خواص قارچ گانودرما یا ریشی (Ganoderma lucidum) قرن‌هاست در طب سنتی شرق آسیا شناخته شده است. این قارچ را در چین با نام لینگژی و در ژاپن با نام ریشی می‌شناسند و کتاب‌های طب سنتی آن را از مهم‌ترین قارچ‌های دارویی می‌دانند. امروز پژوهشگران مواد مؤثر قارچ گانودرما را در آزمایشگاه، روی حیوانات و در چند کارآزمایی انسانی بررسی کردهاند.
برای هر خاصیت، سطح شواهدش را هم نوشته‌ایم تا معلوم باشد کدام روی انسان بررسی شده، کدام فقط در آزمایشگاه دیده شده و کدام پشتوانه علمی ندارد. طرز مصرف، مقدار مصرف، نکته‌های خرید و عوارض آن هم در ادامه آمده است.
💡 پاسخ کوتاه: مهم‌ترین مواد مؤثر گانودرما پلی‌ساکاریدها (به‌ویژه بتاگلوکان‌ها) و تری‌ترپن‌ها هستند. بیشتر خواص آن، مثل اثر ضدالتهابی و محافظت از کبد، فقط در آزمایشگاه و روی حیوانات دیده شده است. در انسان، شواهد ضعیف نشان می‌دهد ممکن است در کنار درمان سرطان کمک کند، اما بر قند، چربی و فشار خون افراد دیابتی اثر معناداری نداشته است.
⚠️ هشدار مهم: این مطلب جای مشورت با پزشک را نمی‌گیرد. گانودرما مکمل است، نه دارو، و ممکن است با داروهای رقیقکننده خون، فشار خون، دیابت و تضعیفکننده ایمنی تداخل داشته باشد. اگر باردار هستید، شیر می‌دهید، بیماری کبدی یا خودایمنی دارید یا قرار است جراحی شوید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
خواص قارچ گانودرما از کجا می‌آید؟ مواد مؤثر ریشی
خواص قارچ گانودرما به چند گروه ماده مؤثر برمی‌گردد. طبق فصل گانودرما در کتاب مرجع Herbal Medicine، سه گروه اصلی این مواد پلی‌ساکاریدها، پپتیدوگلیکان‌ها و تری‌ترپن‌ها هستند:
- پلی‌ساکاریدها، بتاگلوکان‌ها و پپتیدوگلیکان‌ها: پلی‌ساکاریدها قندهای پیچیده‌ای هستند که بیشتر پژوهشهای مربوط به سیستم ایمنی روی آنها انجام شده است و بتاگلوکان‌ها شناخته‌شده‌ترین آنها هستند. پپتیدوگلیکان‌ها هم ترکیبی از قند و پروتئین‌اند. این مواد معمولاً با آب داغ از قارچ استخراج میشوند.
- تری‌ترپن‌ها و اسید گانودریک: تاکنون بیش از ۱۰۰ نوع تری‌ترپن در گانودرما شناسایی شده و اسیدهای گانودریک A و B اولین آنها بودند. خاصیت ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی گانودرما هم به این گروه نسبت داده میشود.
- پروتئین‌ها: حدود ۷ تا ۸ درصد گانودرما پروتئین است. یکی از آنها پروتئینی به نام LZ-8 است که در آزمایشگاه بر واکنش سیستم ایمنی اثر گذاشته است.
این مواد طبیعی‌اند، اما «طبیعی» بودن یک ماده به این معنی نیست که حتماً بیخطر است. عوارض و تداخل‌های دارویی گانودرما را در بخش عوارض آورده‌ایم.
کدام خواص قارچ گانودرما در انسان ثابت شده است؟
بیشتر خواص قارچ گانودرما که در منابع مختلف گفته میشود، از پژوهشهای آزمایشگاهی و حیوانی می‌آید و نتیجه آزمایش روی سلول یا موش ممکن است در انسان تکرار نشود. طبق گزارش مؤسسه ملی سرطان آمریکا درباره قارچ‌های دارویی، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هیچ قارچ دارویی را برای درمان سرطان یا بیماری دیگری تأیید نکرده است. جدول زیر خواص گانودرما را بر اساس نوع پژوهش دسته‌بندی کرده است.
