استاندارد تولید قارچ گوش چوبی چارچوب تعیین شرایط قابل‌اندازه‌گیری کشت، بهداشت و ثبت عملکرد دوره است. این چارچوب، پذیرش اسپان (مایه آغاز کشت)، آماده‌سازی بستر یا محیط تغذیه و رشد قارچ، گسترش میسلیوم یا شبکه رشته‌های قارچی و باردهی و برداشت را دربرمی‌گیرد. برای هر مرحله، معیار پذیرش، حدود کنترل و اقدام اصلاحی تعیین می‌شود تا علت آلودگی یا افت عملکرد شناسایی شود و تولید در دوره‌های بعد تکرارپذیر باشد.
در هر بچ (نوبت تولید)، معیار پذیرش، نتیجه واقعی، مسئول کنترل و اقدام اصلاحی را برای این هشت مورد ثبت کنید.
۰۱ | سویه
نام علمی و کد سویه
۰۲ | اسپان
سلامت، تاریخ و آلودگی
۰۳ | مواد اولیه
منشأ، فرمول و رطوبت
۰۴ | حرارت
دما، زمان و سردکردن
۰۵ | بهداشت
تفکیک مسیرها و نظافت
۰۶ | اقلیم
دما، رطوبت، تهویه و نور
۰۷ | آلودگی
جداسازی و بررسی علت
۰۸ | دفتر بچ
ثبت نتایج و اقدامات اصلاحی
مطالعه جزئیات: برای مشاهده توضیحات کامل، یکی از بخش‌های زیر را انتخاب کنید.
چارچوب تولید قارچ گوش چوبی دقیقاً به چه معناست؟
در ارزیابی فرایند کشت باید میان سه نوع سند و روش کنترل تمایز گذاشت؛ یکسان گرفتن آن‌ها می‌تواند موجب استناد یا اجرای نادرست دستورالعمل شود. استاندارد تولید به کیفیت اجرای مراحل کشت مربوط است و درجه‌بندی محصول موضوع دیگری است. ثبت شناسه اسپان، تاریخ تلقیح (افزودن اسپان به بستر) و چرخه حرارتی هر بچ، علت اختلاف عملکرد میان بچ‌ها را قابل ردیابی میکند.
استاندارد رسمی
سندی با دامنه، مرجع صادرکننده و تاریخ اجرای مشخص. اعتبار آن به حوزه تعیین‌شده محدود است.
پروتکل علمی
گزارش آزمایشی روی گونه، سویه، ترکیب مواد و شرایط معین. تعمیم آن به شرایط دیگر آزمون جداگانه می‌خواهد.
SOP سالن (روش اجرایی استاندارد)
روش اجرایی استاندارد ویژه همان واحد است و حدود هشدار، مسئول پایش، ابزار، دفعات ثبت و اقدام اصلاحی را مشخص میکند.
سند چینی GH/T 1422-2023 برای Auricularia heimuer محل کشت، اسپان، کیسه، باردهی و پسماند را پوشش می‌دهد و جایگزین ضوابط ایران نیست.
Sun و همکاران، ۲۰۲۲ در مروری روی A. heimuer کشت فضای باز، سازه قوسی و سالن آویز را از هم جدا میکنند. انتخاب سامانه و تنظیم اقلیم به یکدیگر گره خورده‌اند.
برای شروع یک دوره، گونه و اسپان چه شرایطی باید داشته باشند؟
هویت سویه و سلامت اسپان پیش از کیسه‌سازی تأیید می‌شود و شناسه هر دو در پرونده بچ می‌ماند. این سوابق به ریشه‌یابی اختلاف رشد میان بچ‌ها کمک میکنند.
اصل ۱ | نام علمی و کد سویه را پیش از تنظیم سالن مشخص کنید
«گوش چوبی» نام عامیانه چند گونه از جنس Auricularia است و A. heimuer با A. cornea نیاز یکسانی ندارد. نام‌های قدیمی ابهام هم می‌آفرینند: A. polytricha در پژوهش‌های جدید مترادف A. cornea ثبت می‌شود و A. auricula در متون قدیمی‌تر چینی گاه برای A. heimuer هم به کار رفته است (رجوع به انواع قارچ گوش چوبی). برگه پذیرش نام علمی، کد سویه، تأمین‌کننده و شناسه بچ را ثبت میکند.
