چای (دمنوش) گانودرما یا چای ریشی، نوشیدنی‌ای با سابقه طولانی در طب سنتی چین است که از قارچ خشک یا پودرشده گانودرما (ریشی) تهیه می‌شود. این دمنوش در طب سنتی برای حفظ سلامت به کار رفته، اما بیشتر خواص نسبت‌داده‌شده به آن هنوز در مطالعات انسانی ثابت نشده است. از آنجا که این قارچ طعم تلخی دارد، معمولاً همراه با چای یا قهوه یا با کمی عسل مصرف می‌شود.
⚠️ سلب مسئولیت:
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جای تشخیص، درمان یا توصیه پزشک و داروساز را نمی‌گیرد. چای گانودرما دارو نیست و نباید جای داروهای فشار خون، دیابت، سرطان یا حساسیت را بگیرد؛ مقدار مصرف استانداردی برای آن تعیین نشده و مقادیر این مطلب توصیه درمانی نیستند. موارد نادری از آسیب کبدی، به‌ویژه با مصرف پودر گانودرما، گزارش شده است. گانودرما ممکن است خطر خونریزی را با داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت بیشتر کند و اثر داروهای فشار خون، دیابت و سرکوب‌کننده ایمنی را تغییر دهد. اگر باردار یا شیرده هستید، بیماری کبدی یا اختلال انعقادی دارید، جراحی در پیش دارید یا دارو مصرف می‌کنید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید. در صورت زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خونریزی غیرعادی یا واکنش حساسیتی شدید، مصرف را قطع کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس ۱۱۵ مراجعه کنید. گانودرمای وحشی را بدون شناسایی متخصص جمع‌آوری و مصرف نکنید.
قارچ گانودرما قرمز
برای تهیه چای گانودرما معمولاً از گانودرمای قرمز (Ganoderma lucidum یا گونه نزدیک آن Ganoderma lingzhi) استفاده می‌شود که بیشترین پژوهش‌ها روی آن انجام شده است. این قارچ ترکیباتی مانند پلی‌ساکاریدها (از جمله بتاگلوکان‌ها) و تری‌ترپن‌ها (مانند اسیدهای گانودریک که عامل طعم تلخ آن‌اند) دارد که در مطالعات آزمایشگاهی اثر آنتی‌اکسیدانی و تعدیل‌کننده ایمنی نشان داده‌اند. مقدار این ترکیبات به گونه، شرایط پرورش و فرآوری محصول بستگی دارد؛ بنابراین محصول معتبر با برچسب مشخص انتخاب کنید.
فواید چای گانودرما
برای دمنوش گانودرما خواص زیادی ذکر شده و پژوهش‌های فراوانی روی آن انجام شده است؛ اما بیشتر این پژوهش‌ها آزمایشگاهی یا حیوانی بوده‌اند و کارآزمایی‌های انسانی محدود و اغلب کوچک‌اند. مهم‌ترین خواص ادعاشده و وضعیت شواهد آن‌ها به این شرح است:
تقویت سیستم ایمنی بدن
در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، پلی‌ساکاریدهای گانودرما برخی سلول‌های ایمنی را فعال کرده‌اند و چند مطالعه کوچک انسانی هم تغییراتی در نشانگرهای ایمنی گزارش کرده‌اند؛ اما هنوز ثابت نشده است که نوشیدن چای گانودرما خطر عفونت، از جمله عفونت‌های گوارشی، را کاهش دهد. اثر ضدباکتریایی آن هم فقط در آزمایشگاه دیده شده است.
کاهش و کنترل فشار خون
در مرور نظام‌مند کاکرین روی کارآزمایی‌های بالینی، گانودرما اثر معناداری بر فشار خون، چربی خون یا قند خون افراد در معرض بیماری قلبی‌عروقی نداشت و شواهدی برای پیشگیری از گرفتگی عروق، حمله قلبی یا سکته وجود ندارد. در مقابل، گانودرما ممکن است اثر داروهای فشار خون را تشدید کند.
پیشگیری از ابتلا به سرطان
هیچ مطالعه انسانی نشان نداده است که چای گانودرما از سرطان پیشگیری کند. مرور کاکرین نتیجه گرفت شواهد کافی برای استفاده از گانودرما به‌عنوان درمان خط اول سرطان وجود ندارد؛ هرچند در چند کارآزمایی کم‌کیفیت، مصرف آن در کنار شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی با بهبود پاسخ به درمان و کیفیت زندگی همراه بود. بیماران مبتلا به سرطان فقط با نظر پزشک معالج از آن استفاده کنند.