| نوع پژوهش | موضوع | نتیجه به زبان ساده |
|---|---|---|
| کارآزمایی‌های انسانی (بررسی‌های کاکرین) | سرطان (درمان کمکی)، سیستم ایمنی در بیماران سرطانی، قند، چربی و فشار خون در دیابت نوع ۲ | در کنار درمان سرطان، پاسخ به درمان و کیفیت زندگی کمی بهتر شد، اما شواهد ضعیف است. سهم برخی گلبول‌های سفید هم کمی بالا رفت. بر قند، چربی و فشار خون افراد دیابتی اثر معناداری نداشت. |
| پژوهشهای انسانی کوچک یا بدون گروه مقایسه | علائم ادراری مردان، پولیپ‌های روده بزرگ، خستگی بیماران سرطانی | نتایج امیدوارکننده‌اند، اما برای نتیجه‌گیری کافی نیستند. |
| فقط در آزمایشگاه یا روی حیوانات | کبد، کلیه، باکتری‌ها و ویروس‌ها، التهاب، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، پوست، عضلات، وزن، خواب، پارکینسون، پیری و آلزایمر | گاهی اثراتی دیده شده، اما هنوز در انسان ثابت نشده است. |
| بدون دلیل علمی کافی | پیسی، یبوست و «دفع سموم»، عفونت ادراری، درمان افسردگی | ادعای درمان این بیماری‌ها پشتوانه علمی ندارد. |
خواص گانودرما در پژوهشهای انسانی
تقویت سیستم ایمنی بدن
پلی‌ساکاریدهای گانودرما، به‌ویژه بتاگلوکان‌ها، در آزمایشگاه چند گروه از سلول‌های دفاعی بدن را فعال کردهاند. این سلول‌ها عبارت‌اند از ماکروفاژها که میکروب‌ها را می‌بلعند، سلول‌های دندریتیک که میکروب را به بقیه سیستم ایمنی معرفی میکنند و سلول‌های کشنده طبیعی (NK) که سلول‌های آلوده و سرطانی را از بین می‌برند. روی حیوانات هم تری‌ترپن‌ها و پلی‌ساکاریدهای گانودرما واکنش سیستم ایمنی را قوی‌تر و متعادل‌تر کردهاند.
در انسان، بررسی کاکرین درباره گانودرما و درمان سرطان نشان داد مصرف گانودرما در کنار درمان اصلی، سهم برخی لنفوسیت‌ها (نوعی گلبول سفید) را در بیماران سرطانی کمی بالا می‌برد: CD3 حدود ۳٫۹، CD4 حدود ۳ و CD8 حدود ۲ واحد درصد. فعالیت سلول‌های NK فقط اندکی تغییر کرد.
این تغییرات در بیماران سرطانی دیده شده و معلوم نیست در افراد سالم هم رخ دهد یا باعث شود کمتر بیمار شوند. طبق گزارش مؤسسه ملی سرطان آمریکا، در یک پژوهش چینی هم ۳۰ بیمار مبتلا به سرطان پیشرفته ریه ۱۲ هفته گانودرما مصرف کردند و در مجموع تغییر معناداری در شاخص‌های ایمنی‌شان دیده نشد.
گانودرما و سرطان (درمان کمکی)
در آزمایشگاه و روی حیوانات، گانودرما رشد سلول‌های تومور را کند کرده و باعث مرگ سلول‌های سرطانی شده است.
در انسان، بررسی کاکرین نتایج ۵ کارآزمایی با ۳۷۳ بیمار را جمع‌بندی کرد. بیمارانی که گانودرما را در کنار شیمیدرمانی یا پرتودرمانی مصرف کردند، کمی بیشتر به درمان پاسخ دادند و در ۴ پژوهش، کیفیت زندگی‌شان بهتر شد. با این حال، این نتیجه قطعی نیست: پژوهش‌ها کوچک و کم‌کیفیت بودند، همه شرکت‌کننده‌ها چینی بودند و هیچکدام بررسی نکرده بودند که گانودرما عمر بیماران را طولانی‌تر میکند یا نه. مصرف گانودرما به‌تنهایی هم اثر مشابهی بر کوچک شدن تومور نداشت.