Jatuwong و همکاران، ۲۰۲۶ سه سویه A. heimuer را بررسی کردند و محیط غذایی مطلوب رشد میسلیوم در هر کدام فرق داشت. پس فرمول و شرایط یک سویه خودکار به سویه دیگر منتقل نمیشود.
اصل ۲ | اسپان ورودی را با معیارهای پذیرش کنترل کنید
اسپان باید با روش کشت سازگار باشد. سفیدی و رشد منظم آزمون خلوص را جایگزین نمی‌کنند. برگه پذیرش پنج مورد را ثبت میکند:
- هویت: نام گونه، کد سویه و شماره بچ اسپان قابل ردیابی باشد.
- سوابق: منبع، تاریخ تولید و شیوه نگهداری ثبت شود.
- وضعیت ظاهری: رشد یکنواخت، ظرف سالم و نبود نشانه آلودگی.
- تأیید فنی: در تولید حساس یا صنعتی آزمون خلوص (بررسی نبود میکروب‌های رقیب) انجام شود.
- مقدار مصرف: نرخ تلقیح با واحد روشن گزارش شود و درصد وزنی، گرم در کیسه و حجم با هم خلط نشوند.
کنترل کشت مادر و روش‌های تکثیر در تولید بذر قارچ گوش چوبی آمده است. در خط تولید، سلامت و ردیابی اسپان ورودی ملاک پذیرش است.
مواد اولیه و عملیات آماده‌سازی بستر چه استانداردهایی دارند؟
بستر هم منبع تغذیه میسلیوم است و هم ذخیره آب. سلامت مواد، یکنواختی رطوبت و اختلاط، فرمول و چرخه حرارتی هر بچ باید قابل ردیابی باشد.
اصل ۳ | از چه موادی استفاده شود و چه موادی کنار گذاشته شوند؟
- خاک‌اره چوب مناسب، کاه و برخی پسماندهای لیگنوسلولزی (باقی‌مانده‌های چوبی و فیبری گیاه) فقط پس از آزمون سازگاری با سویه وارد فرمول میشوند.
- خاک‌اره MDF، چوب رنگ‌شده، چسب‌دار و چوب دارای نگهدارنده شیمیایی برای تولید محصول خوراکی کنار گذاشته می‌شود.
- سبوس (پوسته آسیاب‌شده دانه غلات) و مکمل‌های غذایی در محل خشک و تمیز نگهداری میشوند. افزودن مکمل نیاز به کنترل دقیق‌تر آلودگی را بالا می‌برد.
- کد تأمین‌کننده، تاریخ ورود، وضعیت ظاهری و فرمول هر مخلوط ثبت می‌شود.
یک نمونه پژوهش ایرانی چه فرمولی را موفق گزارش کرده است؟
Jahedi و همکاران، ۲۰۲۳ روی A. cornea بومی شمال ایران ۱۶ فرمول خاک‌اره راش و ممرز را با سبوس گندم و برنج مقایسه کردند. فرمول برتر کوتاه‌ترین ریسه‌دوانی (مرحله‌ای که میسلیوم همه بستر کیسه را می‌گیرد و کلونیزاسیون هم نامیده می‌شود)، بیشترین محصول و بالاترین بازده زیستی (نسبت محصول تازه به ماده خشک بستر) را داشت.
فرمول گزارش‌شده در آزمایش کیسهای
ترکیب ماده خشک
۷۰٪ خاک‌اره راش + ۳۰٪ سبوس گندم
شرایط مخلوط باردهی
رطوبت اولیه ۷۰٪ و pH برابر ۶٫۵ (شاخص اسیدی یا قلیایی بودن)
۱۳۱٫۷ گرم
میانگین محصول تازه از هر کیسه
۵۳٫۱٪
بازده زیستی همان فرمول
۱۹٫۷ روز
میانگین دوره ریسه‌دوانی
رطوبت ۷۵٪ در مرحله تولید اسپان همان پژوهش بررسی شده و با رطوبت ۷۰٪ بستر باردهی یکی نیست. اعداد برای سویه AJ01 و کیسه آزمایشی‌اند.
Wang و همکاران، ۲۰۲۵ جایگزینی بخشی از مواد را با خاک‌اره بامبو برای A. heimuer آزمودند. یافته آن‌ها نشان می‌دهد انتخاب ماده پایه باید بر عملکرد واقعی کیسهها تکیه کند.
