ درصد تولید جهان است و هیموئر را دومین قارچ خوراکی بزرگ چین کرده است. به گفته بازنگری ۲۰۲۱، کشت آن بیش از ۱۴۰۰ سال سابقه دارد؛ ماجرای کامل را در تاریخچه قارچ گوش چوبی بخوانید.
زیر میکروسکوپ هم فرقشان پیداست: اسپور هیموئر حدود ۱۱ تا ۱۳ میکرومتر (هزارم میلی‌متر) طول دارد، اما اسپور گوش یهودا به ۱۵ تا ۲۲ میکرومتر می‌رسد. در پرورش، دمای بهینه باردهی هیموئر از بقیه گونههای بررسی‌شده باریک‌تر گزارش شده است: ۲۰ تا ۲۲ درجه. رطوبت نسبی ۸۰ تا ۹۰ درصد هم برایش آمده است.
گوش چوبی کرکی یا مائوموئر
اسم چینی این گونه «مائوموئر» است، یعنی گوش چوبی پرمو، و پرورشش بیشتر در جنوب چین رواج دارد. کرک‌های پشت اندام بارده (همان بدنه قارچ که برداشت میشود) ۱۸۰ تا ۴۲۵ میکرومتر طول دارند و به پشت قارچ ظاهری مخملی می‌دهند. مرور ۲۰۲۶ دمای بهینه باردهی آن را ۲۲ تا ۳۰ درجه و رطوبت را ۷۵ تا ۹۰ درصد آورده است. همین بازه گرم‌تر، این گونه را برای مناطق گرم یا فصل‌های گرم سال گزینه جدی‌تری می‌کند.
گوش یهودا؛ گونه اروپایی
گوش یهودا (A. auricula-judae) در اصل گونه‌ای اروپایی است. طبق راهنمای Woodland Trust، در بریتانیا نسبتاً رایج است و بیشتر روی شاخه‌های مرده یا رو به خشکیدن درخت آقطی (elder) میروید. گاهی روی راش، افرا و زبان‌گنجشک هم دیده میشود و جاهای مرطوب و سایه‌دار را ترجیح می‌دهد.
همان راهنما دو قارچ را نام می‌برد که ممکن است با گوش یهودا اشتباه گرفته شوند. یکی قارچ فنجانی Peziza badia است که روی خاک میروید و سمی است. دیگری A. mesenterica است که کوچک‌تر، کم‌رنگ‌تر و پرموتر است. اگر روی بسته‌ای آسیایی اسم auricula-judae را دیدید، به احتمال زیاد با یک برچسب قدیمی سروکار دارید. از روی این اسم نمیشود گونه محصول را فهمید.
پلی‌تریکا؛ نامی که نباید به آن تکیه کرد
نام polytricha را هنوز در بسیاری از مقاله‌های پرورشی می‌بینید. این اسم در اصل مال گونه‌ای آمریکایی است که اولین بار از روی نمونه‌ای از جامائیکا توصیف شد و امروز A. nigricans نام دارد. اما قارچ پرورشی آسیایی که بیش از صد سال با همین اسم شناخته می‌شد، در واقع گوش چوبی کرکی بود. پس عدد یا توصیه‌ای که در منابع پرورشی با نام polytricha آمده، به احتمال زیاد درباره گوش چوبی کرکی است.
گوش چوبی سفید؛ یک نام برای سه محصول متفاوت
در بازار گوش چوبی، هیچ اسمی به اندازه «گوش چوبی سفید» گیج‌کننده نیست. این اسم در فروشگاه‌ها و کاتالوگ‌های بذر ممکن است به سه محصول کاملاً متفاوت اشاره کند؛ پیش از خرید یا سفارش بذر، مطمئن شوید منظور فروشنده کدام است.
