عوارض قارچ مایتاکه؛ بررسی تداخلات دارویی و موارد منع مصرف

خیر؛ برای بیشتر افراد، مصرف مایتاکه بصورت ماده غذایی و در مقدار معمول آشپزی، عموماً ایمن است. بااین‌حال، ایمنی مصرف قارچ در غذا را نباید با ایمنی مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ آن یکسان دانست.

مکمل‌های مایتاکه ممکن است از نظر غلظت ترکیبات فعال، روش تهیه و مقدار مصرف با یکدیگر تفاوت داشته باشند. به همین دلیل، نتایج یک مطالعه روی عصاره مشخص را نمی‌توان به تمام محصولات موجود در بازار تعمیم داد. راهنمای بالینی مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ نیز مصرف غذایی مایتاکه را عموماً ایمن می‌داند، اما درباره احتمال تداخل مکمل آن با برخی داروها هشدار می‌دهد.

مصرف غذایی: خوردن قارچ مایتاکه در غذا، در صورت تهیه محصول سالم و رعایت اصول نگهداری و پخت، برای بیشتر افراد مشکلی ایجاد نمی‌کند.

مصرف مکمل: کپسول، پودر و عصاره این قارچ ممکن است غلظت‌های متفاوتی از ترکیبات فعال داشته باشند. احتمال تداخل دارویی و محدودیت اطلاعات درباره ایمنی مصرف طولانی‌مدت، از مهم‌ترین دلایل احتیاط در استفاده از این فرآورده‌ها هستند.

در مجموع، نمی‌توان گفت مایتاکه برای همه افراد بی‌خطر است یا مصرف آن الزاماً عارضه ایجاد می‌کند. ارزیابی خطر به شکل مصرف، نوع فرآورده، وضعیت سلامت فرد و داروهای مصرفی او بستگی دارد.

عوارض مایتاکه به شکل مصرف آن بستگی دارد. بطور کلی مصرف این قارچ در غذا معمولاً برای بیشتر افراد ایمن است، ولی اطلاعات مربوط به عوارض مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ آن محدودتر است. در یک مطالعات صورت‌گرفته مواردی نظیر: تهوع، تورم مفصل، خارش و بثورات پوستی به‌عنوان عوارض احتمالی مصرف عصاره مایتاکه گزارش شدند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست این واکنش‌ها با چه فراوانی رخ می‌دهند یا تا چه اندازه به سایر فرآورده‌های مایتاکه قابل تعمیم هستند.

عوارض احتمالی مایتاکه در یک نگاه

مواردی مانند اسهال، نفخ، افت فشار خون و دل‌درد را نمی‌توان بر اساس شواهد موجود، از عوارض قطعی و اثبات‌شده مایتاکه معرفی کرد.

مطالعه انسانی درباره عوارض مکمل مایتاکه چه نشان داد؟

در سال ۲۰۰۹، پژوهشگران ایمنی و اثرات ایمنی‌شناختی عصاره پلی‌ساکاریدی مایتاکه را در یک مطالعه بالینی بررسی کردند. در این پژوهش، ۳۴ زن یائسه با سابقه سرطان پستان که پس از درمان اولیه نشانه‌ای از بیماری فعال نداشتند، وارد مطالعه شدند. شرکت‌کنندگان به‌مدت سه هفته، عصاره مایع مایتاکه را در دوزهای متفاوت دریافت کردند.

دو نفر پیش از پایان مطالعه، به‌دلیل عوارض احتمالی خفیف از ادامه شرکت انصراف دادند:

• یک نفر دچار تهوع و تورم مفصل شد.
• یک نفر خارش و بثورات پوستی را تجربه کرد.

پژوهشگران سمیت محدودکننده دوز مشاهده نکردند؛ یعنی در محدوده دوزهای بررسی‌شده، عارضه‌ای که افزایش دوز را محدود کند گزارش نشد. بااین‌حال، این نتیجه به معنای بی‌خطر بودن تمام مکمل‌های مایتاکه یا مصرف طولانی‌مدت آنها نیست.

محدودیت مهم پژوهش: تعداد شرکت‌کنندگان کم بود، مطالعه فقط سه هفته طول کشید و شرکت‌کنندگان شرایط مشخصی داشتند. بنابراین، نمی‌توان از این نتایج برای تعیین میزان شیوع عوارض در جمعیت عمومی یا پیش‌بینی ایمنی همه فرآورده‌های موجود در بازار استفاده کرد.