اصل ۴ | حرارت‌دهی بستر چگونه اعتبارسنجی می‌شود؟
پاستوریزاسیون (کاهش بار میکروبی رقیب با حرارت کنترل‌شده) با استریلسازی (فرایند طراحی‌شده برای نابودی میکروارگانیسم‌های زنده، از جمله اسپورهای مقاوم) یکسان نیست. برای اعتبارسنجی چرخه، رسیدن بخش دیرگرم‌شونده بار به شرایط مؤثر، چیدمان کیسهها، عملکرد تجهیزات و تکرارپذیری فرایند طبق روش مصوب بررسی می‌شود.
۱گرم‌شدن
ثبت زمان رسیدن نقطه مرجع بار به دمای هدف
۲نگهداشت
ثبت بازه کنترل‌شده در شرایط اعتبارسنجی‌شده
۳خنک‌کردن
محافظت در برابر آلودگی تا زمان تلقیح
راهنمای Penn State برای کیسه‌های حدود ۲٫۵ کیلوگرمی (وزن تر) دمای ۱۲۱ درجه و نگهداشت ۶۰ دقیقه را گزارش میکند. آزمایش ایرانی برای کیسه‌های ۸۲۵ گرمی همان دما را با ۹۰ دقیقه نگهداشت به کار برد. چرخه بار کوچک بدون اعتبارسنجی به بار صنعتی منتقل نمیشود.
سالن و تجهیزات تولید چه الزاماتی دارند؟
الزامات سالن به مدل فعالیت بستگی دارد. واحدی که بلوک آماده (کیسه پرشده با میسلیوم که برای باردهی عرضه می‌شود) میخرد، با کارگاهی که ساخت و تلقیح کیسه را هم انجام می‌دهد، الزامات یکسانی ندارد.
اصل ۵ | جریان کار از بخش آلوده به فضای تمیز برگشت نداشته باشد
در تولید یکپارچه، مواد خام از کیسه‌های حرارت‌دیده جدا می‌مانند. سردکردن و تلقیح در محیط محافظت‌شده انجام می‌شود و کارکنان، ابزار و جریان هوا آلودگی را به بخش تمیز بازنمی‌گردانند.
نقشه مسیر بهداشتی تولید
حداقل ابزار پایش متناسب با مقیاس تولید کدام‌اند؟
تولیدکننده مستقل برخلاف خریدار بلوک آماده به میکسر، تجهیز حرارتی و فضای تلقیح نیاز دارد. مقایسه چهار مسیر در تجهیزات پرورش قارچ گوش چوبی آمده است.
آب، کارکنان و نظافت بخشی از کنترل تولید هستند
آب مه‌ساز و شست‌وشو متناسب با مصرف پایش می‌شود. مخزن، خطوط آب، آبرو، دستگیره‌ها و ابزار برداشت برنامه نظافت ثبت‌شده دارند. ورود کارکنان، لباس کار و شست‌وشوی دست‌ها هم کنترل می‌شود. کف خیس معیار رطوبت هوا نیست.
کنترل اقلیم در ریسه‌دوانی و باردهی چه الزاماتی دارد؟
ریسه‌دوانی تا پرشدن کیسه ادامه دارد. پس از آن تحریک جوانه (آغازه‌ای که به اندام بارده تبدیل می‌شود) و رشد اندام بارده، یعنی بخش گوش‌مانند قابل برداشت، نیاز اقلیمی دیگری دارند.
اصل ۶ | دما، رطوبت، نور و تهویه را متناسب با هر مرحله پایش کنید
دمای هوا و مرکز کیسه، رطوبت، نور و تهویه جداگانه پایش میشوند.
دمای رشد میسلیوم و زمان ریسه‌دوانی در منابع چقدر است؟
در این مرحله میسلیوم بستر را اشغال میکند و گرمای سوخت‌وساز مرکز کیسه را گرم‌تر از هوای سالن میکند. دو پروتکل مرجع، مبنای مقایسه‌اند.
پژوهش Agriculture ۲۰۲۶ اختلاف دمای هوا و بلوک را در A. heimuer مدل‌سازی کرده است. پایش واقعی به حسگر کالیبره‌شده (تطبیق‌یافته با ابزار مرجع) و نقاط نماینده نیاز دارد.