یوموئر؛ رقم سفید گوش چوبی کرکی
طبق پژوهش چیان و همکاران در سال ۲۰۲۳، یوموئر (Yu Muer) جهش‌یافته‌ای آلبینو (بدون رنگدانه) از گوش چوبی کرکی است. همین پژوهش محبوبیت آن را به رنگ سفید، ارزش غذایی و چرخه تولید کوتاه ۴۵ تا ۵۵ روزه نسبت می‌دهد. ارزش غذایی گوش چوبی را در مطلب خواص قارچ گوش چوبی ببینید. در سال ۲۰۲۶ هم مقاله‌ای از دانشگاه کشاورزی جیلین این فرم سفید را رقمی ممتاز و پرطرفدار معرفی کرد.
درباره سختی کشت یوموئر، این دو منبع یک حرف را نمی‌زنند. مقاله ۲۰۲۶ کشت آن را به بستر و شرایط محیطی حساس‌تر می‌داند، اما برای این حرف منبعی نیاورده است. پژوهش ۲۰۲۳ برعکس، آن را سازگار با محیط‌های مختلف و مقاوم در برابر بسیاری از بیماری‌ها توصیف می‌کند. اگر قصد کشتش را دارید، اول آن را در مقیاس کوچک امتحان کنید.
بای‌موئر؛ فرم سفید گوش چوبی سیاه
طبق همان پژوهش ۲۰۲۳، فرم سفید هیموئر در سال ۲۰۱۹ در دانشگاه کشاورزی جیلین اهلی شد. صفات این فرم ثابت نمی‌ماند، رنگش زیر تأثیر نور تغییر می‌کند و شرایط محیطی و مدیریت دقیق‌تری می‌خواهد. چرخه تولیدش هم از یوموئر طولانی‌تر و پرهزینه‌تر است؛ برای همین تولید آن کند پیش رفته است. پژوهشگران دورگ‌گیری آن با یوموئر را به روش ادغام پروتوپلاست (یکی کردن سلول‌های بدون دیواره دو قارچ) امتحان کردند. دورگ‌ها فقط جوانه‌های اولیه قارچ را ساختند و به اندام بارده نرسیدند.
ترملا؛ گوش چوبی سفیدی از جنسی دیگر
چینی‌ها به Tremella fuciformis بیشتر «یین‌ار» (银耳) یعنی گوش نقره‌ای میگویند. نام «بای‌موئر» (白木耳)، یعنی گوش چوبی سفید، هم برایش به کار میرود؛ همان اسمی که فرم سفید گوش چوبی سیاه هم دارد و یکی از دلایل این سردرگمی است. مدخل ویکی‌پدیای این قارچ نامهای انگلیسی snow fungus (قارچ برفی) و silver ear (گوش نقره‌ای) را هم برایش آورده است. با این حال ترملا قارچی از جنس دیگری است. اندامش سفید است و برگه‌های نازک و چین‌داری دارد که بیشتر به جلبک دریایی شبیه است تا گوش. برای آشنایی بیشتر با آن، مطلب قارچ ترملا را بخوانید.
انواع قارچ گوش چوبی خشک در بازار و درجه‌بندی کیفیت
در فروشگاه‌ها، انواع قارچ گوش چوبی معمولاً بر اساس ظاهرشان اسم‌گذاری می‌شوند، نه گونه. با جدول زیر می‌توانید گونه محتمل را از روی ظاهر حدس بزنید. جواب قطعی را برچسب می‌دهد، پس روی بسته دنبال نام علمی، کشور تولید و تاریخ مصرف باشید.
| نوع محصول | گونه محتمل | نشانه ظاهری |
|---|---|---|
| سیاه و نازک | اغلب گوش چوبی سیاه (A. heimuer) | ورق نازک، روی تیره و پشت خاکستری |
| ضخیم با پشت روشن و کرک‌دار | اغلب گوش چوبی کرکی (A. cornea) | ورق ضخیم‌تر و پشت مخملی خاکستری مایل به سفید |
| سفید | یوموئر یا قارچ ترملا | گوشمانند در یوموئر؛ برگ‌برگ و چین‌دار در ترملا |
نام «گوش ابری» (cloud ear) هم همین ابهام را دارد. مدخل ویکی‌پدیای گوش چوبی سیاه آن را یکی از نامهای انگلیسی هیموئر آورده است. اما در مدخل ترملا هم نام white cloud ears (گوش ابری سفید) ثبت شده است. پس از اسم «گوش ابری» روی بسته نمیشود فهمید کدام قارچ داخل آن است. درباره ارزش غذایی این محصول، مطلب فواید قارچ گوش ابری را ببینید.
