ارزش غذایی قارچ مایتاکه
قارچ مایتاکه در کنار کالری نسبتاً کم، مقداری فیبر، ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی فراهم می‌کند. برای آشنایی با ترکیبات آن، جدول زیر مقادیر ثبت‌شده برای ۱۰۰ گرم مایتاکه خام را بر اساس داده‌های رکورد SR Legacy با شناسه FDC 169403 در پایگاه داده غذایی آمریکا (USDA FoodData Central) نشان می‌دهد.
| ترکیب غذایی | مقدار در ۱۰۰ گرم |
|---|---|
| انرژی | ۳۱ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱٫۹۴ گرم |
| چربی | ۰٫۱۹ گرم |
| کربوهیدرات | ۶٫۹۷ گرم |
| فیبر غذایی | ۲٫۷ گرم |
| نیاسین (B3) | ۶٫۵۸۵ میلی‌گرم |
| ریبوفلاوین (B2) | ۰٫۲۴۲ میلی‌گرم |
| تیامین (B1) | ۰٫۱۴۶ میلی‌گرم |
| فولات | ۲۱ میکروگرم |
| کولین | ۵۱٫۱ میلی‌گرم |
| مس | ۰٫۲۵۲ میلی‌گرم |
| فسفر | ۷۴ میلی‌گرم |
| پتاسیم | ۲۰۴ میلی‌گرم |
| ویتامین D | ۲۸٫۱ میکروگرم؛ حدود ۱۱۲۳ IU |
خواص قارچ مایتاکه چیست؟
فواید قارچ مایتاکه را باید در دو گروه بررسی کرد: فواید تغذیه‌ای که به مصرف خود قارچ مربوط می‌شوند و اثرات احتمالی ترکیبات زیست‌فعال آن که در پژوهش‌های علمی بررسی شده‌اند. بتاگلوکان‌ها و برخی پلی‌ساکاریدهای مایتاکه، از جمله فراکشن‌های D و MD، به دلیل اثرات احتمالی بر پاسخ ایمنی و مسیرهای متابولیک مورد توجه پژوهشگران هستند.
بااین‌حال، همه این فواید بطور قطعی اثبات نشده‌اند. بطور مثال تأمین فیبر و برخی ریزمغذی‌ها از فواید تغذیه‌ای قارچ است، اما اثر آن بر قند خون، فشار خون، چربی خون، کبد و سرطان هنوز به شواهد انسانی قوی‌تری نیاز دارد.
ویتامین B و مواد معدنی
مایتاکه حاوی ویتامین‌های گروه B، مس و مقادیری از مواد مغذی دیگر است. بر این اساس مایتاکه می‌تواند به تأمین بخشی از نیاز روزانه بدن به ویتامین‌های گروه B و بعضی مواد معدنی کمک کند. ویتامین‌های گروه B در فرایندهای مختلف متابولیسم انرژی مشارکت می‌کنند.
نیاسین و ریبوفلاوین نیز در واکنش‌های متابولیکی و تولید انرژی مشارکت می‌کنند و مس برای عملکرد طبیعی آنزیم‌ها و فرایندهای فیزیولوژیک بدن ضروری است.
تأمین ویتامین D و ریزمغذی‌های ضروری
در مطالعات صورت‌گرفته،برای هر ۱۰۰ گرم مایتاکه خام ۲۸٫۱ میکروگرم ویتامین D گزارش شده است. (مقدار آن می‌تواند بر اساس شرایط رشد و میزان قرارگیری قارچ در معرض پرتو فرابنفش تفاوت زیادی داشته باشد.)