در کیسه فیلتردار، سلامت فیلتر، انتقال گرما و چیدمان اولویت دارند. پایان رشد با پوشش یکنواخت میسلیوم و نبود آلودگی سنجیده می‌شود و مه‌دهی مستقیم روی کیسه بسته معیار آن نیست.
مقایسه دمای باردهی و رطوبت گزارش‌شده برای گونه‌ها
بازه‌ها از مرور Jatuwong، ۲۰۲۶ استخراج شده‌اند. دما، رطوبت، نور و تبادل هوا اثر متقابل دارند و عدد هر ستون فقط همراه نام علمی و روش کشت معنا پیدا میکند. A. polytricha در این جدول، نام به‌کاررفته در پژوهش‌های قدیمی و مترادف A. cornea است؛ دو ردیف، دو مجموعه گزارش تاریخی‌اند و به معنی دو گونه مستقل نیستند.
نمودار مقایسه‌ای بازه دمای باردهی
هر میله بازه دمای گزارش‌شده را نشان می‌دهد.
* نام قدیمی و مترادف A. cornea؛ شناسایی گونه ضروری است.
هنگام تحریک باردهی و رشد اندام‌ها چه چیزی تغییر میکند؟
در آزمایش ایرانی A. cornea سه روز تحریک دمایی ۱۵ تا ۲۰ درجه اعمال شد و پس از آن رطوبت ۸۵ تا ۹۰٪ و نور ۲۰۰۰ لوکس برای ۱۲ ساعت در روز برقرار ماند. برش کیسه و تنظیمات به سویه وابسته‌اند. نور ریسه‌دوانی را پیش از برش پایین نگه دارید، چون Penn State شدت بیش از ۵۰۰ لوکس را با جوانه‌زنی زودرس مرتبط می‌داند.
خشکی لبه‌های گوش‌مانند از رطوبت کم یا وزش مستقیم هوا می‌آید و آب‌نشستگی دائمی هم نامطلوب است. هوای تازه یکنواخت پخش می‌شود و حسگر CO₂ در محل نماینده بلوک‌ها قرار می‌گیرد.
مرور Regis و Geösel تفاوت رشد رویشی و باردهی و اثر هم‌زمان گرمای بستر، نور و CO₂ را بررسی میکند.
چگونه در تولید قارچ گوش چوبی از آلودگی و آفات پیشگیری کنیم؟
منشأ آلودگی را در اسپان، مواد خام، عملیات حرارتی و ورود ثانویه جست‌وجو کنید.
اصل ۷ | بهداشت، جداسازی و واکنش به آلودگی را اجرا کنید
لکه رنگی تشخیص قطعی عامل نیست و کیسه مشکوک جدا می‌شود.
برنامه نظافت و جداسازی را برای هر مرحله بنویسید
- نظافت، ابزار و نقاط ورود پیش از هر شیفت ثبت می‌شود.
- ابزار مربوط به مواد خام وارد فضای تلقیح نمیشود و کار در شرایط تمیز انجام می‌گیرد.
- کیسه مشکوک بدون باز شدن نشان‌گذاری و خارج می‌شود.
- در رخداد تکراری، اسپان، حرارت و محل کیسه بررسی میشوند.
- پسماند و ابزار آلوده از مسیر جداگانه خارج میشوند.
اگر لکه یا رشد غیرعادی دیدیم چه کنیم؟
پژوهش Frontiers ۲۰۲۲ تعامل برخی باکتری‌ها با A. cornea و میکروبیوم (جامعه میکروبی) بستر مصرف‌شده را بررسی کرده است. این نتیجه مجوز افزودن میکروب به تولید تجاری نیست.
شرح عوامل بیماری و آفات، از کپک سبز تا کنه، در بیماری‌های قارچ گوش چوبی در پرورش آمده است.
هنگام برداشت و فاصله چین‌ها چه چیزهایی کنترل می‌شود؟
اندام‌ها وقتی برداشت میشوند که به اندازه و بلوغ مورد انتظار سویه رسیده باشند، یعنی منبسط شده باشند و سطحشان هنوز از هاگ سفید پوشیده نشده باشد. نشانه‌های بلوغ با سویه فرق میکند و در SOP ثبت می‌شود. ابزار شست‌وشوشده، دست تمیز و ظروف اختصاصی لازم‌اند و محصول از سطوح آلوده و کیسه مشکوک دور می‌ماند.