چین برای کیفیت گوش چوبی سیاه خشک استاندارد ملی دارد. طبق بررسی نشریه علوم استاندارد چین، نسخه GB/T 6192-2019 این استاندارد ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ منتشر شد و از ۱۱ دی همان سال اجرایی شد. در این استاندارد، ضخامت ورق برای درجه یک دست‌کم ۱ میلی‌متر و برای درجه دو دست‌کم ۰٫۷ میلی‌متر است. رطوبت حداکثر ۱۲ درصد، خاکستر حداکثر ۶ درصد و پروتئین خام دست‌کم ۷ درصد تعیین شده است.
سنگین‌تر بودن را نشانه مرغوبیت ندانید، چون رطوبت اضافه هم وزن قارچ خشک را بالا می‌برد. بسته سالم و برچسب‌داری بخرید که منبع آن قابل پیگیری باشد. برای نگهداری درست هم مطلب بسته‌بندی قارچ گوش چوبی را ببینید.
هشدار: گونه و رقم هر چه باشد، قواعد آماده‌سازی یکی است: گوش چوبی را طبق دستور روی بسته خیس کنید و کامل بپزید. برای اینکه بدانید چطور آن را ایمن خیس کنید و چه کسانی باید احتیاط کنند، مطلب عوارض قارچ گوش چوبی را بخوانید.
انواع قارچ گوش چوبی در جنگلهای ایران
اولین بررسی رده‌بندی این جنس در ایران، پژوهش جاهدی و همکاران است که سال ۲۰۲۴ منتشر شد. این پژوهشگران در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ از جنگلهای هیرکانی ۱۹ نمونه جمع کردند. سپس با بررسی ظاهری و میکروسکوپی و توالی‌یابی DNA، پنج گونه را شناسایی کردند.
سه گونه از این پنج گونه همان‌هایی هستند که در بازار و منابع جهانی بیشتر دیده می‌شوند: گوش یهودا، گوش چوبی سیاه و گوش چوبی کرکی. دو گونه دیگر از گروه mesenterica هستند (پنج گروه گوش چوبی در انتهای همین مقاله معرفی شده‌اند). یکی A. mesenterica است که در انگلیسی tripe fungus نام دارد و دیگری A. iranica، گونه‌ای که برای اولین بار در همین پژوهش توصیف شد.
جدایه‌های بومی هم از نظر پرورش بررسی شده‌اند؛ جدایه یعنی کشتی که از نمونه وحشی گرفته میشود. در پژوهشی در PLOS ONE، جدایه‌های گوش چوبی کرکی بومی ایران با هم مقایسه شدند. سویه AJ01 از نظر سرعت رشد میسلیوم (ریسه قارچ)، تراکم و شکل کلنی بهترین جدایه شناخته شد. روی بستری از ۷۰ درصد خاک‌اره راش و ۳۰ درصد سبوس گندم، رشد میسلیوم در کیسه ۱۹٫۷ روز طول کشید. هر کیسه ۱۳۱٫۷ گرم محصول تازه داد و بازده زیستی (نسبت وزن قارچ تازه به وزن خشک بستر) به ۵۳٫۱ درصد رسید. جزئیات این روش در راهنمای پرورش قارچ گوش چوبی آمده است.
هشدار: ثبت یک گونه در جنگل به این معنا نیست که چیدن یا خوردنش مجاز و بی‌خطر است. شکل گوشمانند و رشد روی چوب برای تشخیص کافی نیست؛ پیش از هر تصمیمی راهنمای تشخیص قارچ سمی از خوراکی را بخوانید و هیچ قارچ وحشی‌ای را بدون تأیید کارشناس نخورید.