ویتامین D موجود در قارچ‌ها عمدتاً از نوع D2 است، که در جذب کلسیم و حفظ سلامت استخوان‌ها نقش دارد. بنابراین، مایتاکه می‌تواند بخشی از نیاز غذایی به این مواد مغذی را تأمین کند
تأمین فیبر و کمک به عملکرد دستگاه گوارش
هر ۱۰۰ گرم مایتاکه خام بر اساس داده مرجع یادشده حدود ۲٫۷ گرم فیبر دارد. افزودن این قارچ به وعده‌های غذایی می‌تواند به افزایش دریافت روزانه فیبر کمک کند؛ ماده‌ای که برای عملکرد طبیعی دستگاه گوارش اهمیت دارد.
فیبر در تنظیم حرکات روده نقش دارد و مصرف کافی آن، در کنار نوشیدن آب و داشتن رژیم غذایی متنوع، می‌تواند به حفظ نظم دفع کمک کند. همچنین، مواد غذایی حاوی فیبر ممکن است به افزایش احساس سیری پس از غذا کمک کنند.
البته مایتاکه به‌تنهایی درمان یبوست یا اختلالات گوارشی نیست و برای داشتن گوارشی سالم باید این ماده را از کل رژیم غذایی خود دریافت نمایید.
اثر احتمالی بر چربی خون و سوخت‌وساز
یکی از زمینه‌های پژوهش درباره مایتاکه، اثر احتمالی آن بر بهبود سوخت‌وساز چربی‌ها و تنظیم گلوکز است. برای مثال، در مطالعه سال ۲۰۱۸، عصاره مایتاکه در محیط آزمایشگاهی، بر روی موش‌های مبتلا به چاقی ناشی از رژیم پرچرب بررسی شد. پژوهشگران کاهش کلسترول تام و بهبود تحمل گلوکز را گزارش کردند. آنها همچنین تغییراتی در مسیرهای مولکولی مرتبط با سوخت‌وساز مشاهده کردند.
این نتایج نشان می‌دهند که برخی ترکیبات مایتاکه ممکن است بر فرایندهای متابولیک اثر بگذارند. بااین‌حال، مطالعه روی موش‌ها ثابت نمی‌کند که مصرف مایتاکه در انسان نیز کلسترول را کاهش می‌دهد یا از بیماری‌های قلبی‌عروقی پیشگیری می‌کند.
در حال حاضر، مایتاکه را می‌توان بخشی از یک رژیم غذایی متنوع دانست، اما برای کنترل چربی خون نباید آن را جایگزین تغذیه مناسب، فعالیت بدنی یا داروها دانست.
اثر احتمالی بر فشار خون
اثر مایتاکه بر فشار خون نیز هنوز با قطعیت به اثبات نرسیده‌است. در پژوهشی که سال ۲۰۰۲ منتشر شد، پودر کامل قارچ و دو فراکشن(عصاره) استخراج‌شده از آن را در دو مدل موشی و رت مرتبط با اختلالات متابولیک و فشار خون بالا مقایسه کردند. نتایج نشان داد که برخی گروه‌ها با کاهش فشار خون همراه بودند؛ اما پاسخ همه گروه‌ها یکسان نبود.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد، زیرا اثر یک عصاره به ترکیب شیمیایی، مقدار مصرف و شرایط آزمایش بستگی دارد. ازاین‌رو، نمی‌توان نتایج این پژوهش را به همه مکمل‌های مایتاکه یا مصرف معمول قارچ در غذا تعمیم داد.
تعدیل پاسخ ایمنی
بتاگلوکان‌ها و پلی‌ساکاریدهای موجود در مایتاکه، به‌ویژه ترکیباتی که با نام‌های D-fraction و MD-fraction، از مهم‌ترین موضوعات پژوهش درباره اثرات ایمنی این قارچ هستند. در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، این ترکیبات با تغییر فعالیت برخی سلول‌های ایمنی و پیام‌رسان‌های مرتبط با آنها همراه بوده‌اند.
برخی مطالعات انسانی کوچک نیز اثر عصاره مایتاکه را بر شاخص‌های ایمنی بررسی کردند، که تغییراتی در بعضی شاخص‌های ایمنی مشاهده شد. (برخی شاخص‌ها افزایش و برخی دیگر کاهش یافتند.)