همان گزارش مؤسسه ملی سرطان آمریکا به یک پژوهش ژاپنی هم اشاره میکند. در این پژوهش، ۱۲۳ نفر روزانه ۱٫۵ گرم عصاره گانودرما را ۱۲ ماه مصرف کردند. در کولونوسکوپی بعدی، پولیپ‌های پیش‌سرطانی روده بزرگ (آدنوم) در این گروه کمتر و کوچک‌تر از ۱۰۲ نفری بود که چیزی مصرف نکرده بودند؛ اما گروه مقایسه دارونما نگرفته بود.
پس گانودرما درمان اصلی سرطان نیست. اگر بیمار سرطانی هستید، فقط با نظر پزشک معالج آن را در کنار درمان در نظر بگیرید.
اثر گانودرما بر قند خون، فشار خون و چربی خون
در آزمایش روی حیوانات، گانودرما قند و کلسترول خون را پایین آورده و آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد ضدالتهابی آن در آزمایشگاه از قلب و رگ‌ها محافظت کردهاند. چند پژوهش انسانی کوچک هم کاهش فشار خون یا قند خون را گزارش کردهاند؛ مثلاً در یک پژوهش ۱۲ هفتهای روی ۷۱ فرد مبتلا به دیابت نوع ۲، قند خون و HbA1c (قند خون سه‌ماهه) کمتر شد.
اما وقتی بررسی کاکرین درباره گانودرما و عوامل خطر بیماری قلبی نتایج ۵ کارآزمایی با ۳۹۸ فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ را کنار هم گذاشت، نتیجه فرق کرد. در این کارآزمایی‌ها، مصرف روزانه ۱٫۴ تا ۳ گرم گانودرما به مدت ۱۲ تا ۱۶ هفته در مقایسه با دارونما (قرص بی‌اثر)، بر قند خون ناشتا، HbA1c، فشار خون، کلسترول کل، LDL (کلسترول بد) و تری‌گلیسرید اثر معناداری نداشت. پس دلیلی وجود ندارد که گانودرما در انسان جای داروی دیابت، فشار یا چربی خون را بگیرد یا از تصلب شرایین (سخت و تنگ شدن سرخرگ‌ها بر اثر رسوب چربی) پیشگیری کند.
با این حال، چون چند پژوهش کوچک کاهش فشار و قند خون را گزارش کردهاند، احتمال تداخل با داروها را نمی‌شود کنار گذاشت. اگر داروی فشار خون یا دیابت مصرف میکنید، گانودرما ممکن است اثر آن را بیشتر کند و فشار یا قند خون را بیش از حد پایین بیاورد؛ پس پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
گانودرما برای مردان؛ علائم ادراری و پروستات
در آزمایشگاه، یکی از تری‌ترپن‌های گانودرما به نام گانودرول B به گیرنده هورمون مردانه متصل شده و آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز را مهار کرده است. این آنزیم تستوسترون را به شکل قوی‌ترش تبدیل میکند و در بزرگ شدن پروستات نقش دارد. روی حیوانات هم عصاره گانودرما جلوی بزرگ شدن پروستات بر اثر تستوسترون را گرفته است.
طبق پایگاه گیاهان دارویی مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، چند پژوهش بالینی هم بهبود علائم ادراری مردان (مثل تکرر ادرار و ضعیف بودن جریان ادرار) را با مصرف گانودرما گزارش کردهاند. این پژوهش‌ها محدودند و گانودرما جای معاینه را نمی‌گیرد. علائم ادراری ممکن است نشانه بزرگی خوش‌خیم پروستات، عفونت یا بیماریهای دیگر باشد و تشخیص آن با پزشک است.
گانودرما، خستگی، خواب و سلامت روان
در طب سنتی چین از گانودرما برای آرامش ذهن و همچنین برای سرگیجه، بیخوابی، تپش قلب و تنگی نفس استفاده میشود. در یک نظرسنجی از بیماران سرطانی، کسانی که گانودرما مصرف می‌کردند گفته بودند خستگی، تهوع و افسردگی‌شان کمتر شده است؛ اما این پژوهش گروه مقایسه نداشت و نمی‌شود از آن نتیجه قطعی گرفت.
در آزمایشی روی موش‌های صحرایی، عصاره گانودرما مدت خواب را بیشتر کرد؛ اما پژوهش انسانی معتبری وجود ندارد که نشان دهد گانودرما بیخوابی را درمان میکند. این ادعا هم که گانودرما «غده پینه‌آل» (غده‌ای در مغز) را تقویت میکند، پایه علمی ندارد. برای درمان افسردگی یا اضطراب هم دلیل علمی کافی وجود ندارد و این قارچ جای درمان روان‌پزشکی را نمی‌گیرد.
