آموزش پرورش قارچ مورل + [ویدئو آموزشی]

پرورش قارچ مورل خوراکی در کشورهای چین، هند، ترکیه، آلمان و امریکا مرسوم است. این قارچ در برخی کشور‌ها به دلیل مقادیر بالای پروتئین و ویتامین‌ها به عنوان غذا و داروی گیاهی شناخته می‌شود. قارچ مورل به صورت طبیعی در خاک‌های غنی و اغلب آهکی محیط های نیمه کوهستانی و سرد و مرطوب در کنار درختان پوسیده و بلوط، سیب، نارون، و چوب سوخته یا پوسیده کاج یافت می‌شود.

از آنجایی که قارچ مورل به صورت طبیعی کمیاب و پرورش آن نیز سخت است، در بازار با قیمت بالای به فروش می‌رسد.  کشت قارچ مورل‌ سخت‌‌تر از قارچ‌های دیگر است، زیرا آنها نسبت به شرایط محیطی حساس هستند و همچنین یک مرحله اضافی در چرخه زندگی خود به نام “اسکلروتیوم” دارند که کشت را دشوارتر می‌کند.

اما امروزه تنوع غذایی و گیاهان دارویی در بین مردم از اهمیت بالایی برخودار است که می‌تواند صنعت تولید انواع قارچ را فزایش دهد.

شناخت گونه بارور قارچ مورل

برای پرورش قارچ مورل باید ابتدا گونه بارور آن را بشناسید. همه مورل‌ها قابل باروری و پروش نیستند. مورل نوع بارور، از گونه‌ای با جنس قارچ Morchella است. به طور کلی قارچ‌ها از یک نگاه بالاتر، از دو بخش اصلی، بازیدومیست و آسومایکت‌ها تشکیل‌شده‌اند. بیشتر قارچ‌های خوراکی معمولی متعلق به دسته بازیدومیست است که مورفولوژی معمولی “قارچ” دارند. درحالیکه، مورل در خانواده قارچ‌های فنجانی تعریف می‌شود و این خانواده در آسکوسیت هستند، و این مسئله غیرعادی است!

اگرچه در مورد تفاوت‌های ظرافت طبقه‌بندی اختلاف‌نظر وجود دارد، اما اجماع عمومی این است که سه دسته اصلی وجود دارد:

• Morchella elata (مورل سیاه)
• Morchella_esculenta (مورل زرد)
• Morchella rufobrunnea (مورل سفید)

هرکدام از این دسته‌ها شامل گونه‌های مختلفی هستند که تشخیص برخی از آن‌ها دشوار است و تفاوت‌ها توسط متخصصین موردبحث و بررسی است. کشورهای تولید کننده مانند چین، هند، ترکیه، آلمان از نوع مورل سیاه و قهوه‌ را برای تولید به‌صرفه‌تر می‌دانند چرا که هم تولید آن راحت‌تر است و هم بازدهی بیشتری دارد. مورل سیاه گونه‌ای دارد که با ترکیب خاکستر چوب در کمپوست به رشد خوبی می‌رسد.

انواع پرورش قارچ مورل

پرورش قارچ مورل با توجه به گونه‌های آن انواع مختلف دارد اما به‌طور کلی شامل موارد زیر می‌شود:

• کشت محدود در خانه و حیاط
• کشت گسترده طبیعی در فضای باز
• کشت مصنوعی در محیط گلخانه‌ای یا مزرعه

کشت و پرورش قارچ مورل

کشت طبیعی در فضای باز

کشور چین و ترکیه اغلب مزارع کشت مورل را در مناطقی که به‌صورت طبیعی این قارچ یافت شده انتخاب و توسط بذر یا اسپان، انجام می‌شود. برای رشد مورل نور کم لازم است، بنابراین بیشتر مورل‌ها در سایه جنگل و آب هوای نیمه‌ابری رشد می‌کنند.

روش کشت طبیعی ممکن است، 2 تا 5 سال طول بکشد تا به محصول برسد. پس نیاز به صبر و برنامه ریزی دارد.

تولید اسپان از قارچ مورل

در تولید گسترده در مزارع طبیعی، نیاز به بذر یا اسپان مطمئن و سالم دارید. جهت تولید بذر باید هاگ‌ها را جدا کنید، یک قارچ مورل بالغ انتخاب کنید. سپس به محیطی برای پرورش هاگ نیاز دارید. برای شروع این کار به مواد و لوازم زیر نیاز دارید:

• شیشه در دار
• ظرف پتری
• مقداری آگار
• یک چاقو یا تیغ تیز

1. خیساندن قارچ

برای تولید بذر قارچ مورل، قارچ را به مدت 24 ساعت خیس کنید.

2. استرل کردن کمپوست

بستر غلات را در یک شیشه در دار قرار دهید. سپس درون آن را با حرارت 15 psi به مدت یک ساعت حرارت دهید.