چه زمانی واکنش پوستی به مایتاکه خطرناک است؟

خارش، قرمزی یا بثورات پوستی پس از مصرف مکمل ممکن است نشانه واکنش حساسیتی باشد، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که خود مایتاکه عامل آن بوده است. ترکیبات دیگر فرآورده یا داروهای مصرفی نیز ممکن است در بروز علائم نقش داشته باشند.

اگر پس از مصرف مایتاکه دچار تورم زبان یا گلو، دشواری تنفس یا احساس غش شدید، احتمال واکنش حساسیتی شدید مطرح است و باید فوراً کمک اورژانسی دریافت کنید. در چنین شرایطی منتظر برطرف‌شدن خودبه‌خودی علائم نمانید.

آیا مایتاکه می‌تواند آزمایش خون را تغییر دهد؟

در اطلاعات تخصصی مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، افزایش بدون علامت ائوزینوفیل خون به‌عنوان یکی از یافته‌های مرتبط با مایتاکه ذکر شده است. ائوزینوفیل‌ها نوعی گلبول سفید هستند که افزایش تعداد آنها می‌تواند در شرایط مختلف، از جمله برخی واکنش‌های آلرژیک و بیماری‌ها، رخ دهد.

بااین‌حال، افزایش ائوزینوفیل به‌تنهایی نشانه عارضه ناشی از مایتاکه نیست. اگر این تغییر در آزمایش خون مشاهده شود، پزشک باید علت‌های احتمالی دیگر و سابقه مصرف مکمل‌ها و داروها را نیز بررسی کند.

مصرف مایتاکه در غذا با مصرف روزانه مکمل یا عصاره غلیظ آن یکسان نیست. اگر داروهای رقیق‌کننده خون یا کنترل قند خون مصرف می‌کنید، پیش از شروع مکمل مایتاکه باید احتمال تداخل را بررسی کنید.

شواهد مربوط به تداخل‌های مایتاکه محدود است، اما مهم‌ترین مواردی که باید به آنها توجه کرد عبارت‌اند از:

• وارفارین: یک گزارش موردی از افزایش INR هنگام مصرف هم‌زمان عصاره مایتاکه و داروی ضد انعقاد خون وارفارین منتشر شده است.
• داروهای دیابت: احتمال افزایش اثر کاهنده قند خون مطرح است؛ هرچند میزان این خطر برای فرآورده‌های مختلف دقیقا مشخص نشده است.
• داروهای فشار خون: احتمال افت بیش‌ازحد فشار خون در مصرف هم‌زمان مطرح شده، اما شواهد مستقیم انسانی محدود است.
• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: به‌دلیل محدودبودن اطلاعات درباره اثرات ایمنی مایتاکه، افراد مصرف‌کننده این داروها بهتر است پیش از شروع مکمل با پزشک خود مشورت کنند.

نکته: تداخلات دارویی و بالینی قطعی با این داروها اثبت نشده است، اما باید جانب احتیاط رعایت شود.

مایتاکه و داروهای دیابت

برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، اثر کاهنده قند خون را برای ترکیبات مایتاکه نشان داده‌اند. اطلاعات بالینی محدودی نیز وجود دارد، اما این شواهد برای توصیه به مصرف مایتاکه به‌عنوان درمان دیابت کافی نیستند.

نگرانی اصلی زمانی مطرح می‌شود که مکمل مایتاکه همراه با داروهایی مانند انسولین یا سایر داروهای کاهنده قند خون مصرف شود. در این شرایط، احتمال اثر افزایشی و افت بیش‌ازحد قند خون باید در نظر گرفته شود؛ هرچند میزان دقیق این خطر مشخص نیست.

لرزش، تعریق، گرسنگی ناگهانی، تپش قلب و گیجی می‌توانند از نشانه‌های افت قند خون باشند. این علائم اختصاصی نیستند و در صورت بروز باید بر اساس برنامه درمانی تعیین‌شده برای دیابت اقدام کنید.

اگر دیابت دارید، پیش از شروع مکمل مایتاکه با پزشک یا داروساز مشورت کنید. ممکن است لازم باشد قند خون خود را با دقت بیشتری پایش کنید. مقدار انسولین یا سایر داروهای دیابت را خودسرانه تغییر ندهید.