خواص قارچ ریشی در آزمایشگاه و روی حیوانات
خواص قارچ گانودرما در این بخش در کشت سلولی، موش یا حیوانات دیگر دیده شده‌اند. این نتایج برای پژوهشهای بعدی مهم‌اند، اما نمی‌شود آنها را مستقیم به انسان تعمیم داد.
تأثیر گانودرما بر کبد و کلیه
عصاره گانودرما در موش‌ها از کبد در برابر آسیب مواد سمی، مثل تتراکلرید کربن، محافظت کرده است. برخی آزمایش‌های حیوانی هم اثر آن را بر کار کلیه بررسی کردهاند. اما برای درمان کبد چرب، هپاتیت یا بیماریهای کلیه در انسان دلیل کافی وجود ندارد.
از طرف دیگر، طبق اطلاعات مرکز مموریال اسلون کترینگ درباره عوارض ریشی، مصرف پودر ریشی در چند گزارش نادر با آسیب کبدی همراه بوده است. یکی از این موارد به هپاتیت شدید و مرگ منجر شد. پس اگر بیماری کبدی دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید و اگر بعد از مصرف زردی یا ادرار تیره دیدید، مصرف را قطع کنید.
اثر ضدمیکروبی و ضدویروسی گانودرما؛ جایگزین آنتی‌بیوتیک است؟
طبق همان فصل کتاب Herbal Medicine، عصاره ریشی در آزمایشگاه جلوی رشد چند باکتری بیماری‌زا را گرفته است؛ از جمله استافیلوکوکوس اورئوس که عامل برخی عفونت‌های پوستی است و اشریشیا کلی (E. coli) که عامل برخی مسمومیت‌های غذایی است. برخی مواد آن به دیواره سلول باکتری‌ها آسیب زده‌اند و آنزیم‌های اصلی آنها را از کار انداخته‌اند. چند پژوهش آزمایشگاهی دیگر هم کاهش رشد برخی باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک را گزارش کردهاند.
برخی تری‌ترپن‌های گانودرما هم در آزمایشگاه جلوی کار آنزیم پروتئاز ویروس HIV-1 را گرفته‌اند، هرچند همه تری‌ترپن‌های بررسی‌شده این اثر را نداشتند.
نتیجه آزمایشگاه با درمان عفونت در بدن انسان فرق دارد. اثر ضدمیکروبی و ضدویروسی گانودرما در انسان ثابت نشده و این قارچ جای آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضدویروس را نمی‌گیرد.
📖 مطلب پیشنهادی: خواص گانودرما برای زگیل تناسلی
گانودرما و التهاب
گانودرما در آزمایش روی سلول و حیوان، مقدار سیتوکین‌های التهابی (پیام‌رسان‌هایی که التهاب را ایجاد یا بیشتر میکنند) را کم کرده و جلوی پیام‌رسانی التهاب در سلول‌ها را گرفته است. در همین پژوهش‌ها خاصیت ضدحساسیت هم داشته و التهاب ناشی از حساسیت را کم کرده است. اما اثر ضدالتهابی آن در بیماریهای التهابی انسان، مثل آرتروز، هنوز ثابت نشده است.
گانودرما، کیست تخمدان و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
کیست تخمدان و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) دو مشکل متفاوت‌اند. بیشتر کیست‌های ساده تخمدان خودبه‌خود از بین می‌روند، اما PCOS یک اختلال هورمونی است که با قاعدگی نامنظم و بالا بودن هورمون‌های مردانه همراه است. وقتی از اثر گانودرما بر «کیست تخمدان» حرف زده میشود، معمولاً منظور PCOS است.
اثر ضدهورمون مردانه گانودرما در آزمایشگاه (مهار آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز که در بخش مردان توضیح دادیم) و خاصیت ضدالتهابی آن باعث شده برخی آن را برای PCOS پیشنهاد کنند؛ اما این اثر در زنان مبتلا به PCOS ثابت نشده است. درمان PCOS و کیست تخمدان را پزشک بر اساس علائم، سونوگرافی و آزمایش‌ها انتخاب میکند.