ارقام و سویه‌های گوش چوبی؛ گونه، رقم و سویه چه فرقی دارند؟
انواع قارچ گوش چوبی را میشود در سه سطح دسته‌بندی کرد و بیشتر اشتباه‌های خرید بذر از یکی گرفتن همین سه سطح شروع میشود. گونه (Species) واحد اصلی رده‌بندی است و با ظاهر، ساختار میکروسکوپی و DNA تعیین میشود. رقم (Cultivar) گروهی گزینش‌شده یا اصلاح‌شده از یک گونه است که صفاتش پایدار است و با نام رسمی معرفی میشود. سویه (Strain) کشتی مشخص از یک گونه است که با کد آزمایشگاهی یا تجاری شناخته میشود و ممکن است ثبت رسمی نداشته باشد.
یک مثال این تفاوت را روشن می‌کند. طبق همان پژوهش ژنومی ۲۰۲۵، رقم Hei29 از اهلی کردن و گزینش گوش چوبی سیاه وحشی به دست آمده است. این رقم در سال ۲۰۰۶ رقم ملی شد و حدود ۳۰ سال رقم اصلی شمال شرق چین بوده است. در مقابل، AJ01 سویه‌ای آزمایشی است که پژوهشگران ایرانی از میان جدایه‌های گوش چوبی کرکی بومی برگزیده‌اند. هر دو «گوش چوبی»اند، اما یکی رقم تجاری جاافتاده است و دیگری سویه‌ای که هنوز باید در مقیاس تولید آزمایش شود.
ارقام ثبت‌شده؛ چند نمونه مستند
در چین، رقم تازه معمولاً با گزارشی در نشریه‌های تخصصی معرفی میشود. این گزارش منشأ، صفات و عملکرد رقم را کنار رقم مرجع محلی می‌گذارد. هر سه رقم جدول زیر از گوش چوبی سیاه‌اند و برای نشان دادن تفاوت رقم‌ها آمده‌اند، نه برای رتبه‌بندی یا خرید.
| رقم | منشأ | صفت‌های گزارش‌شده | عملکرد در گزارش | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|
| Hei29 | اهلی‌شده و گزینش‌شده از قارچ وحشی | پرمحصول، بازارپسند، صفات پایدار | رقم مرجع در مقایسه ارقام تازه | شمال شرق چین؛ رقم ملی از ۲۰۰۶ |
| Jiyaner 1 | سویه وحشی لونگجینگ در استان جیلین؛ ۷ سال گزینش | میان‌دیررس؛ تک‌برگ، قهوه‌ای و نرم؛ ضخامت ۰٫۱۱ تا ۰٫۱۳ سانتی‌متر | ۹۱٫۱۲ کیلوگرم قارچ تازه در هر ۱۰۰ کیلوگرم بستر خشک؛ ۵٫۸ درصد بیشتر از Hei29 | مناطق کوهستانی شرق جیلین |
| Nonghei 1 | دورگ‌گیری از کشت تک‌اسپور دو رقم Au5 و Agaric Heilong 3 | چرخه کوتاه ۷۱ روزه؛ نرخ باردهی ۹۳٫۳ درصد؛ باردهی یکنواخت | در نوبت اول برداشت، ۳۲۲٫۴ گرم قارچ تازه و ۲۹ گرم خشک در هر کیسه | کشت صنعتی در سالن |
عملکرد دو رقم تازه با دو واحد مختلف گزارش شده است: Jiyaner 1 به ازای ۱۰۰ کیلوگرم بستر خشک و Nonghei 1 به ازای هر کیسه در نوبت اول برداشت. پس این دو عدد را کنار هم مقایسه نکنید. افزایش ۵٫۸ درصدی Jiyaner 1 هم فقط در برابر Hei29 و در همان آزمایش سنجیده شده است.