سپس آن را با خاک گلدان به نسبت یک قسمت خاک و پنج قسمت دانه‌های مغزی مخلوط کنید.

3. جمع آوری هاگ ها

اکنون وقت جمع‌آوری هاگ قارچ است. برای این کار قارچ را بصورت وارونه روی یک ظرف پتری حاوی آگار بگیرید.
سپس به آرامی روی قارچ ضربه بزنید. باید افتادن هاگ‌ها را روی پوشش آگار مشاهده نمایید.

در پتری دیش را ببندید، سپس آن را در مکانی قرار دهید که دمای آن از 55 تا 80 درجه فارنهایت یا 13 تا 26 درجه سانتیگراد باشد، تا هاگ‌ها شروع به رشد اولین رشته‌های میسلیوم خود کنند.

4. برش رشته میسلیوم

در این مرحله از پرورش قارچ مورل، بعد از 3 الی 5 روز، رشته‌های میسلیوم‌ به رشد لازم می‌رسند. یک قسمت تقریباً یک اینچ در یک اینچ ( 6 در 6 سانتیمتر) را با چاقوی تیز برش دهید. سپس آن را در بستر غلات استریل شده قرار دهید. به قسمت باقیمانده پتری دیش آگار بیشتری اضافه کنید تا میسلیوم‌ها به رشد خود ادامه دهند.

5. اکسیژن رسانی

ظرف را کاملاً تکان دهید و شیشه کنسرو خود را با محیط غلات مخلوط کنید در عرض چند هفته، میسلیوم‌های بیشتری را خواهید دید که در سراسر بستر غلات رشد می‌کنند. شیشه را در یک اتاق خالی برای اکسیژن‌رسانی باز کنید. حالا اسپان یا بذر مورل برای آغاز کشت قارچ آماده است.

کاشت بذر قارچ مورل در محیط طبیعی

بهتر است در منطقه ای که قارچ مورل یافته شده از این روش استفاده کنید. در غیر این صورت باید همه موارد را از طبیعت قارچ الگو بگیرید. این موارد شامل مشخصات خاک، رطوبت و هوا و نور می‌شود. قارچ مورل در سایه رشد می‌کند پس در صورت لزوم از سایبان استفاده شود.

پس از اطمینان از منطقه انتخابی از نظر آب‌وهوایی، خاک متناسب قارچ مورل، بذر‌ها مستقیما در خاک با مواد آلی کاشته می‌شود و برداشت از اول بهار آغاز می‌شود. پیشرفت عمده که منجر به افزایش تولید مورل بیشتر شده، باعث توسعه گونه‌هایی با بازدهی بالاتر که معمولاً مورل سیاه است.

با وجود این پیشرفت‌ها در تکنیک‌های کشت، این محصول هنوز در برابر آب‌وهوا و آفات آسیب‌پذیر است. به همین دلیل کشورهای دیگر تولید کننده قارچ مورل، آن را در فضای بسته و قابل تنظیم مانند گلخانه یا اتاقک‌های استریل تولید می‌کنند.

مزرعه پرورش قارچ مورل (قارچ مورچلا)

ویدیو مزرعه چینی پرورش قارچ مورل.

کشت مصنوعی یا در گلخانه ای

کیسه‌های مواد مغذی کیسه‌های پلاستیکی با پایه مواد مغذی گیاهی (جو، سبوس برنج و…) هستند که برش داده‌شده و روی خاک قرار می‌گیرند تا به‌عنوان که منبع غذایی طولانی‌مدت به تولید قارچ کمک می‌کنند.

کشت مصنوعی قارچ مورل

با وجود این پیشرفت‌ها در تکنیک‌های کشت، این محصول هنوز فصلی، پرکار و در برابر آب‌وهوا و آفات آسیب‌پذیر است. روش پرورش قارچ مورل در محیط گلخانه‌ای کنترل‌شده مخصوصا بهتر نتیجه خواهد داد (مخصوصادر کشورهایی که این قارچ به ندرت یافت می‌شود).

کل دوره کشت حدود 22 هفته طول می‌کشد که بخش عمده آن، مربوط به تولید اسپان است.

مراحل را به ترتیب زیر انجام دهید.

1. تهیه لوازم و مواد لازم برای پرورش قارچ مورل

• ظرف پتری
• سینی زهکشی یا جعبه های کوچک
• ماسه
• خاک
• خورده چوب پوسیده و نیمه سوخته
• مواد آلی (جو، سبوس برنج، کنجاله سویا)
• کیسه
• رطوبت سنج و دما سنج
• دستگاه بخار برای تنظیم رطوبت
• سالن دارای پنجره با نور ملایم

2. تلقیح و تشکیل اسکلروتیم (انکوباسیون)

پرورش قارچ مورل با استفاده از یک صفحه پرورش آگار به کیسه‌هایی با یک لایه دانه پخته‌شده و یک لایه بالای خاک آب‌رسان تلقیح می‌شوند، که باعث تشکیل اسکلرتیوم می‌شود.

