تاریخچه قارچ شیمجی در ژاپن از دو جنبه می‌توان بررسی کرد: تجاریسازی کشت بوناشیمجی در اکتبر ۱۹۷۳ و عرضه تجاری هونشیمجی در ۲۰۰۴. این دو قارچ از نظر گونه و شیوه تغذیه متفاوت‌اند. بوناپی، محصول سفید هوکوتو، نیز از ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ عرضه شد. این تاریخ‌ها به توسعه کشت و عرضه محصول مربوطاند و زمان نخستین مصرف یا کشف قارچ را نشان نمی‌دهند.
برای خواندن تاریخچه قارچ شیمجی، کدام تفاوت مهم است؟
بوناشیمجی از تجزیه چوب تغذیه می‌کند؛ هونشیمجی در طبیعت با ریشه درختان همزیستی دارد، اما کشت تجاری آن بدون گیاه میزبان هم امکان‌پذیر شده است. بنابراین، تاریخ یک آزمایش، اصلاح رقم یا عرضه محصول را باید همراه با نام همان قارچ خواند. [۱] [۳]
شیمجی نام یک قارچ است یا چند قارچ؟
«شیمجی» نام عمومی چند قارچ خوراکی است و بهتنهایی یک گونه را مشخص نمیکند. دو نام مهم در این مقاله، بوناشیمجی و هونشیمجی هستند. همچنین، تفاوت شیمجی سفید و قهوهای با تفاوت این دو قارچ یکی نیست. برای آشنایی بیشتر با نام‌ها و ویژگی‌ها، مطلب قارچ شیمجی چیست را بخوانید.
شیمجی (نام عمومی چند قارچ)
بوناشیمجی
قارچی تجزیهکننده چوب؛ دارای رقم‌ها و سویه‌های پرورشی مختلف
هونشیمجی
گونه‌ای جداگانه و اکتومیکوریزی؛ در طبیعت با ریشه درختان همزیستی دارد
برای نام علمی بوناشیمجی، این مقاله از Hypsizygus marmoreus استفاده می‌کند؛ نامی که در مرجع رده‌بندی و سند اختراع بررسی‌شده ثبت شده است. [۴] در بعضی نوشته‌ها نام‌های H. tessellatus یا H. tessulatus دیده میشود؛ برای نقل نام علمی، باید مرجع و کاربرد همان منبع مشخص باشد.
در نمایشگرهای کوچک، در صورت نیاز جدول‌ها را به چپ و راست حرکت دهید.
| نام | نام علمی در این مقاله | ویژگی | جایگاه در تاریخچه |
|---|---|---|---|
| بوناشیمجی قهوهای | Hypsizygus marmoreus | تجزیهکننده چوب؛ دارای سویه‌های پرورشی | توسعه کشت و تجاریسازی در ژاپن |
| شیمجی سفید؛ از جمله بوناپی هوکوتو | Hypsizygus marmoreus | شامل رقم‌های سفید؛ بوناپی نام محصول مشخص هوکوتو است | اصلاح رقم و عرضه محصول سفید |
| هونشیمجی | Lyophyllum shimeji | همزیستی با ریشه درختان در طبیعت | توسعه کشت تجاری بدون گیاه میزبان |
خاستگاه قارچ شیمجی؛ زیستگاه طبیعی و پیشینه کشت در ژاپن
برای بررسی منشأ قارچ شیمجی باید زیستگاه طبیعی گونه را از محل توسعه کشت تجاری جدا کرد. چون «شیمجی» برای چند قارچ به کار می‌رود، نمی‌توان بدون تعیین گونه، یک خاستگاه جغرافیایی واحد به همه آن‌ها نسبت داد. محور این مقاله، پیشینه کشت بوناشیمجی و هونشیمجی در ژاپن است. بوناشیمجی در طبیعت روی چوب درختان پهن‌برگ رشد می‌کند. نام «بونا» به درخت راش اشاره دارد؛ شرح گونه در وبگاه هوکوتو نیز ارتباط این نام با رویش روی تنه‌های افتاده راش را توضیح می‌دهد. هونشیمجی، در مقابل، با درختانی مانند کاج و بلوط همزیستی دارد. [۳]
برداشت شیمجی از طبیعت با تولید آن روی بستر پرورشی، دو شیوه متفاوت تأمین محصول است. منابع تاریخی این مقاله زمان نخستین مصرف را مشخص نمیکنند؛ بنابراین، تاریخ تجاریسازی کشت را نباید آغاز آشنایی مردم با این قارچ‌ها دانست.