سویه‌ها چقدر با هم فرق دارند؟
سویه‌ها حتی در یک گونه و روی یک بستر هم تفاوت چشمگیری با هم دارند. در مقایسه ۵۰ سویه گوش چوبی کرکی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، زمان تشکیل اندام بارده و بازده زیستی سویه‌ها تفاوت معناداری داشت. سویه‌های دورگ Ac3 و Ac15 با ۸۲٫۴۰ و ۹۴٫۸۴ درصد بالاترین بازده زیستی را داشتند. سویه وحشی اهلی‌شده Ac13 هم با ۸۰ روز، زودتر از بقیه اندام بارده تشکیل داد.
سه صفت بیشتر از بقیه سویه‌ها و رقم‌ها را از هم جدا می‌کند. اولی زودرسی است: Jiyaner 1 میان‌دیررس است و Nonghei 1 چرخه‌ای ۷۱ روزه دارد؛ همین صفت تعیین می‌کند هر دوره چند روز سالن را اشغال کند. دومی شکل، رنگ و ضخامت است: بعضی رقم‌ها مثل Jiyaner 1 بیشتر تک‌برگ‌اند و استاندارد ملی چین هم درجه کیفی را با ضخامت ورق تعیین می‌کند. سومی تناسب با روش کشت است: Nonghei 1 برای کشت صنعتی در سالن معرفی شده و Jiyaner 1 برای مناطق کوهستانی شرق جیلین.
انتخاب گونه و سویه گوش چوبی برای پرورش در ایران
بهترین سویه برای هر سالن فرق می‌کند. انتخاب درست از سه سؤال شروع میشود: سالن شما چقدر توان سرمایش و گرمایش دارد، محصول را به چه بازاری می‌فروشید و چه بستری در دسترس دارید.
| شرایط واحد شما | گزینه قابل بررسی | دلیل | ریسک اصلی |
|---|---|---|---|
| سالنی که دما را خنک و ثابت نگه می‌دارد | سویه‌های گوش چوبی سیاه | محصول سیاه و نازک، مناسب بازار قارچ خشک | دمای بهینه باردهی باریک‌تری (۲۰ تا ۲۲ درجه) برایش گزارش شده؛ هزینه خنک کردن سالن در فصل گرم |
| سالن گرم‌تر یا تولید در فصل گرم | سویه‌های گوش چوبی کرکی | دمای بهینه باردهی گرم‌تر و پهن‌تر (۲۲ تا ۳۰ درجه) | محصول ضخیم‌تر؛ پسند بازار را از قبل بسنجید |
| بازار تازه‌خوری خاص یا رستوران | یوموئر، فرم سفید گوش چوبی کرکی | رنگ متمایز و چرخه تولید ۴۵ تا ۵۵ روزه | درباره حساسیتش به بستر و محیط اتفاق نظر نیست |
| پژوهش یا استفاده از ذخیره ژنتیکی بومی | جدایه‌های بومی مانند AJ01 | نتیجه آزمایشی مستند روی خاک‌اره راش | داده تولید انبوه هنوز محدود است |
پیش از سفارش بذر، این پنج مورد را از فروشنده بخواهید یا خودتان بررسی کنید:
| مورد | چه کار کنید |
|---|---|
| نام علمی و کد سویه | نام علمی امروزی، کد کشت، منشأ و تاریخ کشت مادر را بخواهید؛ برچسب auricula-judae یا polytricha برای شناختن سویه کافی نیست. همان اصولی که برای کیفیت بذر قارچ گفته میشود، اینجا هم صدق می‌کند. |
| برگه شرایط رشد | برگه‌ای بخواهید که دمای مناسب رشد میسلیوم و باردهی را نشان دهد. طبق مرور ۲۰۲۶، دمای بهینه رشد میسلیوم در بیشتر گونهها ۲۵ تا ۳۲ درجه است، اما از سویه‌ای به سویه دیگر فرق می‌کند. |
| آزمایش کوچک | دو سویه را روی بستر یکسان و در چند کیسه کشت کنید. وزن محصول قابل فروش و تعداد روزهایی را که سالن اشغال میشود، یادداشت کنید. |
| توان تأسیسات | دما و رطوبتی را که سویه لازم دارد، با توان تجهیزات پرورش قارچ گوش چوبی خودتان مقایسه کنید. |
| سلامت سالن | سویه‌ای که مقاوم معرفی شده هم سالن را از آلودگی در امان نگه نمی‌دارد؛ برای همین بیماری‌های رایج گوش چوبی را بشناسید. |
پنج گروه اصلی گونههای گوش چوبی در جهان
در همان بازنگری جهانی ۲۰۲۱، وو و همکاران ۲۷۷ نمونه از ۳۵ کشور را بررسی کردند. حاصل کار، پذیرش ۳۷ گونه بود که ۱۰ گونه از آن‌ها برای اولین بار توصیف شدند. از آن زمان گونههای تازه‌ای هم اضافه شده‌اند، مثل A. iranica از ایران. پژوهشگران گونهها را در پنج گروه ظاهری جا دادند. تشخیص قطعی گونه با میکروسکوپ و DNA است، ولی همین نشانه‌های ظاهری برای آشنایی کمک می‌کنند.