هر چین (نوبت برداشت از یک بلوک) با تاریخ، وزن تازه و تعداد کیسه فعال ثبت می‌شود. افت موضعی تولید را با داده اقلیم و جایگاه کیسهها مقایسه کنید. ادامه چین‌ها به سلامت بستر بستگی دارد و فاصله مناسب میان آن‌ها را ثبت بچ‌های خود واحد روشن میکند.
درجه‌بندی، ایمنی و ضوابط عرضه تازه یا خشک در استاندارد محصول قارچ گوش چوبی بررسی شده‌اند و از دامنه کنترل فرایند این مقاله جدا هستند.
چگونه سوابق هر بچ تولید را ثبت و ممیزی کنیم؟
پرونده هر بچ باید ترتیب عملیات را بازسازی کند. تاریخ، شناسه، مسئول، مقدار اندازه‌گیری و اصلاح انجام‌شده ضروری‌اند.
اصل ۸ | داده‌های هر بچ و اقدامات اصلاحی را ثبت و بازبینی کنید
ممیزی (بازبینی مستند و منظم رعایت روش‌ها) روی همین پرونده انجام می‌شود و ثبت کاغذی یا دیجیتال هر دو پذیرفتنی است.
چه اطلاعاتی در پرونده هر بچ لازم است؟
سه شاخص ساده برای ارزیابی ثبات تولید
۱. درصد آلودگی
زمان شمارش و تعریف «کیسه آلوده» را برای مقایسه دوره‌ها ثابت نگه دارید.
۲. بازده زیستی (BE)
وزن خشک اولیه با وزن کیسه خیس یا وزن اسپان یکسان نیست.
۳. زمان تا اولین برداشت
سویه، مرحله آغاز شمارش و تعریف نخستین برداشت را یکسان در نظر بگیرید.
این شاخص‌ها روند داخلی واحد را نشان می‌دهند و حد پذیرش جهانی نیستند. توقف یا آزادسازی بچ به خطر بهداشتی و معیار مصوب واحد وابسته است.
نمونه فرم پذیرش هشت‌گانه برای هر بچ
برای استفاده عملی از هشت اصل، در ابتدای دوره «معیار پذیرش» و «مسئول کنترل» را مشخص کنید و نتیجه هر بچ را با یکی از وضعیت‌های پذیرفته، نیازمند بررسی، ردشده یا نامرتبط با فعالیت واحد ثبت کنید. جدول زیر نمونه فرم داخلی است و جایگزین حدود مصوب دستگاه، ارزیابی خطر یا مقررات محلی نیست.
در واحدی که بلوک آماده میخرد، ساخت بستر و اعتبارسنجی حرارت واحدِ تأمین‌کننده در فرم خریدار با وضعیت «نامرتبط» مشخص می‌شود؛ در عوض، شناسه و سلامت بلوک ورودی، شرایط باردهی و نتایج برداشت باید ثبت شوند.
چطور یک انحراف را به اقدام اصلاحی تبدیل کنیم؟
انحراف یعنی خروج یک مقدار از حد مصوب. وقتی داده از حد مجاز بیرون می‌زند، ابتدا ابزار و محل حسگر بررسی می‌شود. سپس انحراف واقعی، مسئول، زمان و اقدام اصلاحی ثبت می‌شود و اثر اصلاح در نوبت بعد سنجیده می‌شود.
کدام اسناد رسمی برای کنترل تولید قابل استنادند؟
استاندارد گونه‌ای، ممیزی ایمنی و معیار محصول دامنه‌های متفاوتی دارند. جدول زیر اسناد مرتبط با فرایند را نشان می‌دهد. استناد به جزئیات بندهای استاندارد چینی به متن کامل آن نیاز دارد.
استاندارد NY/T 4799-2025 در ۹ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر و از ۱ مه ۲۰۲۶ اجرایی شد. دامنه آن کشت کیسهای در فضای باز است.
مجوز خانگی، احداث و بهره‌برداری صنعتی در ایران شرایط متفاوتی دارند. فعالیت را در mojavez.ir جست‌وجو و از مرجع معرفی‌شده استعلام کنید. راهنمای مجوز پرورش قارچ خانگی و صنعتی مدارک را توضیح می‌دهد.
