برای شروع پرورش قارچ لازم نیست سالن بسازید یا چند تن کمپوست بخرید. یک کیسه قارچ صدفی یا یک جعبه کیت دکمه‌ای در گوشه خانه کافی است تا ظرف چند هفته اولین قارچ‌ها را بچینید و ببینید این کار به حوصله‌تان می‌خورد یا نه.
ولی هر قارچی در خانه جواب نمی‌دهد. این راهنمای پرورش انواع قارچ در منزل، دکمه‌ای، صدفی، شیتاکه، گانودرما و پورچینی را از نظر سختی کار، بستر، دما و زمان برداشت کنار هم می‌گذارد و بعد سراغ مراحل کار، جای مناسب در خانه، مشکلات رایج و فروش محصول می‌رود.
پاسخ کوتاه: برای شروع در خانه، قارچ صدفی از همه ساده‌تر است؛ روی کاه پاستوریزه، خاک‌اره یا حتی تفاله قهوه رشد می‌کند و حدود ۳ تا ۴ هفته بعد از بذرزنی به برداشت می‌رسد. قارچ دکمه‌ای با کیت آماده آسان است، ولی ساختن کمپوستش در خانه سخت است. شیتاکه و گانودرما را اگر از صفر شروع کنید، باید بستر را با زودپز یا اتوکلاو استریل کنید و چند ماه صبر کنید؛ شیتاکه را با کیت آماده خیلی راحت‌تر می‌شود شروع کرد. پورچینی را اصلاً نمی‌شود در خانه پرورش داد.
پرورش انواع قارچ در منزل؛ کدام قارچ‌ها در خانه جواب می‌دهند؟
هر قارچ بستر، دما و زمان برداشت خودش را می‌خواهد و جدول زیر این تفاوت‌ها را در یک نگاه نشان می‌دهد. عددها تقریبی‌اند و به گونه، بذر و شرایط خانه شما بستگی دارند؛ منبع هر عدد را در بخش‌های بعدی، کنار توضیح همان قارچ یا همان روش، آورده‌ایم.
| قارچ | سختی برای تازه‌کار | بستر کشت | زمان تقریبی تا برداشت | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|---|
| صدفی | آسان | کاه پاستوریزه، خاک‌اره، تفاله قهوه | حدود ۳ تا ۴ هفته بعد از بذرزنی | برای باردهی نور، هوای تازه و رطوبت حدود ۹۰ درصد می‌خواهد |
| دکمه‌ای سفید | با کیت آسان؛ از صفر سخت | کمپوست و خاک پوششی | با کیت ۱ تا ۳ هفته؛ از صفر حدود ۷ تا ۸ هفته بعد از شروع ساخت کمپوست | در باردهی هوای خنک ۱۵ تا ۱۷ درجه می‌خواهد |
| شیتاکه | با کیت آسان؛ از صفر سخت | بلوک خاک‌اره استریل‌شده یا کنده چوب سخت مثل بلوط | بلوک: هر دوره حدود ۴ ماه؛ کنده: معمولاً حدود یک سال | کشت از صفر یا ابزار استریل می‌خواهد یا صبری طولانی |
| گانودرما (ریشی) | سخت | خاک‌اره و سبوس استریل‌شده با اتوکلاو | هر دوره حدود ۴ ماه | تلخ و سفت است؛ بیشتر خشک‌شده و به شکل دمنوش یا پودر مصرف می‌شود |
| پورچینی | در خانه ممکن نیست | با ریشه درختان زنده هم‌زیست است | پرورش داده نمی‌شود | فقط از طبیعت جمع‌آوری می‌شود |
کیت آماده یا کشت از صفر؟
برای اولین تجربه، کیت آماده تقریباً همیشه انتخاب بهتری است. مطلب باغبانی قارچ دانشگاه پردو هم کیت را برای تازه‌کارها پیشنهاد می‌کند. کیت دکمه‌ای جعبه‌ای است با کمپوست، بذر و خاک پوششی؛ کیت صدفی و شیتاکه معمولاً کیسه‌ای است با بلوکی که میسلیوم، یعنی رشته‌های سفید قارچ، سرتاسرش را پوشانده. با کیت، سخت‌ترین بخش کار یعنی آماده کردن و بذرزدن بستر انجام شده و شما فقط رطوبت، نور و هوای تازه را کنترل می‌کنید.