| گروه | نشانه ظاهری | گونههای شاخص | پراکنش گزارش‌شده |
|---|---|---|---|
| گروه auricula-judae | معمولاً قهوه‌ای مایل به قرمز؛ کرک کوتاه (زیر ۱۵۰ میکرومتر) روی سطح بالایی؛ سطح زیرین بیشتر صاف | گوش یهودا، گوش چوبی سیاه، A. americana، A. villosula | اروپا، آسیای معتدل و آمریکای شمالی |
| گروه cornea | سطح بالایی پرکرک یا نمدی با کرک‌های بلند (بیش از ۱۵۰ میکرومتر)؛ سطح زیرین صاف؛ لایه میانی (مدولا) دارد | گوش چوبی کرکی، A. nigricans، A. novozealandica | گسترده در آسیا، آفریقا، آمریکا، اروپا و نیوزیلند |
| گروه delicata | سطح زیرین مشبک و شبیه لانه زنبور؛ کرک کوتاه (معمولاً زیر ۱۰۰ میکرومتر) | A. delicata، A. sinodelicata، A. tremellosa | مناطق گرم آفریقا، آمریکا، استرالیا و چین |
| گروه fuscosuccinea | اندام نازک که پس از خشک شدن شکننده میشود | A. fuscosuccinea، A. thailandica | آمریکای گرمسیری، چین و تایلند |
| گروه mesenterica | اندام خوابیده یا طاقچه‌ای با نوارهای حلقوی روی سطح بالایی؛ بدون لایه میانی | A. mesenterica، A. orientalis و A. iranica | اروپا، آسیا، آفریقا، آمریکای جنوبی و استرالیا |
در آمریکا، دو گونه از گروه اول پیش‌تر گوش یهودا نامیده می‌شدند: A. americana که روی چوب سوزنی‌برگ‌ها میروید و A. angiospermarum که روی چوب پهن‌برگ‌ها رشد می‌کند. A. mesenterica هم گونه‌ای است که جنس Auricularia بر پایه آن تعریف شده و در اروپا و آسیا، از جمله جنگلهای شمال ایران، ثبت شده است.
از این پنج گروه، دو گونه پرورشی اصلی بازار از دو گروه اول‌اند: گوش چوبی سیاه از گروه auricula-judae و گوش چوبی کرکی از گروه cornea.
جمع‌بندی
برای شناختن انواع قارچ گوش چوبی، از نام علمی شروع کنید، نه از رنگ یا اسم بازاری. خریداری که فرق گوش چوبی سیاه و کرکی و سه معنای «گوش چوبی سفید» را بداند، دقیق‌تر انتخاب می‌کند. پرورش‌دهنده هم بهتر است سویه را بر اساس کد، برگه شرایط رشد و یک آزمایش کوچک در سالن خودش انتخاب کند.