مایتاکه و داروهای فشار خون

برخی منابع و مقالات علمی، احتمال کاهش فشار خون بر اثر مصرف مایتاکه و در نتیجه افزایش اثر داروهای کاهنده فشار خون را مطرح کرده‌اند. بااین‌حال، شواهد انسانی برای تعیین شدت این اثر و میزان خطر تداخل محدود است؛ بنابراین، نباید این تداخل را قطعی یا فراگیر در همه افراد دانست.

سرگیجه، ضعف و احساس سبکی سر، به‌ویژه هنگام برخاستن، ممکن است با افت فشار خون همراه باشند؛ اما به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کنند.

اگر داروی فشار خون مصرف می‌کنید، پیش از استفاده از مکمل مایتاکه با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در صورت تأیید مصرف، ممکن است پایش فشار خون اهمیت بیشتری پیدا کند. داروی تجویزی خود را بدون نظر پزشک قطع یا کم نکنید.

منبع: اطلاعات تداخل‌های احتمالی مایتاکه در بنیاد سوزان جی کومن

مایتاکه و وارفارین؛ آیا خطر خونریزی افزایش می‌یابد؟

مهم‌ترین تداخل دارویی گزارش‌شده برای مایتاکه، احتمال افزایش اثر وارفارین است. وارفارین داروی ضدانعقادی است و برای پایش اثر آن از آزمایش INR استفاده می‌شود. افزایش INR می‌تواند نشان دهد که خون با سرعت کمتری لخته می‌شود و در برخی شرایط، خطر خونریزی افزایش یافته است.

در یک گزارش موردی منتشرشده در سال ۲۰۱۰، افزایش INR در بیماری که وارفارین مصرف می‌کرد و عصاره مایتاکه را نیز به برنامه خود افزوده بود، گزارش شد. این یافته احتمال تداخل را مطرح می‌کند، اما یک گزارش موردی برای تعیین میزان شیوع تداخل یا اثبات وقوع آن در همه مصرف‌کنندگان کافی نیست.

اگر وارفارین مصرف می‌کنید:

• مکمل مایتاکه را بدون هماهنگی پزشک یا داروساز شروع نکنید.
• اگر هم‌اکنون مکمل مصرف می‌کنید، درباره ادامه یا قطع آن با مسئول درمان مشورت کنید.
• ممکن است پزشک پایش زودتر یا مکررتر INR را لازم بداند.
• مقدار وارفارین را خودسرانه تغییر ندهید.

در صورت خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه، استفراغ خونی یا سردرد شدید و ناگهانی، فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.

منبع: گزارش موردی افزایش INR در مصرف هم‌زمان عصاره مایتاکه و وارفارین

مایتاکه و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی

برخی ترکیبات مایتاکه، از جمله بتاگلوکان‌ها و پلی‌ساکاریدها، به‌دلیل اثرات احتمالی بر فعالیت سیستم ایمنی بررسی شده‌اند. البته تغییر شاخص‌های ایمنی در مطالعات آزمایشگاهی یا انسانی کوچک، لزوماً به معنای ایجاد یک تداخل دارویی مهم در عمل نیست.

در حال حاضر، شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد که مایتاکه با تمام داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی تداخل قطعی دارد. بااین‌حال، اگر پیوند عضو داشته‌اید، داروی سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنید یا تحت درمان سرطان هستید، پیش از شروع مکمل مایتاکه با پزشک معالج خود مشورت کنید. این احتیاط به‌ویژه به این دلیل اهمیت دارد که اطلاعات مربوط به ایمنی و تداخل‌های فرآورده‌های غلیظ مایتاکه محدود است.

منبع تکمیلی: مرور علمی ترکیبات زیست‌فعال مایتاکه

چه کسانی باید در مصرف مایتاکه احتیاط کنند؟

مصرف مکمل مایتاکه برای همه افراد انتخاب مناسبی نیست. به‌ویژه برای کسانی که داروهای خاص مصرف می‌کنند، بارداری یا شیرده هستند یا قرار است جراحی شوند. در این موارد بهتر است پیش از مصرف این فرآورده با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

مهم‌ترین گروه‌های نیازمند احتیاط عبارت‌اند از:

این جدول به معنای اثبات خطر قطعی برای تمام افراد این گروه‌ها نیست. میزان خطر به نوع فرآورده، مقدار مصرف، وضعیت سلامت و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.