کشت تجاری بوناشیمجی از چه زمانی آغاز شد؟
در گزارش رسمی شرکت تاکارا بایو، اکتبر ۱۹۷۳ زمان واگذاری فناوری و تجاریسازی روش کشت مصنوعی بوناشیمجی ثبت شده است. این گزارش همچنین توضیح می‌دهد که تاکارا بایو در ۲۰۰۲ تأسیس شد و رویدادهای پیش از آن، به سابقه بخش زیست‌فناوری تاکارا شوزو مربوطاند. در گزارش سالانهٔ ۲۰۱۴، توسعه فناوری تولید انبوه در ۱۹۷۰ و واگذاری مجوز بهره‌برداری در ۱۹۷۳، دو رویداد جدا معرفی شده‌اند. بنابراین، ۱۹۷۳ نقطه مهم تجاریسازی در سابقه این گروه است؛ نه تاریخ کشف قارچ یا نخستین آزمایش کشت.
مسیر بوناشیمجی و محصول سفید
۱۹۷۰
توسعه فناوری تولید انبوه، به گزارش تاکارا
۱۹۷۲*
گزارش ثانویه درباره ثبت اختراع کشت
اکتبر ۱۹۷۳
واگذاری فناوری و تجاریسازی روش کشت
اکتبر ۲۰۰۱
کشت رقم «هوکوتو شیرو-۱»
۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲
آغاز عرضه بوناپی، محصول سفید هوکوتو
مسیر پژوهش و عرضه هونشیمجی
دهه ۱۹۷۰
آغاز پژوهش روی کشت بدون گیاه میزبان
اوایل دهه ۱۹۹۰
توسعه سامانه پایه کشت
۱۹۹۷
تأیید همزیستی با کاج در آزمایش گلخانه‌ای؛ مسیر پژوهشی موازی
۲۰۰۴
عرضه تجاری محصول حاصل از کشت بدون میزبان
* سال ۱۹۷۲ فقط گزارش منبع ثانویه است. آزمایش همزیستیِ ۱۹۹۷ نیز با مسیر کشت بدون میزبان تفاوت دارد.
| زمان | قارچ یا محصول | رویداد | منبع | محدودیت تفسیر |
|---|---|---|---|---|
| ۱۹۷۰ | بوناشیمجی | توسعه فناوری تولید انبوه، به گزارش تاکارا | [۸] | توسعه فناوری با عرضه تجاری یکسان نیست. |
| دهه ۱۹۷۰ | هونشیمجی | آغاز پژوهش روی کشت بدون گیاه میزبان | [۳] | آغاز پژوهش، به‌معنی آغاز تولید انبوه نیست. |
| ۱۹۷۲ | بوناشیمجی | گزارش ثبت اختراع توسط تاکارا شوزو با نام هونشیمجی | [۲] | گزارش ثانویه؛ سند اصلی ثبت اختراع بررسی نشده است. |
| اکتبر ۱۹۷۳ | بوناشیمجی | واگذاری فناوری و تجاریسازی کشت مصنوعی | [۱] | تاریخ این رویداد در سابقه گروه تاکارا است؛ نه تاریخ کشف قارچ. |
| اوایل دهه ۱۹۹۰ | هونشیمجی | توسعه سامانه پایه کشت و تشکیل اندام باردهی روی بستر غذایی | [۳] | موفقیت پژوهشی با تولید انبوه تفاوت دارد. |
| ۱۹۹۷ | هونشیمجی | تأیید همزیستی با کاج در گلدان و محیط گلخانه | [۳] | آزمایش همزیستی است؛ نه آغاز کشت تجاری بدون میزبان. |
| اکتبر ۲۰۰۱ | هوکوتو شیرو-۱ | کشت رقم سفیدِ ذکرشده در سابقه اصلاح رقم | [۴] | نخستین رقم سفید جهان یا تاریخ عرضه محصول را ثابت نمیکند. |
| ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ | بوناپی هوکوتو | آغاز عرضه محصول سفید هوکوتو | [۵] | فقط تاریخ عرضه این محصول مشخص است. |