کمک به کاهش وزن
ادعای تحریک هضم، بهبود متابولیسم و کاهش وزن با چای گانودرما در مطالعات انسانی ثابت نشده است. در یک مطالعه روی موش، عصاره گانودرما با تغییر میکروبیوم روده از چاقی ناشی از رژیم پرچرب کاست، اما یک کارآزمایی ۶ هفته‌ای روی افراد دارای اضافه‌وزن نتیجه گرفت که شواهد برای ادعای کاهش وزن کافی نیست.
سم‌زدایی بدن
شواهدی وجود ندارد که چای گانودرما با افزایش ادرار یا جلوگیری از جذب مواد، خون یا کبد را «سم‌زدایی» کند؛ کبد و کلیه‌ها خودشان وظیفه دفع مواد زائد را بر عهده دارند. برعکس، چند مورد آسیب کبدی با مصرف پودر گانودرما گزارش شده است. برای آشنایی با نوشیدنی دیگری از این قارچ، قهوه گانودرما را بخوانید.
بهبود آلرژی
در طب سنتی از دمنوش گانودرما برای کاهش علائم حساسیت فصلی استفاده می‌شود و در مطالعات آزمایشگاهی، برخی ترکیبات آن آزاد شدن هیستامین را کاهش داده‌اند؛ اما اثربخشی آن در انسان ثابت نشده است. داروهای ضدحساسیت را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
📖 پیشنهاد برای مطالعه: خواص قارچ گانودرما
عوارض جانبی گانودرما
جدا از خواصی که برای گانودرما و چای آن ذکر می‌شود، این قارچ ممکن است در برخی افراد حساسیت یا عوارض جانبی ایجاد کند.
عوارض گزارش‌شده شامل خشکی دهان، گلو و بینی، سرگیجه، سردرد، خارش و بثورات پوستی، ناراحتی و التهاب معده، خون‌دماغ و خون در مدفوع است. همچنین موارد نادری از آسیب کبدی، از جمله یک مورد کشنده، به‌ویژه پس از مصرف پودر گانودرما گزارش شده است. مقدار مصرف ایمن و استانداردی برای همه تعیین نشده است؛ در برخی منابع مرجع برای گانودرمای خشک خوراکی محدوده ۱٫۵ تا ۹ گرم در روز آمده است. اگر زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد شکم یا خونریزی غیرعادی داشتید، مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
طرز تهیه چای یا دمنوش گانودرما
دستور زیر برای ۲ فنجان است و مقدار گانودرما در آن با محدوده مرجع مصرف روزانه هماهنگ شده است. کارت دستور تهیه در انتهای مقاله، مقادیر را برای تعداد نفرات بیشتر هم محاسبه می‌کند.
- برای ۲ فنجان، حدود ۳ فنجان آب را در قابلمه‌ای کوچک به جوش آورید؛ بخشی از آب هنگام جوشیدن تبخیر می‌شود.
- به ازای هر نفر حدود ۱ قاشق چای‌خوری (حدود ۲ تا ۳ گرم) پودر یا ورقه خردشده گانودرمای خشک به آب اضافه کنید.
- حرارت را کم کنید و مخلوط را ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت آرام بجوشانید. جوشاندن طولانی‌تر ترکیبات بیشتری را استخراج می‌کند، اما دمنوش را تلخ‌تر هم می‌کند؛ اگر آب زیادی تبخیر شد، کمی آب جوش اضافه کنید.
- مخلوط را از صافی عبور دهید.
- متناسب با ذائقه خود، آن را با کمی عسل، شیره انگور یا شیره خرما شیرین کنید.
- چای گانودرما (دمنوش گانودرما) آماده است.
آداب مصرف دمنوش گانودرما
- برخی توصیه می‌کنند چای گانودرما را ناشتا بنوشید، اما شواهدی برای بیشتر شدن اثر آن در حالت ناشتا وجود ندارد؛ اگر معده حساسی دارید، آن را همراه یا پس از غذا بنوشید.