قارچ گانودرما و سلامت پوست
مواد مؤثر گانودرما به خاطر خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی، در مروری بر پژوهشهای گانودرما و بیماریهای پوستی بهعنوان موادی بررسی شده‌اند که ممکن است به پیشگیری از مشکلات پوستی و مراقبت از پوست کمک کنند. اینکه گانودرما چقدر ممکن است بر جوش، لک و چین‌وچروک اثر داشته باشد، موضوعی تخصصی است. این موضوع و احتیاط‌های مصرف را در مقاله «خواص قارچ گانودرما برای پوست» کامل بررسی کرده‌ایم.
📖 مطلب پیشنهادی: گانودرما اکسیر جوانی
قارچ گانودرما و کاهش وزن
در پژوهشی روی موش‌هایی با رژیم پرچرب، عصاره آبی میسلیوم گانودرما افزایش وزن و التهاب را کم کرد و ترکیب باکتری‌های روده را تغییر داد. این نتیجه هنوز در انسان تکرار نشده و گانودرما جای رژیم غذایی و فعالیت بدنی را نمی‌گیرد.
📖 مطلب پیشنهادی: قارچ گانودرما برای لاغری
گانودرما و بیماری پارکینسون
در پژوهشی روی موش‌هایی که با ماده MPTP دچار علائم شبه‌پارکینسون شده بودند، گانودرما پاسخ التهابی را تعدیل کرد. مواد لینگژی در آزمایشگاه هم از سلول‌های عصبی در برابر آسیب محافظت کردهاند. با این حال، هنوز دلیلی در انسان وجود ندارد که گانودرما از پارکینسون پیشگیری کند یا سرعت پیشرفت آن را کم کند.
📖 مطلب پیشنهادی: مقابله با پارکینسون به کمک قارچ گانودرما
گانودرما، پیری زودرس و آلزایمر
قارچ لینگژی یا ریشی در آزمایشگاه رادیکال‌های آزاد را خنثی کرده است. رادیکال‌های آزاد مولکول‌های آسیب‌زایی هستند که در پیر شدن سلول‌ها نقش دارند. ریشی را «قارچ جاودانگی» هم می‌نامند، اما هیچ پژوهش انسانی نشان نداده که گانودرما یا قارچ دیگری از پیری زودرس یا آلزایمر پیشگیری کند یا روند پیری را کند کند.
ادعاهایی که در انسان پشتوانه ندارند
برخی ادعاهای رایج درباره گانودرما فقط بر اساس یک خاصیت کلی، مثل اثر ضدمیکروبی یا آنتی‌اکسیدانی، مطرح شده‌اند و پژوهش انسانی آنها را تأیید نکرده است:
| ادعا | آنچه می‌دانیم |
|---|---|
| درمان پیسی (ویتیلیگو) | آنتی‌اکسیدان‌های گانودرما در آزمایشگاه از سلول‌ها در برابر رادیکال‌های آزاد محافظت کردهاند، اما پژوهشهای علمی اثر آن را بر پیسی ثابت نکرده‌اند. |
| درمان یبوست و «دفع سموم» | گانودرما معمولاً به شکل عصاره یا دمکرده مصرف میشود و فیبر زیادی به غذا اضافه نمی‌کند. برعکس، اسهال و یبوست جزو عوارض گزارش‌شده آن هستند. |
| درمان عفونت ادراری | اثر ضدمیکروبی آن فقط آزمایشگاهی است و هیچ پژوهش انسانی این کاربرد را تأیید نکرده. عفونت ادراری را باید پزشک تشخیص دهد و درمان معمول آن آنتی‌بیوتیک است. |
| تقویت عضلات | در آزمایش روی حیوانات به استقامت و بازیابی بدن بعد از ورزش کمک کرده، اما پژوهش انسانی برای اثر آن بر حجم یا قدرت عضلات کافی نیست. |
طرز مصرف و مقدار مصرف گانودرما
گانودرما قارچی چوبی و سفت است و مثل قارچ‌های خوراکی پخته نمی‌شود. محصولات آن از اندام بارده (بخش قابل دیدن قارچ)، میسلیوم (رشته‌های ریز قارچ که درون بستر رشد میکنند) یا هاگ قارچ ساخته میشوند.