اسکلروتیوم (سختینه) توده‌ای از بافت قارچی است که به ‌عنوان یک ماده مغذی ذخیره‌ شده و تشکیل اسکلروتی مناسب برای کشت بیشتر و چندباره ضروری است. مدت 5 تا 6 هفته (معمولا ۵ هفته) طول می‌کشد تا میسلیوم مورل روی یک بستر کشت تشکیل کلونی داده و اسکلروتیوم ایجاد کند.

3. تهیه خاک و کمپوست (بستر کشت)

خاک را به صورت درصد وزنی شامل 20 الی 30 درصد خاک دانه درشت، 20 تا 30 درصد خاک گرانیتی شکسته با قطر 2 تا 5 میلی‌متر، 40 تا 60 درصد خاک نرم، به‌طور مساوی مخلوط کرده، روی حرارت قرار دهید، دما را در 70 تا 100 درجه سانتیگراد نگه دارید. این کار را 3 تا 5 ساعت ادامه دهید تا آب تبخیر شود و تمام میکروارگانیسم‌ها از بین بروند.

خورده چوب‌ها را بجوشانید و با خاک استریل شده ترکیب کنید. نسبت غلات و خورده چوب 3 و خاک 1 باشد.

4. تنظیم اتاق و کشت اسکلروتیوم

اتاق را با دمای کنترل شده زیر آماده کنید

• 🌡دما: 18 تا 24 °C
• 💧رطوبت هوا: 60 تا 80 %
• 🌙12 ساعت تاریکی🔆 12 ساعت نور بسیار کم مانند سحرگاه یا سایه
• تهویه ملایم، بدون جریان هوای مستقیم

پس‌ از آن اسکلروتیوم در سینی‌هایی به همراه مکمل‌های کمپوست و مواد مغذی کشت با pH حدود 6 تا 8 آماده کشت می‌شود و در سالن با مشخصات ذکر شده و قابل کنترل قرار می‌گیرد. سینی‌ها در طول دوره کشت باید بطور مرتب آبیاری شوند.

5. تنظیم سالن زمان میوه دهی

هفت روز پس از کاشت، کشت‌ها به دلیل آبیاری سنگین به‌ منظور هیدراته کردن اسکلروتیوم و تحریک رشد هیف از اسکلروتیوم، که برای باردهی بسیار مهم است، تغییر دما و رطوبت انجام می‌شود.

• 🌡دما: 10 تا 16 °C ایده‌آل 13 تا 15 °C
• 💧رطوبت هوا: 85 تا 95 %
• 🔆 نور حدود 200 تا 500 لوکس (نوری کمتر از هوای ابری)
• تهویه منظم ولی بدون خشک شدن هوا

6. برداشت قارچ مورل

چند روز پس از القاء، کونیدیا (conidia یا اسپورهای غیرجنسی) شروع به شکل‌گیری می‌کنند و به دنبال آن شکل‌گیری پریموریا(پین)، کاملاً بالغ و به میوه تبدیل می‌شود. پس از 38 روز از کشت قارچ مورل، محصول‌ها برداشت می‌شوند. در طول رشد محیط کشت دمای بین 10 الی 20 درجه دارد و نور ملایم 12 ساعت است.

7. نگهداری

قارچ‌های مورل برای رسیدن به بلوغ نیازی نیست به اندازه خاصی رشد کنند. قارچ‌های مسن‌تر به اندازه قارچ‌های جوان خوشمزه هستند. قارچ‌های مورل را با بریدن یا کندن از سطح زمین برداشت کنید. این قارچ‌ها را می‌توان تا یک هفته در یخچال و بین دستمال‌های کاغذی مرطوب نگهداری کرد. قارچ مورل در فضای استریل آفت نمی زند.

اگر برداشت وسیعی دارید، ابتدا همه قارچ‌ها را شسته سپس با استفاده از دستگاه خشک کن آن‌ها را خشک، بسته بندی و درسایت‌ها یا بازار به فروش برسانید.

 

فیلم نحوه کشت و کلیه مراحل پرورش قارچ مورل بصورت صنعتی

 

نتیجه گیری

پرورش قارچ مورل در سطح وسیع به دو صورت طبیعی و مصنوعی انجام می‌شود روش طبیعی در منطقه جغرافیایی که این قارچ یافت شده را به عنوان مزارع کشت مورل انتخاب و از طریق بذر های تولید شده از هاگ مورل پرورش می‌دهند. روش مصنوعی با تلقیح و تولید اسکلروتیا که مقاومت بیشتری درمقابله اختلاف دما و رطوبت دارد همچنین قابلیت باردهی چند باره در سال را دار است، انجام می‌شود. تولید قارچ مورل سخت و زمان بر است اما امکان پذیر است.

مولف:

گردآوری و تالیف توسط تیم تحریریه هاگ
کپی فقط با ذکر منبع مجاز است.
منبع: grocycle.com و thedanishmorelproject.com و patents.google.com