تغییر یک شاخص آزمایشگاهی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فرد کمتر بیمار می‌شود، بهتر به عفونت‌ها پاسخ می‌دهد یا نتیجه درمانی بهتری خواهد داشت. برای اثبات چنین فوایدی، مطالعات انسانی بزرگ‌تر و با پیامدهای بالینی مشخص لازم است.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که اثر احتمالی مایتاکه بر سیستم ایمنی لزوماً به معنی افزایش و بهبود همه فعالیت‌های ایمنی نیست. بنابراین اصطلاح «تعدیل پاسخ ایمنی» توصیف دقیق‌تری از این نتایج است.
ظرفیت پژوهشی مایتاکه در مطالعات سرطان
یکی از حوزه‌های شناخته‌شده پژوهش درباره مایتاکه، بررسی اثر احتمالی آن بر سلول‌های سرطانی و پاسخ ایمنی مرتبط با تومورهاست. در این زمینه، D-fraction و MD-fraction طی مطالعات سلولی و حیوانی، نتایج جالبی را رقم زده‌اند.
در یک مطالعه آزمایشگاهی، ترکیب D-fraction مایتاکه با ویتامین C روی سلول‌های سرطانی پروستات از نوع PC-3 بررسی شد. در شرایط مشخص آزمایش، ترکیب این دو ماده با کاهش شدید طول عمر سلول‌های سرطانی همراه بود. (اما هرکدام از آنها بصورت جداگانه، این اثر را نداشتند.)
بنابراین، این مطالعه نه اثربخشی مایتاکه در درمان سرطان پروستات را ثابت می‌کند و نه مبنایی برای توصیه مصرف ترکیب مایتاکه و ویتامین C به بیماران فراهم می‌آورد.
آیا مایتاکه می‌تواند سرطان را درمان کند؟
در حال حاضر، شواهد بالینی کافی برای توصیه قارچ مایتاکه یا مکمل‌های آن به‌عنوان درمان مستقل سرطان وجود ندارد. این قارچ نباید جایگزین جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا سایر روش‌های تجویزشده شود. بیماران مبتلا به سرطان نیز باید پیش از مصرف مکمل‌های مایتاکه با پزشک یا تیم درمان خود مشورت کنند، زیرا احتمال تداخل با داروها و درمان‌ها باید بررسی شود.
اثر احتمالی بر تنظیم قند خون
تأثیر احتمالی مایتاکه بر قند خون در مطالعات حیوانی و تعداد محدودی گزارش انسانی بررسی شده است. برای نمونه، طی مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸، عصاره مایتاکه تحمل گلوکز را در موش‌های مبتلا به چاقی ناشی از رژیم پرچرب بهبود داد. پژوهش‌های قدیمی‌تر نیز اثر برخی فراکشن‌های این قارچ را بر قند خون در مدل‌های حیوانی بررسی کرده‌اند.
در زمینه شواهد انسانی، گزارشی در سال ۲۰۰۱ احتمال کاهش قند خون پس از مصرف مایتاکه را در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ مطرح کرد. بااین‌حال، این گزارش به‌تنهایی برای اثبات اثربخشی مایتاکه در کنترل دیابت کافی نیست.
بنابراین، هنوز نمی‌توان مصرف مایتاکه را روشی اثبات‌شده برای کاهش قند خون یا جایگزینی داروهای دیابت دانست. پس افرادی که انسولین یا داروهای کاهنده قند خون مصرف می‌کنند، باید در استفاده از مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ این قارچ احتیاط کنند؛ زیرا احتمال تداخل و افت بیش از حد قند خون مطرح است. (تغییر مقدار دارو نیز باید فقط با نظر پزشک انجام شود.)
