به روایت این یادداشت، سیاست خرید ارزانِ مازاد قارچ در ماه‌های پیش از انتشار مقاله به زیان برخی تولیدکنندگان تمام شد و حتی بعضی از آن‌ها را به ورشکستگی یا ترک بازار کشاند. کاهش فعالیت صنایع تبدیلی نیز به مسئله‌ای برای بقای این بخش از صنعت قارچ تبدیل شد؛ مسئله‌ای که به راهکاری بنیادی نیاز دارد.
صنایع تبدیلی صنعت قارچ
صنایع تبدیلی در صنعت قارچ به فعالیت‌هایی گفته می‌شود که پس از تولید، محصول را برای عرضه آماده می‌کنند. فرآوری و تولید فرآورده، درجه‌بندی و بسته‌بندی، ذخیره‌سازی و خدمات مرتبط در این حوزه قرار می‌گیرند.
چرا صنایع تبدیلی اهمیت دارند؟
قارچ تازه ماندگاری کوتاهی دارد؛ حتی قارچ باکیفیت را هم نمی‌توان برای مدت طولانی بدون افت کیفیت نگه داشت. صنایع تبدیلی با فرآوری قارچ و تولید محصولاتی با ماندگاری بیشتر، در عرضه و کاهش ضایعات آن نقش دارند.
جایگاه صنایع تبدیلی در زمان انتشار مقاله
به روایت نویسنده، حضور صنایع تبدیلی در سال پیش از انتشار این مقاله کم‌رنگ بود و در چند ماه منتهی به آن، محصول بلانچ‌شده‌ای به بازار عرضه نکردند.
این واحدها به‌طور معمول خریدار مازاد قارچ بازار بودند و می‌کوشیدند آن را با کمترین قیمت تهیه کنند. نویسنده این شیوه را یکی از عوامل خروج برخی تولیدکنندگان تازه‌کار از صنعت قارچ می‌دانست. درعین‌حال، رقابت بر سر فروش با قیمت پایین‌تر نیز به مزارع فشار می‌آورد و می‌توانست به خروج آن‌ها از بازار منجر شود.
به نوشته نویسنده، ادامه این روند به خود صنایع تبدیلی هم آسیب زد. برخی تولیدکنندگان خرد در اسفند و سه ماه بهار از تولید کنار می‌کشیدند و تنها ۷ ماه از سال تولید داشتند تا از نوسان بازار در امان بمانند. با محدودشدن تولید، مازاد قارچ کمتری در بازار می‌ماند و تهیه ماده اولیه ارزان برای صنایع تبدیلی دشوارتر می‌شد. کارخانه‌هایی هم که از چرخه فعالیت خارج شده بودند، دیگر محصولی برای عرضه نداشتند.
برای ارتقای جایگاه صنایع تبدیلی چه باید کرد؟
نویسنده خرید تضمینی یا قراردادی را راهی برای بازگشت صنایع تبدیلی به فعالیت اقتصادی می‌داند. در این شیوه، واحد فرآوری می‌تواند مقدار محصول مورد نیاز خود را پیش از تولید، با قیمتی منصفانه و شرایط روشن، به مزرعه سفارش دهد. چنین توافقی ممکن است به برنامه‌ریزی واحد فرآوری برای تأمین محصول باکیفیت و برنامه‌ریزی مزرعه برای خرید مواد اولیه، آماده‌سازی فضا و تولید کمک کند.
خرید تضمینی، در صورت اجرای درست، می‌تواند مزارع را به تولید در ماه‌های بیشتری از سال ترغیب کند و خطر کمبود ماده اولیه را کاهش دهد. خرید مستقیم از مزرعه نیز ممکن است بخشی از هزینه‌های حمل‌ونقل به بازار عمده‌فروشی و سپس کارخانه را کم کند.
مزیت احتمالی دیگرِ سفارش پیش از تولید، امکان تعیین مشخصات و معیارهای کیفیت محصول است. به باور نویسنده، نظارت بر کیفیت قارچ‌های تولیدی در آن زمان کافی نبود؛ توافق پیشینی می‌توانست به تولید قارچ مطابق نیاز خریدار و بهبود کیفیت محصول مزرعه کمک کند. او همچنین پیشنهاد می‌کند با تشکیل انجمنی، همکاری میان فعالان این حوزه جای رقابت فرساینده را بگیرد.
پیش‌بینی ادامه وضعیت در زمان انتشار
به باور نویسنده، اگر صنایع تبدیلی سیاست خرید خود را تغییر نمی‌دادند، ممکن بود وضعیت این حوزه دشوارتر شود. او در زمان انتشار مقاله از مخالفت وزارت جهاد کشاورزی با واردات قارچ و فرآورده‌های آن سخن گفته بود و احتمال می‌داد که در صورت کمبود عرضه، واردات از کشورهایی مانند چین افزایش یابد. از نگاه او، چنین وضعی می‌توانست به صنعت قارچ داخلی آسیب جدی بزند.
منابع
- هاگ، «بقای صنایع تبدیلی قارچ وابسته به خرید تضمینی محصول است»، یادداشت سردبیر، ۲ بهمن ۱۴۰۲.
- هاگ، «نمودار و میانگین قیمت قارچ سال ۱۴۰۲»، گزارش روند بازار و نقش عرضه و تقاضا.
- سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، مارشال و نایر، «Make Money by Growing Mushrooms»، مجموعه Diversification، شماره ۷، ۲۰۰۹.
- Castellanos-Reyes و همکاران، «Fresh Mushroom Preservation Techniques»، نشریه Foods، جلد ۱۰، شماره ۹، ۲۰۲۱.
- سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، «What Is Contract Farming»، راهنمای کشاورزی قراردادی.