روش سنتی مصرف گانودرما دمکرده است؛ یعنی برشها یا پودر خشک‌شده قارچ را دم میکنند. برای آشنایی بیشتر با این روش، مقاله بررسی علمی خواص دمنوش گانودرما را بخوانید. کپسول و قرص گانودرما معمولاً از پودر اندام بارده ساخته میشوند. عصاره آن را هم با آب داغ یا الکل از قارچ می‌گیرند و به شکل پودر یا کپسول می‌فروشند.
پودر هاگ (اسپور) از هاگ‌های قارچ تهیه میشود. اینکه شکستن دیواره هاگ اثر آن را بیشتر میکند، هنوز محل بحث است. این پودر ممکن است عدد آزمایش CA72-4 را هم بالا ببرد که در بخش عوارض توضیح داده‌ایم.
مقدار مصرف گانودرما
مقدار مصرف ثابتشدهای که برای همه مناسب باشد وجود ندارد و عددهایی که منابع می‌دهند، به شکل محصول بستگی دارد. جدول زیر بر پایه راهنمای ریشی در سایت Drugs.com و بررسی کاکرین تنظیم شده است:
| منبع یا روش | مقدار روزانه | توضیح |
|---|---|---|
| فارماکوپه چین (کتاب رسمی داروهای چین) | ۶ تا ۱۲ گرم | عصاره ریشی |
| درمانگران سنتی | ۰٫۵ تا ۱ گرم؛ برای بیماریهای مزمن ۲ تا ۵ گرم | منبع، شکل محصول را مشخص نکرده است. |
| کارآزمایی‌های بررسی کاکرین (دیابت نوع ۲) | ۱٫۴ تا ۳ گرم | به مدت ۱۲ تا ۱۶ هفته؛ اثر معناداری دیده نشد. |
| پژوهش بالینی با محصول Ganopoly | تا ۵٫۴ گرم عصاره | برابر با حدود ۸۱ گرم اندام بارده، به مدت ۱۲ هفته |
ردیف آخر نشان می‌دهد ۵٫۴ گرم عصاره با حدود ۸۱ گرم قارچ برابر است؛ یعنی ۱ گرم پودر قارچ خشک با ۱ گرم عصاره غلیظ یکی نیست. پس عدد روی برچسب را همراه با شکل محصول بخوانید. اگر دارو مصرف میکنید یا می‌خواهید گانودرما را هر روز و برای مدت طولانی مصرف کنید، اول با پزشک مشورت کنید.
چطور گانودرمای باکیفیت انتخاب کنیم؟
مقدار مواد مؤثر در محصولات گانودرما یکسان نیست. طبق فصل گانودرما در کتاب Herbal Medicine، در بررسی ۱۱ نمونه گانودرما در هنگ‌کنگ، مقدار تری‌ترپن‌ها از غیرقابل‌اندازه‌گیری تا ۷٫۸ درصد و مقدار پلی‌ساکاریدها از ۱٫۱ تا ۵٫۸ درصد فرق داشت. مؤسسه ملی سرطان آمریکا هم هشدار می‌دهد که مواد مکمل‌ها ممکن است از یک سری تولید به سری دیگر فرق کند. گاهی هم ماده‌ای که روی برچسب آمده، در محصول نیست یا به مقدار گفته‌شده نیست. به همین دلیل هنگام خرید به این نکته‌ها توجه کنید:
- نام علمی و بخش استفاده‌شده: برچسب باید نام علمی Ganoderma lucidum و بخش مصرف‌شده (اندام بارده، میسلیوم یا هاگ) را مشخص کند.
- نوع و مقدار ماده مؤثر: محصول قابل‌اعتماد نوع عصاره (آبی یا الکلی) و مقدار پلی‌ساکارید یا تری‌ترپن را می‌نویسد.
- منبع و سلامت محصول: در برخی نمونه‌هایی که روی کنده درخت پرورش یافته بودند، فلزات سنگین (سرب، کادمیوم و جیوه) پیدا شده است. محصولی بخرید که تولیدکننده مشخص و مجوز بهداشتی معتبر داشته باشد.