- در ابتدا از مقدار کم شروع کنید و در صورت نداشتن عارضه، به‌تدریج مقدار مصرف را افزایش دهید.
- بیش از سه فنجان در روز از این دمنوش استفاده نکنید و مجموع گانودرمای مصرفی روزانه را در محدوده مرجع نگه دارید.
- در صورت مصرف داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین یا داروهای ضدپلاکت، داروهای فشار خون، دیابت یا سرکوب‌کننده ایمنی، و در بارداری و شیردهی، پیش از مصرف محصولات گانودرما حتماً با پزشک مشورت کنید.
- اگر دیابت یا فشار خون پایین دارید، گانودرما ممکن است قند یا فشار خون را بیشتر پایین بیاورد؛ قند و فشار خود را پایش کنید و زمان مصرف آن نسبت به داروهایتان را با پزشک هماهنگ کنید.
- دست‌کم دو هفته پیش از جراحی یا کارهای دندان‌پزشکی، مصرف گانودرما را متوقف کنید.
پرورش قارچ گانودرما در ایران فعالیت مناسبی است و در مقیاس کوچک هم امکان‌پذیر است. برای این کار از مشاوران ما در هاگ مارکت کمک بگیرید یا محصولات گانودرما را از آنجا تهیه کنید.
دمنوشی گرم و تلخ از قارچ گانودرمای (ریشی) خشک که با جوشاندن ملایم آماده می‌شود.
وسایل لازم: قابلمه کوچک درب‌دار و صافی
- ۱آب را در قابلمه‌ای کوچک به جوش آورید.
- ۲به ازای هر نفر حدود ۱ قاشق چای‌خوری پودر یا ورقه خردشده گانودرمای خشک به آب اضافه کنید.
- ۳حرارت را کم کنید، در قابلمه را بگذارید و مخلوط را ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت آرام بجوشانید. جوشاندن طولانی‌تر ترکیبات بیشتری را استخراج می‌کند، اما دمنوش را تلخ‌تر هم می‌کند.
- ۴مخلوط را از صافی عبور دهید.
- ۵در صورت تمایل، دمنوش را با کمی عسل، شیره انگور یا شیره خرما شیرین کنید و گرم میل کنید.
- تلخی دمنوش گانودرما طبیعی است و با عسل یا شیره ملایم‌تر می‌شود.
- اگر هنگام جوشاندن آب زیادی تبخیر شد، کمی آب جوش اضافه کنید.
- بیش از سه فنجان در روز ننوشید؛ در برخی منابع مرجع، مجموع مصرف روزانه گانودرمای خشک ۱٫۵ تا ۹ گرم ذکر شده است.
نکته ایمنی: فقط گانودرمای شناخته‌شده و از منبع معتبر استفاده کنید. اگر باردار یا شیرده هستید، بیماری کبدی دارید، جراحی در پیش دارید یا داروی رقیق‌کننده خون، فشار خون، دیابت یا سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
⚠️ یادآوری: چای گانودرما دارو نیست و بیشتر خواص آن در انسان ثابت نشده است. بیش از سه فنجان در روز ننوشید و اگر دارو مصرف می‌کنید، بیماری کبدی دارید، باردار یا شیرده هستید یا جراحی در پیش دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
📖 مطالعه بیشتر: دانستنی‌ها درباره قارچ را در هاگ بخوانید.
📚 منابع
مهم‌ترین منابع علمی این مطلب:
- Klupp, N. L., Chang, D., Hawke, F., et al. (2015). Ganoderma lucidum mushroom for the treatment of cardiovascular risk factors. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(2), CD007259.
- Jin, X., Ruiz Beguerie, J., Sze, D. M., & Chan, G. C. F. (2016). Ganoderma lucidum (Reishi mushroom) for cancer treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(4), CD007731.
- Wachtel-Galor, S., Yuen, J., Buswell, J. A., & Benzie, I. F. F. (2011). Ganoderma lucidum (Lingzhi or Reishi): A medicinal mushroom. In I. F. F. Benzie & S. Wachtel-Galor (Eds.), Herbal medicine: Biomolecular and clinical aspects (2nd ed., Chapter 9). CRC Press/Taylor & Francis.
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center. (2026, May 5). Reishi mushroom [About Herbs database].
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (n.d.). Reishi. In LiverTox: Clinical and research information on drug-induced liver injury.