| ۲۰۰۴ | هونشیمجی | عرضه تجاری محصول حاصل از کشت بدون میزبان | [۳] [۸] | به عرضه تجاری مربوط است؛ نه آغاز پژوهش یا مصرف قارچ. |
تفاوت سالهای ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳ در تاریخچه شیمجی چیست؟
در مدخل دانشنامه‌ای Bionity، سال ۱۹۷۲ برای ثبت اختراع کشت بوناشیمجی توسط تاکارا شوزو و ۱۹۷۳ برای شروع تولید ذکر شده است. همان متن، نام به‌کاررفته در گزارش ثبت اختراع را «هونشیمجی» می‌داند. این وبگاه مطلب را از ویکی‌پدیا بازنشر کرده و سند اصلی ثبت اختراع در این بررسی در دسترس نبوده است.
سالهای ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳ در این روایت به دو رویداد متفاوت نسبت داده شده‌اند: ثبت اختراع و تجاریسازی. رویداد اکتبر ۱۹۷۳ در سند رسمی شرکت تأیید میشود؛ ادعای ۱۹۷۲ و نام استفاده‌شده در آن، همچنان گزارش ثانویه است. [۱] [۲]
چرا مسیر هونشیمجی با بوناشیمجی فرق داشت؟
تفاوت شیوه تغذیه، مسئله کشت این دو قارچ را متفاوت می‌کند. بوناشیمجی روی بسترهای حاوی مواد چوبی پرورش می‌یابد؛ اما برای هون‌شیمجیِ همزیست با درخت، تأمین مواد غذایی بدون میزبان به پژوهش جداگانه نیاز داشت. در مرور علمی منتشرشده در ۲۰۱۷، توسعه کشت هونشیمجی بدون گیاه میزبان توضیح داده شده است.
توانایی استفاده از نشاسته به رشد و تشکیل اندام باردهی هونشیمجی روی بستر غذایی کمک کرد. در کنار این کار، پژوهشگران همزیستی آن با درختان را نیز بررسی کردند. تأیید همزیستی با کاج در ۱۹۹۷، آزمایشی جدا از تولید بدون میزبان بود. این دو مسیر پژوهشی را نباید یک روش کشت یکسان دانست. [۳] قیمت ۲۰۰ تا ۳۰۰ ین برای هر ۱۰۰ گرم که در مرور سال ۲۰۱۷ آمده، گزارشی از بازار همان دوره است و قیمت امروز محسوب نمی‌شود. [۳]
شیمجی سفید و قهوهای؛ تفاوت رنگ و رقم
سفید و قهوهای، گروه‌های رنگی بوناشیمجی هستند و هرکدام می‌توانند رقم‌ها و سویه‌های مختلفی داشته باشند. طبق معرفی رسمی محصول، بوناپی از تلاقی نمونه‌های سفید بوناشیمجی به دست آمده و از ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ عرضه شده است. این تاریخ، آغاز عرضه محصول هوکوتو را مشخص می‌کند و به همه شیمجیهای سفید تعمیم‌پذیر نیست.
در سند اختراع با شماره USPP26049P3، کشت «هوکوتو شیرو-۱» در اکتبر ۲۰۰۱ و انجام تلاقی در سپتامبر ۲۰۱۰ آمده است. پس از ارزیابی حاصل این تلاقی، رقم «مارمو شیرو-۲» انتخاب و نام‌گذاری شد. موضوع این سند، همین رقم مشخص است؛ نام‌بردن از رقم‌های قبلی در سابقه اصلاح، به‌معنی ثبت اختراع همه انواع سفید نیست.
