تغییرات دما در فلاش اول پرورش قارچ، هم مقدار محصول را تغییر میدهد و هم کیفیت آن را. تنظیم درست دما پیش از شروع برداشت میتواند فلاش اول را کمی طولانیتر کند؛ در این حالت، بهجای محصولی که ناگهان رشد کرده و سبک شده است، طی چهار تا پنج روز قارچهایی سفتتر و پُرتر برداشت میکنید. اما زمانبندی تعیینکننده است. سرمایش دیرهنگام نهتنها کمکی نمیکند، بلکه ممکن است سطح قارچ را خشک و فلسدار کند. این همان جایی است که بسیاری از سالنداران، با وجود پایینآوردن عدد دمای هوا، نتیجه معکوس میگیرند.
چرا دما در فلاش اول اینقدر مهم است؟
دما یکی از مهمترین ابزارهای کنترل در کشت قارچ است. تغییر فاز رویشی به زایشی، شوکدهی، هوادهی و سرعت رشد محصول، همگی به برنامه دمایی سالن وابستهاند. در فلاش اول نیز فعالیت شدید میسلیوم و میکروارگانیسمهای بستر گرما تولید میکند؛ بنابراین فقط دمای هوا را نبینید، عدد اصلی برای تصمیمگیری دمای داخل کمپوست است.
اگر دمای پایه کمپوست در شروع فلاش ۲۱ یا ۲۲ درجه باشد، با اوجگرفتن فعالیت بستر ممکن است خیلی زود به محدوده بحرانی ۲۵ تا ۲۶ درجه برسد. در چنین وضعی قارچها سریع بالغ میشوند، آب و وزن از دست میدهند و محصولی ساقهبلند، سبک یا با کلاهک باز به دست میآید. کنترل اقلیم هم سختتر میشود.
بازه مناسب دمای کمپوست در فلاش اول
برای حفظ کیفیت در فلاش اول، دمای کمپوست معمولاً باید در محدوده ۱۹ تا ۲۱ درجه سانتیگراد مدیریت شود. بااینحال، اگر هدف کندکردن رشد درست پیش از برداشت است، دمای کمپوست باید در شروع برداشت به ۱۹ درجه یا کمی پایینتر رسیده باشد. این دو توصیه با هم تناقض ندارند: محدوده ۱۹ تا ۲۱ درجه، بازه مدیریتی فلاش است و عدد ۱۹ درجه یا پایینتر، هدف مشخصِ پیش از برداشت برای ایجاد تأخیر کنترلشده محسوب میشود.
| وضعیت | دمای موردنظر | نتیجه مدیریتی |
|---|---|---|
| مدیریت معمول فلاش اول | کمپوست ۱۹ تا ۲۱ درجه | حفظ تعادل میان رشد و کیفیت |
| ایجاد تأخیر پیش از برداشت | کمپوست ۱۹ درجه یا پایینتر؛ هوای سالن حدود ۱۶٫۵ درجه | رشد آرامتر و برداشت قارچهای سفتتر |
| محدوده پرخطر | بالاتر از ۲۳ درجه؛ بهویژه ۲۵ تا ۲۶ درجه | رشد شتابزده، افت وزن و کیفیت و دشوارشدن کنترل سالن |
| پایان فلاش اول | افزایش تدریجی هوای سالن از ۱۶ به ۱۸ درجه | کاهش اختلاف دمای هوا و کمپوست و حفظ فعالیت برای فلاش دوم |
قانون اینرسی حرارتی؛ همان تشبیه ماراتن
انبوهی از دوندگان را تصور کنید که با سرعت به خط پایان نزدیک میشوند. نمیتوان همه را یکباره متوقف کرد. در سالن پرورش قارچ دکمه ای هم وقتی موج گرما و فعالیت کمپوست راه افتاد، چیلر نمیتواند فوراً آن را مهار کند. باید پیش از اوج فعالیت، دمای بستر را پایین آورد.
روش درست ایجاد تأخیر در برداشت فلاش اول
تنها راه مؤثر برای عقبانداختن فلاش اول، کاهش دمای کمپوست پیش از آغاز برداشت است. برای رساندن بستر به حدود ۱۹ درجه، دمای هوای سالن را حدود دو روز پیش از برداشت به ۱۶٫۵ درجه یا کمی پایینتر برسانید. نشانه عملی این زمان، رسیدن قطر بزرگترین قارچهای روی بستر به حدود یک سانتیمتر است.