سؤالات متداول
-
گوش چوبی سیاه بهتر است یا سفید؟
هیچکدام بهطور قطعی بهتر نیست و انتخاب به کاربرد و پسند بازار بستگی دارد. گوش چوبی سیاه در چین بیشترین تولید را دارد و بیشتر خشک فروخته میشود. یوموئر سفید بیشتر به خاطر رنگ متمایز و چرخه تولید کوتاهش محبوب شده است.
-
اسم انگلیسی انواع قارچ گوش چوبی چیست؟
طبق مرور ۲۰۲۶، در منابع انگلیسی به گوش چوبی بیشتر wood ear یا jelly ear و گاهی black fungus میگویند. هیموئر را black wood ear هم مینامند که ترجمه همان اسم چینی است. نام cloud ear هم برای آن به کار میرود، ولی برای ترملا هم نام white cloud ears ثبت شده است.
-
آیا گوش چوبی وحشی جنگلهای شمال خوراکی است؟
در جنگلهای شمال پنج گونه گوش چوبی ثبت شده است. گوش چوبی سیاه و کرکی گونههای خوراکی شناختهشدهاند، اما A. iranica هم در همین جنگلها پیدا میشود؛ این گونه تازه برای علم توصیف شده و خوراکی بودنش بررسی نشده است. چون از روی شکل گوشمانند نمیشود این گونهها را با اطمینان از هم جدا کرد، قارچ وحشی را بدون تأیید کارشناس نخورید.
-
چرا به قارچ گوش چوبی گوش یهودا هم میگویند؟
این نام از گونه اروپایی A. auricula-judae آمده که در انگلیسی Judas’s ear هم نامیده میشود. طبق راهنمای Woodland Trust، این قارچ بیشتر روی درخت آقطی میروید و طبق یک روایت قدیمی، یهودا خود را از همین درخت حلقآویز کرد؛ نام قارچ از همین روایت آمده است.
-
آیا black fungus همان «قارچ سیاه» اخبار کروناست؟
نه. black fungus یکی از نامهای انگلیسی گوش چوبی است، ولی «قارچ سیاه» اخبار کرونا موکورمایکوزیس بود. طبق یک مقاله علمی در Journal of Pharmacology and Pharmacotherapeutics، عامل این عفونت جدی کپکهای راسته Mucorales هستند. نام «قارچ سیاه» هم از سیاه شدن بافت آسیبدیده آمده است.
منابع
| منابع | کاربرد در این مقاله | نشانی |
|---|---|---|
| «قارچ‌های گوش چوبی؛ از زیست‌شناسی و کشت تا ارزش غذایی و فرصت‌های آینده»؛ Wood Ear Mushrooms (Auricularia spp.): From Biology and Cultivation to Nutritional Value and Future Opportunities، Jatuwong و همکاران، Life، ۲۰۲۶ | دمای بهینه باردهی و رشد میسلیوم، رطوبت، دو گونه اصلی کشت، نامهای قدیمی و نامهای انگلیسی | https://www.mdpi.com/2075-1729/16/10/1730 |
| «تنوع جهانی و تبارشناسی به‌روز گوش چوبی»؛ Global Diversity and Updated Phylogeny of Auricularia (Auriculariales, Basidiomycota)، Wu و همکاران، Journal of Fungi، ۲۰۲۱ | شمار گونهها، پنج گروه، پراکنش، اصلاح نام‌ها، اندازه اسپور و کرک، سابقه کشت | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8625027/ |
| «تحلیل ژنومی رقم Hei29 گوش چوبی سیاه»؛ Comparative Genomic Analysis of Two Monokaryons of Auricularia heimuer Hei29، Wang و همکاران، Journal of Fungi، ۲۰۲۵ | منشأ و جایگاه رقم Hei29 و تولید هیموئر در ۲۰۲۳ | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11856363/ |
| «گوش یهودا»؛ Jelly ear (Auricularia auricula-judae)، Woodland Trust | زیستگاه گوش یهودا، قارچ‌های مشابه و ریشه نام | https://www.woodlandtrust.org.uk/trees-woods-and-wildlife/fungi-and-lichens/jelly-ear/ |