پس سه رویداد را جدا بخوانیم: کشت یک رقم در ۲۰۰۱، عرضه محصول بوناپی در ۲۰۰۲ و مراحل اصلاح رقم تازه‌تر در ۲۰۱۰. هیچ‌یک بهتنهایی نخستین پیدایش شیمجی سفید در جهان را تعیین نمیکند.
سه اشتباه رایج در تاریخچه قارچ شیمجی
پیش از نقل یک تاریخ، نام قارچ و رویداد را بررسی کنید
- شیمجی را نام یک گونه واحد ندانید؛ بوناشیمجی و هونشیمجی دو گونه متفاوت‌اند.
- کشف، آزمایش کشت، ثبت اختراع و عرضه تجاری را یکی نگیرید.
- تاریخ عرضه بوناپی یا اصلاح یک رقم را به همه شیمجیهای سفید نسبت ندهید.
درباره ورود شیمجی به ایران چه می‌دانیم؟
در منابع مورد استناد این مقاله، تاریخچه قارچ شیمجی در ایران و نخستین ورود یا آغاز تولید شیمجی در ایران مشخص نشده است. تعیین این تاریخ به مدرکی تاریخ‌دار نیاز دارد که نام گونه و نوع رویداد را روشن کند. واردات محصول تازه، ورود کشت اولیه و آغاز تولید داخلی، رویدادهای یکسانی نیستند؛ سابقه فعالیت یک تولیدکننده نیز بهتنهایی نخستین تولید در کشور را ثابت نمیکند.
جمع‌بندی
برای خواندن تاریخچه قارچ شیمجی، نام گونه و نوع رویداد را کنار هم بگذارید: اکتبر ۱۹۷۳ به تجاریسازی روش کشت بوناشیمجی در سابقه تاکارا، ۲۰۰۴ به عرضه تجاری هونشیمجی و ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ به عرضه بوناپی هوکوتو مربوط است. ثبت اختراع، اصلاح رقم و نخستین مصرف، تاریخ‌های جداگانه‌ای دارند.
سؤالات متداول درباره تاریخچه قارچ شیمجی
-
کشت تجاری بوناشیمجی از چه زمانی آغاز شد؟
در گزارش رسمی تاکارا بایو، اکتبر ۱۹۷۳ زمان واگذاری فناوری و تجاریسازی روش کشت مصنوعی بوناشیمجی ثبت شده است. این رویداد به سابقه بخش زیست‌فناوری تاکارا شوزو مربوط است و تاریخ کشف قارچ را مشخص نمیکند.
-
آیا بوناشیمجی و هونشیمجی یک گونهاند؟
خیر. بوناشیمجی در این مقاله با نام علمی Hypsizygus marmoreus معرفی شده و قارچی تجزیهکننده چوب است. هونشیمجی با نام علمی Lyophyllum shimeji، در طبیعت با ریشه درختان همزیستی دارد؛ کشت تجاری آن بدون گیاه میزبان نیز انجام شده است.
-
چرا در تاریخچه شیمجی سالهای متفاوتی ذکر میشود؟
زیرا هر تاریخ میتواند به گونه و رویدادی متفاوت اشاره کند. سال ۱۹۷۲ در یک منبع ثانویه به ثبت اختراع بوناشیمجی نسبت داده شده؛ اکتبر ۱۹۷۳ به تجاریسازی روش کشت آن و ۲۰۰۴ به عرضه تجاری هونشیمجی مربوط است. سند اصلی ادعای ۱۹۷۲ در این بررسی در دسترس نبوده است.
-
آیا شیمجی سفید و قهوهای تاریخچه یکسانی دارند؟
هر دو در این بحث به بوناشیمجی مربوطاند، اما سفید و قهوهای نام دو رقم مشخص نیستند. برای بوناپی هوکوتو، تاریخ عرضه ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ مستند است؛ این تاریخ، زمان عرضه همه شیمجیهای سفید یا پیدایش نخستین رقم سفید جهان را مشخص نمیکند.