چرا کاهش دیرهنگام دما جواب نمیدهد؟
اگر در روز اول یا دوم برداشت تازه دمای هوا را پایین بیاورید، سرعت رشد قارچها دیگر کم نمیشود. فعالیت بستر شروع شده و کمپوست همچنان گرما تولید میکند. در عوض، فاصله دمایی میان هوای سالن، سطح بستر و داخل کمپوست بیشتر میشود؛ یعنی تبخیر بالا میرود. تبخیر بیشتر در این مرحله به معنی رشد کنترلشده نیست. رطوبت بستر سریعتر کم میشود و قارچ با شتاب رشد میکند، اما وزن و کیفیت مطلوبی ندارد. خشکی سطح، فلسهای پوستماری و تغییر رنگ قارچ ــ که گاهی پس از برداشت واضحتر میشود ــ از پیامدهای همین تصمیم دیرهنگام است.
راهکارهای کنترل دمای کمپوست، بهویژه در تابستان
در فصل گرم یا سالنی که عایقبندی ضعیفی دارد، کنترل دما از همان پیش از ورود کمپوست شروع میشود. منتظر بالا رفتن دماسنج نمانید؛ گرمای نهفته بستر معمولاً زودتر از توان واکنش سیستم سرمایشی آزاد میشود.
۱. سالن را پیشخنک کنید
حدود ۲۴ ساعت پیش از ورود کمپوست، سیستم سرمایش را روشن کنید تا دیوارها، قفسهها و طبقات خنک شوند. سالن خالی بار گرمایی چندانی ندارد و این «ذخیره سرما» در ساعتهای نخست ورود کمپوست مثل ضربهگیر حرارتی عمل میکند.
۲. بستر را بیش از حد متراکم نکنید
در ماههای گرم، تخته کوبی سنگین، گرما را در بستر حبس میکند. بافت آزادتر کمپوست، تبادل حرارتی را آسانتر میکند. البته بستر نباید آنقدر شل باشد که یکنواختی و ظرفیت نگهداری آب آن آسیب ببیند؛ هدف، حذف فشردگی افراطی است.
۳. در سرمایش پیشدستی کنید
پایینبودن دمای کمپوست بلافاصله پس از پرکردن سالن، مثلاً ۱۸ درجه، نباید شما را آسوده کند. خنکسازی و هوادهی را طبق برنامه آغاز کنید. فعالیت میکروارگانیسمها بهزودی گرما آزاد میکند و واکنش پس از جهش دما معمولاً دیر است.
۴. رطوبت سطح را با ملایمت حفظ کنید
در هفته نخست پس از پرکردن سالن، یعنی دوره ریسپان، نگذارید سطح بستر خشک و چوبپنبهای شود؛ چنین سطحی نفوذ میسلیوم را مختل میکند. برای جبران تبخیر سطحی از مهپاشی محیط یا اسپری بسیار ملایم آب کمک بگیرید.
تنظیم دما در پایان فلاش اول
در روز دوم فلاش، دمای کمپوست معمولاً رو به افزایش میرود. همزمان و تا آخرین روز برداشت، دمای هوای سالن را بهتدریج از حدود ۱۶ به ۱۸ درجه برسانید. این کار فاصله دمای کمپوست و هوا را کوچک نگه میدارد؛ در نتیجه، کیفیت قارچ بهتر حفظ میشود و فعالیت کافی برای شکلگیری فلاش دوم در بستر باقی میماند.
متن اصلی انگلیسی درباره ایجاد تأخیر در فلاش اول
Delaying the first flush
By delaying the timing of the first flush at the right time, growers can harvest fine, firm mushrooms for four to five days. However, many growers delay the first flush too late. The only way to delay the first flush is to lower the compost temperature before you start to pick the mushrooms. If the compost temperature is 19°C or even lower prior to harvest, then the mushrooms will grow slower so that you can pick a very good quality. To reach a compost temperature of 19°C, the air temperature in the room must be reduced to 16.5°C or lower before the first flush. This is only possible two days before harvesting, when the largest mushrooms are around 1 cm in size. If you reduce the air temperature any sooner, more — or too many — mushrooms will develop.
I often see growers trying to check the growth of the mushrooms on the first or second picking day by lowering the air temperature. But this has no more effect on the speed of mushroom growth. The temperature difference between the compost and the air will increase, with higher evaporation as a result. And evaporation means growth. Lowering the air temperature also leads to poorer quality mushrooms with more scales and discolouration, which will mainly become visible post-harvesting.
The compost temperature rises during the second day of the flush. You can also have the air temperature gradually rise in parallel, from 16°C to 18°C on the final picking day. This keeps the difference between the compost and the air temperature small. The advantage is good-quality mushrooms and enough activity in the compost left over for the second flush.
Only the compost temperature before the flush determines the speed of the first flush.
تهیه و تنظیم
- برگرفته از Mushroom Blog، نوشته Mark den Ouden
- ترجمه و تنظیم: مهندس حسین شهبازی
- تهیه و تنظیم بخش تکمیلی: مهندس حسین شهبازی و مهندس نصیر خوشخبر
