خواص قارچ در فصل سرما عجیب اما واقعی

با سرد شدن هوا و نزدیک شدن زمستان، همه ما سراغ لباس‌های گرم و وسایل گرمایشی می‌رویم. در کنار این‌ها، غذاهای گرم و مغذی هم به ما حس گرما و انرژی می‌دهند و بسیاری از خوراکی‌های خوشمزه در باورهای رایج «گرمی» دانسته می‌شوند. در این مطلب بررسی می‌کنیم کدام خوراکی‌ها واقعاً بر گرمای بدن اثر دارند و خواص قارچ خوراکی در فصل سرما چیست؛ آیا قارچ واقعاً بدن را گرم می‌کند؟

در روزهای سرد، آیا قارچ بدن را گرم می‌کند؟

در باورهای رایج و طب سنتی، خوراکی‌هایی مانند فلفل، دارچین، سیر، کدو حلوایی و زنجبیل «گرمی» دانسته می‌شوند و شاید برای همه آشناتر باشند؛ اما گرم بودن طبع یک خوراکی در طب سنتی، با افزایش واقعی دمای بدن یکی نیست. پیش از قارچ، ببینیم پژوهش‌ها درباره این خوراکی‌ها چه می‌گویند.

کپسایسین مولکولی است که در انواع فلفل تند وجود دارد و عامل طعم تند آن است. این مولکول به گیرنده‌ای به نام TRPV1 متصل می‌شود؛ همان گیرنده‌ای که با گرمای زیاد و سوزش فعال می‌شود. به همین دلیل مغز پیام «گرما» دریافت می‌کند و بدن با گشاد کردن رگ‌های پوست، تعریق و گاهی تندتر شدن ضربان قلب پاسخ می‌دهد. نکته جالب اینجاست که تعریق و گشاد شدن رگ‌های پوست در واقع گرما را از بدن خارج می‌کند؛ پس احساس گرما با گرم‌تر شدن واقعی بدن یکی نیست. مرورهای علمی نشان داده‌اند کپسایسین مصرف انرژی و چربی‌سوزی را کمی افزایش می‌دهد، اما این اثر اندک است.

دارچین در باورهای رایج با تحریک جریان خون، به‌ویژه در نوک انگشتان، به ایجاد حس گرما و مقابله با سرما نسبت داده می‌شود، اما شواهد انسانی برای این اثر بسیار محدود است. سیر هم ترکیبات گوگردی مانند آلیسین دارد که عامل بو و طعم تند آن است و در مطالعات آزمایشگاهی خاصیت آنتی‌اکسیدانی نشان داده‌اند؛ با این حال، شواهدی وجود ندارد که خوردن سیر دمای بدن را بالا ببرد.

خواص قارچ در فصل سرما و تنظیم دمای درونی بدن

اما قارچ چه نقشی در گرمای بدن دارد؟ برخلاف برخی ادعاهای رایج، هیچ شواهد علمی نشان نمی‌دهد که قارچ با ترشح آنزیم خاصی یا تنظیم قند خون، بدن را گرم کند. هر غذایی پس از خوردن مقداری گرما تولید می‌کند که به آن «اثر گرمازایی غذا» می‌گویند و حدود ۱۰ درصد انرژی دریافتی روزانه را تشکیل می‌دهد؛ این اثر برای پروتئین بیشتر (حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد انرژی آن) و برای کربوهیدرات و چربی کمتر است. قارچ غذایی کم‌کالری است؛ بنابراین گرمای حاصل از هضم خود قارچ بسیار اندک است و نباید از آن انتظار گرمایی شبیه فلفل تند یا زنجبیل داشت.

در منابع رایج طب سنتی ایرانی هم طبع قارچ «سرد و تر» دانسته می‌شود، نه گرم؛ به همین دلیل توصیه می‌شود آن را همراه ادویه‌های گرم مانند زنجبیل، فلفل سیاه، زیره یا آویشن مصرف کنند. مزیت واقعی قارچ در فصل سرما این است که غذایی کم‌کالری و مغذی است، ویتامین‌های گروه B، پتاسیم، سلنیوم و فیبر دارد و به‌خوبی در غذاهای گرم مانند سوپ و خورش جا می‌افتد. قارچ‌هایی که در معرض نور فرابنفش (UV) قرار گرفته‌اند نیز منبع ویتامین D هستند؛ ویتامینی که در ماه‌های کم‌آفتاب زمستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

سازوکار زنجبیل و کدو حلوایی هم با قارچ فرق دارد. کدو حلوایی در باورهای رایج «گرمی» دانسته می‌شود و گفته می‌شود جریان خون را بهتر می‌کند، اما شواهدی برای افزایش دمای بدن با آن وجود ندارد. زنجبیل ترکیب فعالی به نام جینجرول دارد؛ در یک مطالعه کوچک روی ۱۰ مرد دارای اضافه‌وزن، نوشیدن ۲ گرم پودر زنجبیل در آب داغ همراه صبحانه، اثر گرمازایی غذا را اندکی افزایش داد و احساس گرسنگی را کم کرد؛ نتیجه‌ای که به تأیید مطالعات بزرگ‌تر نیاز دارد.

به همین دلیل، هنگام پخت قارچ معمولاً از سیر، زنجبیل و ادویه‌های گرم هم کنار آن استفاده می‌کنند تا طعم غذا بهتر شود و به تعبیر طب سنتی، طبع آن متعادل شود. اگر به دنبال حس گرمای بیشتر هستید، قارچ را در غذاهای داغ و غلیظ مانند سوپ، خورش یا خوراک همراه با یک منبع پروتئین سرو کنید؛ گرمای خود غذا و پروتئین همراه آن، بیش از خود قارچ به حس گرما کمک می‌کند.

شما می‌توانید با دستور پخت قلیه قارچ یا سایر دستورات آشپزی با قارچ انواع متنوعی از خوراک‌های پخته با قارچ را تهیه کنید و از ارزش غذایی قارچ برای سلامت خانواده بهره ببرید.

همچنین می‌توانید قارچ‌های تازه و باکیفیت را از هاگ شاپ تهیه نمایید.

جمع‌بندی

قارچ برخلاف فلفل تند یا زنجبیل، اثر گرمازای قابل‌توجهی ندارد و در طب سنتی هم طبع سرد دارد؛ اما به‌عنوان غذایی کم‌کالری و مغذی، جای خوبی در سوپ‌ها و خورش‌های گرم زمستانی دارد. برای ماندن در امان از سرما، به لباس گرم، سرپناه مناسب و وسایل گرمایشی ایمن تکیه کنید و غذاهای گرم را مکمل این اقدامات بدانید، نه جایگزین آن‌ها.