اثرات احتمالی بر سلامت کبد
اثر احتمالی مایتاکه بر سلامت کبد نیز در مطالعات پیش‌بالینی بررسی شده است. برای مثال، در پژوهشی روی موش‌هایی که رژیم غذایی پرکلسترول دریافت می‌کردند، مصرف پودر خشک‌شده مایتاکه با تغییراتی در میزان چربی‌های خون و بیان برخی ژن‌های کبدی همراه بود.
این نتایج می‌توانند به شناخت بهتر ارتباط ترکیبات مایتاکه با سوخت‌وساز چربی کمک کنند؛ اما برای ارزیابی اثر واقعی این قارچ بر کبد، به مطالعات انسانی با روش‌شناسی مناسب و پیامدهای بالینی مشخص نیاز است.
تفاوت تاثیرات قارچ مایتاکه با عصاره و مکمل
قارچ مایتاکه که بصورت تازه یا خشک مصرف می‌شود، یک ماده غذایی کامل است؛ اما مکمل‌های مایتاکه ممکن است از پودر قارچ، عصاره غلیظ‌شده یا ترکیبات استخراج‌شده از آن تهیه شوند. بعضی محصولات نیز از میسلیوم قارچ تولید می‌شوند و ترکیب آنها لزوماً با بدنه میوه قارچ یکسان نیست. این تفاوت مهم است، زیرا مقدار و نوع ترکیباتی مانند بتاگلوکان‌ها در محصولات مختلف می‌تواند متفاوت باشد.
پس مصرف مایتاکه در قالب غذا با مصرف عصاره غلیظ آن یکسان نیست. اگرچه قارچ خوراکی معمولاً برای بیشتر افراد قابل مصرف است، ایمنی مکمل‌ها به ترکیب، مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
هنگام انتخاب مکمل مایتاکه، بهتر است به این موارد توجه کنید:
- نام علمی قارچ (Grifola frondosa) و بخش استفاده‌شده از آن
- مشخص‌بودن نوع فرآورده، مانند پودر قارچ یا عصاره
- مقدار مصرف پیشنهادی و میزان ترکیبات شاخص، در صورت اعلام
- اطلاعات تولیدکننده و نتایج آزمون‌های کنترل کیفیت و آلاینده‌ها
- هشدارهای مصرف و احتمال تداخل با داروها
موارد منع مصرف و احتیاط
بیشتر موارد پیش آمده و اطلاعات مربوط به تداخلات مایتاکه به مکمل‌ها و عصاره‌های آن مربوط است. مهم‌ترین موارد نیازمند احتیاط به شرح جدول زیر است.
| گروه یا وضعیت | توصیه |
|---|---|
| حساسیت به قارچ | در صورت سابقه حساسیت به مایتاکه یا قارچ‌های خوراکی، پیش از مصرف مکمل با پزشک مشورت کنید. علائمی نظیر تورم صورت یا گلو و دشواری تنفس نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است. |
| مصرف وارفارین | گزارشی از افزایش INR در مصرف هم‌زمان مایتاکه و وارفارین وجود دارد. پیش از مصرف مکمل، با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید؛ ممکن است پایش بیشتر لازم باشد. |
| مصرف داروهای کاهنده قند خون | مایتاکه ممکن است بر قند خون اثر بگذارد و احتمال تقویت اثر داروها مطرح است. پیش از مصرف مکمل با پزشک مشورت کنید و دارو را خودسرانه تغییر ندهید. |
| بیماری خودایمنی، پیوند یا مصرف داروهای سرکوب ایمنی | به‌دلیل اثرات احتمالی عصاره‌ها بر پاسخ ایمنی و محدودبودن اطلاعات بالینی، مصرف مکمل باید با نظر تیم درمان بررسی شود. |
| دوران بارداری و شیردهی | اطلاعات کافی درباره ایمنی مکمل‌های غلیظ مایتاکه در این دوره‌ها وجود ندارد؛ بنابراین از مصرف خودسرانه آنها پرهیز کنید. |
| بروز عوارض پس از مصرف | در یک کارآزمایی کوچک، تهوع و تورم مفصل در یک شرکت‌کننده و راش پوستی و خارش در شرکت‌کننده‌ای دیگر گزارش شد. این یافته‌ها به معنی شایع‌بودن این عوارض نیستند. |
| پیش از جراحی | مصرف مکمل‌ها را به جراح و متخصص بیهوشی اطلاع دهید، به‌ویژه اگر وارفارین یا داروهای کاهنده قند خون مصرف می‌کنید. درباره زمان قطع مکمل، طبق دستور تیم درمان عمل کنید. |
مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering نیز درباره احتمال تداخل مایتاکه با وارفارین و داروهای کاهنده قند خون هشدار داده است. در این مرکز، افزایش ائوزینوفیل‌ها نیز به‌عنوان یکی از عوارض گزارش‌شده ذکر شده است. بااین‌حال، اطلاعات موجود درباره ایمنی مکمل‌های مایتاکه همچنان محدود است و نمی‌توان میزان دقیق خطر را برای همه فرآورده‌ها تعیین کرد.