چگونه برنامه استاندارد تولید را در سه مقیاس اجرا کنیم؟
بلوک آماده و مقیاس کوچک
پذیرش بلوک، اقلیم باردهی، بهداشت و برداشت، بدون عملیات ساخت کیسه.
نمونه ثبت: شناسه و ظاهر بلوک ورودی، دمای سالن، رخداد آلودگی و وزن هر چین.
کارگاه تولید کیسه
فرمول، بهداشت، حرارت‌دهی، تلقیح و ردیابی ورودی‌ها.
نمونه ثبت: کد مواد و اسپان، وزن و رطوبت مخلوط، گزارش چرخه حرارتی و مسئول تلقیح.
سالن صنعتی چندبچی
کالیبراسیون، پایش چندنقطه‌ای، نمونه‌برداری و مسئول کنترل کیفیت.
نمونه ثبت: گزارش روزانه انحراف حسگرها، وضعیت هر بچ و نتیجه اقدام اصلاحی.
برای توسعه ظرفیت، نسبت کیسه سالم، انرژی و محصول قابل‌فروش را بسنجید. محاسبات در درآمد قارچ گوش چوب در ایران آمده است؛ همچنین آموزش گام‌به‌گام شروع کشت در پرورش قارچ گوش چوبی از خانه تا صنعت نقطه مناسبی برای شروع است.
جمع‌بندی و چک‌لیست نهایی برای یک دوره قابل‌کنترل
استاندارد تولید قارچ گوش چوبی با ردیابی ورودی‌ها، حرارت‌دهی، ریسه‌دوانی، باردهی و برداشت در پرونده هر بچ قابل ارزیابی است. چک‌لیست زیر برای آغاز دوره بعد است.
چک‌لیست قابل استفاده در شروع هر بچ
سؤالات متداول درباره استاندارد تولید قارچ گوش چوبی
-
آیا دمای ۲۵ درجه برای رشد همه گونههای گوش چوبی مناسب است؟
خیر. Penn State برای کشت کیسهای ۲۵ ± ۲ درجه گزارش میکند و پژوهش ایرانی روی A. cornea دمای ۲۸ ± ۱ درجه را به کار برده است. دمای بستر و هویت سویه تعیین میکنند چه عددی مناسب است.
-
برای واحدی که بلوک آماده میخرد کدام کنترلها لازم است؟
چنین واحدی بلوک سالم را میپذیرد، بهداشت را رعایت میکند، رطوبت و هوا را کنترل میکند و آلودگی و وزن برداشت را ثبت میکند. کنترل ساخت اسپان یا استریلسازی فقط برای تولیدکننده همان مراحل مطرح است.
-
آیا ثبت ۱۲۱ درجه روی نمایشگر، استریلشدن کیسه را ثابت میکند؟
خیر. برنامه حرارتی باید برای وزن و چیدمان بار اعتبارسنجی شود. سپس در هر بچ، سوابق زمان، دما و شرایط واقعی با برنامه تأییدشده مطابقت داده شوند؛ نمایش یک عدد بهتنهایی کافی نیست.
-
اگر چند کیسه از یک بچ با هم آلوده شدند چه مدرکی بررسی شود؟
شناسه اسپان، تاریخ تلقیح، چیدمان بار، چرخه حرارت و محل کیسهها با هم تطبیق داده میشوند. کیسه مشکوک در سالن باز نمیشود.
-
حد مجاز آلودگی در همه کارگاهها چند درصد است؟
حد واحدی برای همه کارگاهها وجود ندارد. روش شمارش ثابت، خطر بهداشتی، ضوابط محل و سوابق خود واحد حد اقدام را تعیین میکنند.
-
چه زمانی میتوان یک دستورالعمل پژوهشی را به مقیاس صنعتی منتقل کرد؟
پس از آزمون روی سویه و دستگاه واقعی، ثبت چند بچ مقایسهپذیر و تأیید دمای مرکز بار و سلامت محصول میتوان دستورالعمل را به مقیاس صنعتی برد.
منابع
منابع با نشانی خام و دامنه کاربرد در جدول آمده‌اند.
تدوین و بررسی منابع: تیم تحریریه هاگ
مقادیر پژوهشی به گونه و روش مطالعه محدودند و ضوابط محل تولید و مشخصات دستگاه جداگانه بررسی شوند.