| «دورگ‌گیری یوموئر و بای‌موئر با ادغام پروتوپلاست»؛ Interspecies hybridization between Auricularia cornea cv. Yu Muer and Auricularia heimuer cv. Bai Muer through protoplast fusion، Qian و همکاران، Frontiers in Microbiology، ۲۰۲۳ | یوموئر و بای‌موئر، چرخه تولید و نتیجه دورگ‌گیری | https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2023.1280420/full |
| «سازگاری گوش چوبی کرکی سفید با بستر بامبو»؛ Comparative Metabolomics Reveals the Adaptive Strategy of White Auricularia cornea to Bamboo Substrate Variation، Shan و همکاران، Journal of Fungi، ۲۰۲۶ | جایگاه تجاری یوموئر و دیدگاه حساسیت کشت آن | https://doi.org/10.3390/jof12020140 |
| «ترملا»؛ Tremella fuciformis، ویکی‌پدیای انگلیسی | نامهای چینی و انگلیسی ترملا و شکل اندام آن | https://en.wikipedia.org/wiki/Tremella_fuciformis |
| «گوش چوبی سیاه»؛ Auricularia heimuer، ویکی‌پدیای انگلیسی | نام cloud ear و سال توصیف هیموئر | https://en.wikipedia.org/wiki/Auricularia_heimuer |
| «بررسی استانداردهای داخلی و خارجی گوش چوبی سیاه»؛ 国内外黑木耳相关标准研究، Li و همکاران، Standard Science، ۲۰۲۳ | تاریخ و شاخص‌های استاندارد GB/T 6192-2019 | https://kexue.cspress.com.cn/uploadfile/202512/c8535d79e199be6.pdf |
| «جنس گوش چوبی؛ رده‌بندی و گونههای تازه برای ایران و جهان»؛ Auricularia (wood ear mushroom) genus: a contribution to classification and new species records for Iran and world، Jahedi و همکاران، Plant and Fungal Systematics، ۲۰۲۴ | گونههای جنگلهای هیرکانی و A. iranica | https://doi.org/10.35535/pfsyst-2024-0019 |
| «مدل‌سازی بستر کشت گوش چوبی کرکی بومی ایران»؛ Multilayer perceptron-genetic algorithm as a promising tool for modeling cultivation substrate of Auricularia cornea Native to Iran، Jahedi و همکاران، PLOS ONE، ۲۰۲۳ | سویه AJ01 و نتایج بستر | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9942997/ |
| «رقم تازه Jiyaner 1 گوش چوبی سیاه»؛ A New Auricularia heimuer Cultivar ‘Jiyaner 1’، Wang و همکاران، Acta Horticulturae Sinica، ۲۰۲۵ | رقم Jiyaner 1 | https://www.ahs.ac.cn/EN/Y2025/V52/IS1/139 |
| «رقم تازه Nonghei 1 گوش چوبی سیاه»؛ A new Auricularia heimuer cultivar ‘Nonghei 1’، Yang و همکاران، Mycosystema، ۲۰۲۱ | رقم Nonghei 1 | https://manu40.magtech.com.cn/Jwxb/EN/10.13346/j.mycosystema.210361 |
| «ویژگی‌ها، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و مواد معدنی سویه‌های گوش چوبی کرکی»؛ Characterization, antioxidant activity, and mineral profiling of Auricularia cornea mushroom strains، Khan و همکاران، Frontiers in Nutrition، ۲۰۲۳ | مقایسه ۵۰ سویه گوش چوبی کرکی | https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2023.1167805/full |
| «موکورمایکوزیس؛ تهدید سیاه در کووید-۱۹»؛ Mucormycosis – The black menace in COVID-19، Pattanayak و همکاران، Journal of Pharmacology and Pharmacotherapeutics، ۲۰۲۱ | علت نام «قارچ سیاه» و عامل موکورمایکوزیس | https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.4103/jpp.jpp_93_21 |
مؤلف: تیم تحریریه هاگ
تأیید علمی: تحریریه علمی هاگ · تاریخ بازبینی: ۱۱ آبان ۱۴۰۵