مصرف مایتاکه در دوران بارداری و شیردهی

اطلاعات علمی قابل‌ اعتماد درباره ایمنی مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ مایتاکه در دوران بارداری و شیردهی کافی نیست. بنابراین، نمی‌توان این فرآورده‌ها را در این دوره‌ها بی‌خطر دانست یا مقدار مصرف ایمنی برای آن‌ها تعیین کرد.

کمبود اطلاعات به معنای اثبات آسیب به جنین یا نوزاد نیست؛ بلکه نشان می‌دهد شواهد کافی برای ارزیابی مطمئن خطر در دسترس نیست. به همین دلیل، بهتر است در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف خودسرانه مکمل مایتاکه خودداری کنید و پیش از استفاده با پزشک مشورت کنید.

منبع: مونوگراف Drugs.com

آیا مصرف مایتاکه باید پیش از جراحی متوقف شود؟

اگر قرار است جراحی شوید، لازم است پزشک و متخصص بیهوشی را از مصرف تمام مکمل‌ها، از جمله مایتاکه، مطلع کنید. برخی مکمل‌ها ممکن است بر قند خون، انعقاد یا اثر داروهای مورد استفاده در دوره جراحی تأثیر بگذارند؛ بااین‌حال، میزان این خطر برای مایتاکه به‌طور دقیق مشخص نیست.

توصیه به قطع مکمل دست‌کم دو هفته پیش از جراحی در برخی منابع عمومی مطرح شده است، اما شواهد اختصاصی کافی برای تعیین این فاصله به‌عنوان یک قانون ثابت برای همه مصرف‌کنندگان مایتاکه وجود ندارد. زمان قطع مکمل باید با توجه به نوع فرآورده، شرایط بیمار و نوع جراحی، توسط تیم درمان تعیین شود.

اگر جراحی شما نزدیک است و مکمل مایتاکه مصرف می‌کنید، موضوع را در اولین فرصت با جراح یا متخصص بیهوشی در میان بگذارید. داروهای تجویزی را نیز بدون دستور پزشک قطع نکنید.

منبع تکمیلی: WebMD

نمی‌توان قارچ مایتاکه را صرفاً بر اساس شکل مصرف، از کم‌خطرترین تا پرخطرترین رتبه‌بندی کرد. مصرف مایتاکه در غذا با مصرف پودر یا عصاره غلیظ آن یکسان نیست و اطلاعات ایمنی مربوط به یک شکل مصرف را نمی‌توان بدون بررسی به همه فرآورده‌ها تعمیم داد.

در محصولات طبیعی مانند قارچ، هیچگاه دو محصول با وزن یکسان، لزوما ترکیبات مشابهی ندارند. همچنین روش استخراج، نسبت ماده اولیه به عصاره و میزان استانداردسازی نیز می‌تواند متفاوت باشد. به‌علاوه مکمل‌ها، حاوی مواد دیگری غیر از قارچ نیز هستند. مورد دیگر اینکه مثلا کپسول مایتاکه ممکن است حاوی پودر کامل قارچ یا عصاره آن باشدکه هرکدام میزان ترکیبات متفاوتی خواهند داشت.
بنابراین در حال حاضر، شواهد بالینی برای تعیین یک مقدار مصرف استاندارد و ایمن برای همه فرآورده‌های مایتاکه کافی نیست.

چگونه خطر مصرف مکمل مایتاکه را کاهش دهیم؟

برای انتخاب مکمل مایتاکه، فقط وزن کپسول یا تعداد آن در بسته کافی نیست. برای مثال، محصولی با عنوان «۵۰۰ میلی‌گرم پودر قارچ» با محصولی که «۵۰۰ میلی‌گرم عصاره» دارد، الزاماً ترکیب یا اثر یکسانی ندارد. برای بررسی بهتر محصول، نکات زیر را در نظر بگیرید.