نکته مهم: این احتیاط‌ها بیشتر به مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ مربوط‌اند و به معنی ممنوعیت عمومی مصرف قارچ مایتاکه در غذا نیستند. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا دارو مصرف می‌کنید، پیش از شروع مکمل، محصول مشخص را به پزشک یا داروساز معرفی کنید.
پرسش‌های متداول
مقدار مصرف روزانه مکمل مایتاکه چقدر است؟
دوز استاندارد و مورد توافقی برای همه مکمل‌های مایتاکه وجود ندارد. در کارآزمایی Deng 2009 یک عصاره مایع مشخص در دوزهای ۰٫۱ تا ۵ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم، دو بار در روز و برای ۳ هفته بررسی شد. این محدوده «دوز پژوهشی» است و نسخه مصرف عمومی محسوب نمی‌شود.
آیا خواص قارچ مایتاکه تازه با عصاره آن یکسان است؟
خیر. قارچ تازه یک ماده غذایی کامل است، اما عصاره‌ها می‌توانند مقدار متمرکز و استانداردشده‌ای از فراکشن‌های خاص داشته باشند. نتیجه مطالعه روی یک عصاره مشخص را نباید مستقیماً به یک وعده قارچ تازه یا هر مکمل موجود در بازار نسبت داد.
خواص قارچ مایتاکه برای لاغری و کنترل وزن چیست؟
مایتاکه کم‌کالری و حاوی فیبر است، بنابراین می‌تواند در یک رژیم متعادل به افزایش احساس سیری و کنترل دریافت انرژی کمک کند. پژوهش‌های اولیه نیز احتمال اثر ترکیبات آن بر متابولیسم چربی و گلوکز را مطرح کرده‌اند، اما مزیت ویژه آن برای کاهش وزن هنوز قطعی نیست.
آیا خواص قارچ مایتاکه برای پوست و مو هم مطرح است؟
مایتاکه حاوی نیاسین، ریبوفلاوین، مس و دیگر ریزمغذی‌هایی است که در تولید انرژی سلولی، ساخت بافت همبند و عملکرد طبیعی سلول‌ها نقش دارند. بنابراین از نظر تغذیه‌ای می‌تواند بخشی از رژیم مؤثر بر سلامت عمومی پوست و مو باشد، اما نباید آن را درمان مستقیم مشکلات پوست یا ریزش مو دانست.
آیا قدیمی بودن برخی مطالعات، اعتبار نتیجه را کم می‌کند؟
قدیمی بودن به‌تنهایی مطالعه را بی‌اعتبار نمی‌کند، اما وقتی بخش مهمی از شواهد به مطالعات کوچک، پیش‌بالینی یا منابع دهه‌های قبل متکی است، باید نتیجه‌گیری محدودتر باشد. وجود مطالعه ۲۰۲۴ درباره ترکیب MD-fraction و تراستوزوماب نشان می‌دهد پژوهش ادامه دارد، اما هنوز فاصله میان سازوکار آزمایشگاهی و کاربرد درمانی انسانی قابل توجه است.