-
آیا زمان ورود شیمجی به ایران مشخص است؟
منابع مورد استناد این مقاله، تاریخ نخستین ورود یا تولید شیمجی در ایران را مشخص نمیکنند. واردات محصول، ورود کشت اولیه و شروع تولید داخلی باید جداگانه مستند شوند؛ سابقه یک تولیدکننده بهتنهایی نخستین تولید در ایران را ثابت نمیکند.
منابع و کاربرد آن‌ها
شماره‌های متن به ردیف‌های جدول زیر ارجاع می‌دهند. منابع رسمی شرکت‌ها برای ثبت سابقه همان شرکت یا محصول استفاده شده‌اند. منبع شماره ۲ بازنشر دانشنامه‌ای است و جای سند اصلی ثبت اختراع را نمی‌گیرد.
| شماره | منبع | کاربرد در متن | نشانی |
|---|---|---|---|
| [۱] | گزارش رسمی تاکارا بایو در EDINET؛ گزارش مالی ۲۰۲۵، صفحه ۴ | سابقه تاکارا شوزو؛ رویداد اکتبر ۱۹۷۳ و تأسیس تاکارا بایو در ۲۰۰۲ | https://disclosure2dl.edinet-fsa.go.jp/searchdocument/pdf/S100VZNP.pdf |
| [۲] | مدخل Shimeji در Bionity؛ بازنشر دانشنامه‌ای از ویکی‌پدیا | فقط برای معرفی گزارش ثانویه سال ۱۹۷۲ و نام ذکرشده در آن؛ نه تأیید سند اختراع | https://www.bionity.com/en/encyclopedia/Shimeji.html |
| [۳] | یامادا، فوروکاوا و یاماناکا؛ ۲۰۱۷؛ Cultivation of Edible Ectomycorrhizal Mushrooms in Japan | پیشینه پژوهش هونشیمجی، سامانه کشت، آزمایش همزیستی ۱۹۹۷ و عرضه تجاری ۲۰۰۴؛ DOI: 10.35196/rfm.2017.4.379-389 | https://revfitotecnia.mx/index.php/RFM/article/download/174/153 |
| [۴] | سند اختراع USPP26049P3؛ رقم مارمو شیرو-۲؛ هوکوتو | نام علمی استفاده‌شده در سند و تاریخ‌های کشت و اصلاح رقم‌های مشخص در ۲۰۰۱ و ۲۰۱۰ | https://patents.google.com/patent/USPP26049P3/en |
| [۵] | هوکوتو؛ معرفی رسمی روز بوناپی | روش معرفی‌شده برای ایجاد بوناپی و عرضه این محصول در ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۲ | https://www.hokto-kinoko.co.jp/bunapinohi/ |
| [۶] | GBIF؛ رکورد Hypsizygus marmoreus با منبع Catalogue of Life | مبنای نام علمی بوناشیمجی در این مقاله؛ بدون تعمیم به نام‌های استفاده‌شده در همه منابع | https://www.gbif.org/taxon/6MT3M |
| [۷] | هوکوتو؛ معرفی بوناشیمجی طبیعی | رشد روی چوب راش و توضیح نام بوناشیمجی | https://www.hokto-kinoko.co.jp/kinokolabo/album/1962/ |
| [۸] | گزارش سالانه تاکارا بایو؛ ۲۰۱۴؛ صفحات ۱۵ و ۱۶ چاپی | توسعه فناوری تولید انبوه در ۱۹۷۰، واگذاری مجوز در ۱۹۷۳ و آغاز تولید و فروش هونشیمجی در ۲۰۰۴ | https://www.takara-bio.co.jp/ja/ir/news/news_IR-4512234401744444326/main/0/link/2014_AR_j.pdf |
تدوین و بررسی منابع: تیم تحریریه علمی هاگ
این مطلب بر پایه مقاله مروری، اسناد رسمی شرکت‌ها، مرجع رده‌بندی و سند اختراع تهیه و ویرایش شده است.