پیش از مصرف مکمل مایتاکه، این موارد را بررسی کنید:

1. نام علمی و ترکیبات محصول: نام علمی مایتاکه، یعنی Grifola frondosa، و فهرست کامل مواد تشکیل‌دهنده را بررسی کنید. بعضی مکمل‌ها ترکیبی از چند قارچ یا مواد دیگر هستند؛ بنابراین نباید همه ترکیبات آنها را به مایتاکه نسبت داد.
2. نوع فرآورده: مشخص کنید محصول از پودر کامل قارچ تهیه شده یا عصاره است. همچنین بررسی کنید ماده اولیه از اندام بارده قارچ بدست آمده یا میسلیوم آن؛ این دو لزوماً ترکیب یکسانی ندارند.
3. کیفیت و قابلیت رهگیری: نام و اطلاعات تماس تولیدکننده، تاریخ انقضا، شماره سری ساخت و اطلاعات کنترل کیفیت را بررسی کنید. آزمون مستقل معتبر، در صورت وجود، می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره هویت ترکیبات و آلودگی‌های احتمالی بدهد؛ بااین‌حال، هیچ برچسب یا گواهی‌ای به‌تنهایی ایمنی و اثربخشی محصول را تضمین نمی‌کند.
4. داروهای مصرفی و وضعیت سلامت: اگر دارویی مصرف می‌کنید، پیش از استفاده از مکمل مایتاکه نظر پزشک یا داروساز را بپرسید. درباره شرایط پزشکی نیز در صورت تردید مشورت کنید.
5. پرهیز از شروع هم‌زمان چند مکمل جدید: اگر چند فرآورده را هم‌زمان شروع کنید، تشخیص عامل احتمالی تهوع، خارش یا سایر علائم دشوارتر می‌شود. در صورت بروز علائم غیرمعمول، مصرف مکمل را ادامه ندهید تا درباره اقدام مناسب با متخصص سلامت مشورت کنید؛ علائم شدید یا نشانه‌های واکنش آلرژیک جدی به ارزیابی فوری نیاز دارند.

برای بررسی تداخل احتمالی، نام دقیق محصول، تصویر برچسب ترکیبات، مقدار و دفعات مصرف و فهرست داروهای خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید. راهنمای ایمنی مکمل‌های غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) نیز بر بررسی ترکیبات مکمل و اطلاع‌رسانی درباره مصرف آن به متخصص سلامت تأکید می‌کند.

چه علائمی پس از مصرف مایتاکه نیازمند مراجعه پزشکی هستند؟

بروز هر علامتی پس از مصرف مایتاکه لزوماً به معنای عارضه ناشی از این قارچ یا مکمل آن نیست؛ بااین‌حال، برخی نشانه‌ها به‌ویژه پس از شروع مصرف یک مکمل جدید، نیازمند توجه فوری هستند. این موضوع برای افرادی که دارو مصرف می‌کنند اهمیت بیشتری دارد.

علائمی که به کمک فوری پزشکی نیاز دارند

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، منتظر بهبود خودبخودی نمانید و فوراً کمک پزشکی بگیرید:

• نشانه‌های واکنش آلرژیک شدید: تورم زبان یا گلو، دشواری تنفس یا احساس خفگی
• اختلال جدی در هوشیاری: غش، تشنج یا گیجی شدید، به‌ویژه اگر احتمال افت قند خون وجود دارد
• خونریزی شدید یا نشانه‌های خونریزی داخلی: خونریزی ممتد، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری؛ این علائم در مصرف‌کنندگان وارفارین اهمیت ویژه‌ای دارند.
• افت قند خون شدید: به‌ویژه اگر با تشنج، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد.

چه علائمی باید پیگیری شوند؟

اگر پس از شروع مصرف مکمل مایتاکه دچار تهوع مداوم، اسهال یا درد شکم شدید، راش پوستی، سرگیجه تکرارشونده یا تغییر غیرمنتظره قند خون شدید، برای ارزیابی با پزشک یا داروساز مشورت کنید. شدت علائم، مدت ادامه آنها، داروهای مصرفی و زمان شروع مکمل در بررسی علت اهمیت دارند.

در صورت مشکوک‌بودن به عارضه مکمل، مصرف آن را تا دریافت راهنمایی پزشکی ادامه ندهید. داروهای تجویزی خود را خودسرانه قطع یا کم‌ و زیاد نکنید. اگر علائم شدید هستند، ابتدا کمک فوری پزشکی بگیرید و بررسی علت را به تعویق نیندازید.