جمع‌بند
قارچ مایتاکه (Grifola frondosa) یک ماده غذایی کم‌کالری و حاوی فیبر، ویتامین‌های گروه B، برخی مواد معدنی و ترکیبات زیست‌فعال مانند بتاگلوکان‌هاست. این ترکیبات از نظر علمی مورد توجه‌اند، اما باید میان ارزش غذایی قارچ و اثرات درمانی احتمالی عصاره‌های آن تفاوت قائل شد.
پژوهش‌های آزمایشگاهی و حیوانی، اثرات احتمالی مایتاکه را بر عملکرد سیستم ایمنی، تنظیم قند و چربی خون و برخی فرایندهای مرتبط با سرطان بررسی کرده‌اند؛ بااین‌حال، شواهد انسانی موجود برای تأیید این اثرات به‌عنوان فواید درمانی قطعی کافی نیست. بنابراین، مایتاکه می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد، اما نباید جایگزین داروها یا درمان‌های تجویزشده شود.
اگر مایتاکه را به‌صورت خوراکی مصرف می‌کنید، به تازگی، کیفیت و پخت مناسب آن توجه داشته باشید. در صورت انتخاب عصاره یا مکمل نیز نوع فرآورده، ترکیبات درج‌شده روی برچسب و احتمال تداخل با داروها اهمیت دارد. افرادی که دارو مصرف می‌کنند یا بیماری زمینه‌ای دارند، بهتر است پیش از استفاده از مکمل‌های غلیظ با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
سلب مسئولیت پزشکی: این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است و جای تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشکی را نمی‌گیرد. اگر داروی ضدانعقاد، داروی دیابت یا درمان سرطان دریافت می‌کنید، مصرف عصاره یا مکمل مایتاکه را با تیم درمان بررسی کنید.
منابع
| ردیف | منبع و موضوع | نشانی |
|---|---|---|
| ۱ | Ulbricht 2009 — مرور نظام‌مند شواهد اثربخشی و ایمنی مایتاکه. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19476741/ |
| ۲ | چربی کبد و سرم — پژوهش حیوانی قدیمی. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8795938/ |
| ۳ | PMID 29873587 — کلسترول و تحمل گلوکز در موش‌های رژیم پرچرب. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29873587/ |
| ۴ | Talpur 2002 — فشار خون، گلوکز و چربی‌ها در مدل حیوانی. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12236580/ |
| ۵ | MD-fraction — پاسخ ایمنی در مدل موشی. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23280601/ |
| ۶ | Deng 2009 — کارآزمایی فاز I/II روی ۳۴ زن یائسه. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19253021/ |
| ۷ | MD-fraction و تومور — مطالعه آزمایشگاهی/حیوانی. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26297795/ |
| ۸ | Masuda 2024 — MD-fraction و تراستوزوماب در سرطان پستان HER2 مثبت. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38616114/ |
| ۹ | MSKCC — مکمل‌های قارچی و سرطان. | https://www.mskcc.org/news/do-mushroom-supplements-boost-immunity-against-cancer |
| ۱۰ | Konno 2009 — D-fraction و ویتامین C در سلول‌های PC-3. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20360893/ |
| ۱۱ | Konno 2001 — گزارش انسانی کوچک درباره دیابت نوع ۲. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11903406/ |
| ۱۲ | Food & Function 2021 — پلی‌ساکاریدهای مایتاکه و آسیب کبدی پیش‌بالینی. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33586729/ |
| ۱۳ | USDA FoodData Central — رکورد اختصاصی Mushrooms, maitake, raw؛ FDC 169403. | https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/169403/nutrients |
| ۱۴ | MSKCC Maitake — عوارض، تداخل وارفارین و داروهای قند خون. | https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/maitake |
نویسنده و تأیید علمی: تیم تحریریه هاگ