عوارض جانبی و تداخل دارویی قارچ گانودرما
عوارض گزارش‌شده گانودرما بیشتر خفیف‌اند و معمولاً به دهان و گوارش مربوط میشوند؛ مثل خشکی دهان، تهوع، اسهال و یبوست. خارش بدن، واکنش‌های حساسیتی و تنفسی، سرگیجه، بیخوابی و خونریزی بینی هم گزارش شده است. ریشی ممکن است بیماریهای پوستی خودایمنی را هم تشدید کند.
جدی‌ترین عارضه، آسیب کبدی است که در گزارش‌های نادر با مصرف پودر ریشی دیده شده است. اگر بعد از مصرف، زردی، ادرار تیره، خونریزی غیرعادی یا علائم حساسیت دیدید، مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
تداخل دارویی گانودرما
اگر دارو مصرف میکنید، پیش از مصرف گانودرما با پزشک یا داروساز مشورت کنید. مهم‌ترین تداخل‌هایی که برای آن گزارش شده، در جدول زیر آمده است:
| نوع دارو | خطر احتمالی |
|---|---|
| داروهای فشار خون و دیابت | بیشتر شدن اثر دارو و پایین آمدن بیش از حد فشار یا قند خون؛ افت فشار ممکن است با سرگیجه و غش همراه باشد. |
| داروهای رقیقکننده خون، مثل وارفارین | بیشتر شدن خطر خونریزی |
| داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی | کم شدن اثر دارو یا بدتر شدن بیماری |
| برخی داروهای شیمیدرمانی | تداخل احتمالی با روند درمان |
به خاطر همین احتمال افزایش خونریزی، اگر قرار است جراحی شوید، مصرف گانودرما را به پزشک بگویید. بیماران سرطانی هم باید بدانند که طبق اطلاعات مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ آمریکا درباره ریشی، پودر هاگ ریشی ممکن است عدد آزمایش CA72-4 را بالا ببرد. پزشکان از این آزمایش برای پیگیری برخی سرطان‌های گوارشی استفاده میکنند و بالا رفتن آن ممکن است پیگیری بیماری را دچار مشکل کند؛ پس مصرف ریشی را به پزشک خود بگویید.
چه کسانی نباید گانودرما مصرف کنند؟
اطلاعات کافی درباره بیخطر بودن گانودرما در بارداری و شیردهی وجود ندارد؛ به همین دلیل زنان باردار و شیرده نباید آن را مصرف کنند. کسانی که کمبود پلاکت یا مشکل خونریزی دارند هم بهتر است سراغ آن نروند. بیماران خودایمنی و افرادی که بیماری کبدی دارند، فقط با نظر پزشک می‌توانند مصرف آن را در نظر بگیرند.
جمع‌بندی: خواص قارچ گانودرما چقدر ثابت شده است؟
گانودرما از پرپژوهش‌ترین قارچ‌های دارویی است، اما بیشتر خواص آن هنوز از آزمایشگاه به انسان نرسیده است. قوی‌ترین شواهد انسانی به مصرف آن در کنار درمان سرطان مربوط است و همان هم ضعیف است. اگر می‌خواهید گانودرما مصرف کنید، شکل محصول و مقدار ماده مؤثر آن را بشناسید و محصولی با منبع مشخص انتخاب کنید. اگر دارو مصرف میکنید یا بیماری کبدی، خودایمنی یا مشکل خونریزی دارید، اول با پزشک مشورت کنید؛ گانودرما مکمل است و جای داروهایی را که پزشک تجویز کرده نمی‌گیرد.
سؤالات متداول
-
گانودرما را چطور مصرف کنیم؟
گانودرما را میشود به شکل دمکرده برشها یا پودر خشک، پودر و کپسول، عصاره یا پودر هاگ مصرف کرد. مقدار ماده مؤثر در این شکلها یکسان نیست؛ پس مقدار مصرف را بر اساس شکل محصول و با نظر پزشک انتخاب کنید.
-
آیا مصرف روزانه گانودرما اشکالی ندارد؟
برای مصرف روزانه و طولانیمدت، مقدار ثابتشدهای که برای همه بیخطر باشد وجود ندارد. پژوهشهای انسانی معمولاً مصرف ۱۲ تا ۱۶ هفتهای را بررسی کردهاند و عوارض آنها بیشتر خفیف بوده است، اما آسیب کبدی نادر هم گزارش شده است. اگر دارو مصرف میکنید یا بیماری زمینهای دارید، پیش از مصرف روزانه با پزشک مشورت کنید.
-
چه مدت طول میکشد تا قارچ ریشی اثر کند؟
اطلاعات علمی معتبری درباره اینکه ریشی بعد از چه مدتی در انسان اثر میکند، وجود ندارد. پژوهشهای انسانی معمولاً مصرف ۱۲ هفته تا ۱۲ ماه را بررسی کردهاند و به نتیجه یکسانی نرسیدهاند.
-
آیا گانودرما برای کبد ضرر دارد؟
گانودرما در آزمایش روی حیوانات از کبد محافظت کرده است، اما در انسان چند گزارش نادر از آسیب کبدی با مصرف پودر ریشی ثبت شده که یکی از آنها کشنده بوده است. اگر بیماری کبدی دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید و با دیدن زردی یا ادرار تیره، مصرف را قطع کنید.
-
قارچ ریشی را با چه دارویی نباید مخلوط کرد؟
ریشی با داروهای رقیقکننده خون (داروهایی که لخته شدن خون را کند میکنند) تداخل دارد. داروهای فشار خون، دیابت، داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی و برخی داروهای شیمیدرمانی هم ممکن است با آن تداخل داشته باشند.
-
چه بیماریهایی با گانودرما درمان میشوند؟
در طب سنتی از گانودرما برای بیماریهای مزمنی مثل بیماری کبد، التهاب کلیه (نفریت)، فشار خون بالا، آرتروز، میگرن، بیخوابی، برونشیت، آسم، دیابت و سرطان استفاده شده است؛ اما هیچکدام از این کاربردها در انسان بهعنوان درمان ثابت نشدهاند.
⚠️ یادآوری: پیش از مصرف، به‌خصوص اگر بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید، با پزشک مشورت کنید و داروهایی را که پزشک تجویز کرده قطع نکنید.
📖 مطالعه بیشتر: با خواص انواع قارچ در سایت دانشنامه هاگ آشنا شوید.
📚 منابع
این مقاله بر پایه بررسی‌های کاکرین و منابع معتبر زیر نوشته شده است:
| منبع | نشانی |
|---|---|
| Jin, X., Ruiz Beguerie, J., Sze, D. M., & Chan, G. C. F. (2016). Ganoderma lucidum (Reishi mushroom) for cancer treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(4), CD007731. | https://doi.org/10.1002/14651858.CD007731.pub3 |
| Klupp, N. L., Chang, D., Hawke, F., et al. (2015). Ganoderma lucidum mushroom for the treatment of cardiovascular risk factors. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(2), CD007259. | https://doi.org/10.1002/14651858.CD007259.pub2 |
| Wachtel-Galor, S., Yuen, J., Buswell, J. A., & Benzie, I. F. F. (2011). Ganoderma lucidum (Lingzhi or Reishi): A medicinal mushroom. In I. F. F. Benzie & S. Wachtel-Galor (Eds.), Herbal medicine: Biomolecular and clinical aspects (2nd ed., Chapter 9). CRC Press/Taylor & Francis. | https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92757/ |
| Memorial Sloan Kettering Cancer Center. (2026, May 5). Reishi mushroom [About Herbs database]. | https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/reishi-mushroom |
| PDQ Integrative, Alternative, and Complementary Therapies Editorial Board. (2024, November 6). Medicinal mushrooms (PDQ®): Health professional version. National Cancer Institute. | https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/hp/mushrooms-pdq |
| Drugs.com. (n.d.). Reishi mushroom [Natural products monograph]. | https://www.drugs.com/npp/reishi-mushroom.html |
| Chang, C.-J., Lin, C.-S., Lu, C.-C., et al. (2015). Ganoderma lucidum reduces obesity in mice by modulating the composition of the gut microbiota. Nature Communications, 6, 7489. | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4557287/ |
| Cui, X.-Y., et al. (2012). Extract of Ganoderma lucidum prolongs sleep time in rats. Journal of Ethnopharmacology. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22207209/ |
| Ganoderma lucidum modulates inflammatory responses following 1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine (MPTP) administration in mice. PubMed Central, PMC9505693. | https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9505693/ |
| Preventive and therapeutic effect of Ganoderma (Lingzhi) on skin diseases and care. PubMed, PMID 31777026. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31777026/ |