رایج‌ترین خطا با کیت، آب زیاد است. مه‌پاشی بیش از حد قارچ‌ها را می‌پوساند؛ سطح باید مرطوب بماند، نه خیس. کیت شیتاکه کمی فرق دارد: طبق همان مطلب، بلوکش باید روزی چند بار مه‌پاشی سبک شود تا خشک نشود و بعد از اولین برداشت، معمولاً ۲ تا ۳ بار دیگر هم محصول می‌دهد.
کشت از صفر ارزان‌تر است و بیشتر یادتان می‌دهد، ولی احتمال شکستش هم بیشتر است. باید بذر سالم پیدا کنید، بستر را پاستوریزه یا استریل کنید و جلوی آلودگی را بگیرید. برای انتخاب و استفاده درست از کیت، راهنمای کیت پرورش قارچ در خانه را ببینید.
مراحل کلی پرورش قارچ در منزل
جزئیات هر قارچ فرق می‌کند، ولی اسکلت کار برای همه یکی است. پردو کل کار را در سه قدم خلاصه می‌کند: بذر تهیه کنید، بستر را بذرزنی کنید و قارچ را به باردهی برسانید. اگر از صفر شروع می‌کنید، این پنج مرحله پیش رویتان است:
- بذر سالم بخرید. بذر قارچ (اسپان) دانه غلات، خاک‌اره یا میخ چوبی است که میسلیوم در آن رشد کرده. قارچ را نمی‌شود با پاشیدن اسپور (هاگ) روی خاک کاشت.
- بستر را آماده کنید. کاه با پاستوریزه شدن، یعنی ماندن در آب داغ، آماده می‌شود. بستر خاک‌اره و سبوس شیتاکه و گانودرما باید استریل شود؛ جوشاندن معمولی به دمای لازم نمی‌رسد و زودپز یا اتوکلاو لازم است.
- بذرزنی کنید و منتظر رشد میسلیوم بمانید. بذر را با بستر سردشده مخلوط کنید و کیسه‌ها را در جای تمیز و تاریک بگذارید تا میسلیوم همه بستر را سفید کند. بسته به قارچ، این مرحله از چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد.
- باردهی را شروع کنید. بستر سفیدشده را به جایی با نور غیرمستقیم، هوای تازه و رطوبت بالا ببرید. دما و شرط‌های خاص هر قارچ را در بخش بعد آورده‌ایم.
- برداشت کنید و برای دور بعد آماده شوید. بیشتر بسترها بعد از برداشت اول، یک یا چند بار دیگر هم محصول می‌دهند.
پرورش هر قارچ در منزل چه شرایطی می‌خواهد؟
قارچ دکمه‌ای سفید (Agaricus bisporus)
دکمه‌ای آشناترین قارچ بازار ایران است، ولی در کشت خانگی دو چهره دارد. با کیت، کار تقریباً به مرطوب نگه داشتن سطح خاک خلاصه می‌شود و طبق پردو، ۱ تا ۳ هفته بعد اولین قارچ‌ها پیدا می‌شوند. از صفر اما باید کمپوست بسازید و رویش خاک پوششی بریزید.
طبق راهنمای ترویجی دانشگاه پن‌استیت درباره مراحل کشت قارچ دکمه‌ای، تنها راه وادار کردن میسلیوم به باردهی همین لایه خاک پوششی است. در دوره باردهی، هوا باید حدود ۱۵ تا ۱۷ درجه سانتی‌گراد بماند. برداشت ۱۵ تا ۲۱ روز بعد از ریختن خاک پوششی شروع می‌شود؛ یعنی حدود ۷ تا ۸ هفته بعد از روزی که ساختن کمپوست را شروع کرده‌اید.
ساختن کمپوست در خانه ساده نیست و اگر توده کمپوست هوای کافی نگیرد، بوی تندی پخش می‌کند. اگر کیت نمی‌خواهید، دست‌کم کمپوست بذرزده آماده بخرید.
برای ریزه‌کاری‌های کشت خانگی این قارچ، راهنمای پرورش قارچ دکمه‌ای در منزل را بخوانید. اگر با اصول کار آشنایید و می‌خواهید در مقیاس بزرگ‌تری شروع کنید، پرورش قارچ به روش سنتی قدم بعدی است.
قارچ صدفی (Pleurotus ostreatus)
صدفی گونه‌های رنگی هم دارد: سفید، خاکستری، زرد و حتی صورتی. کلاهک پهن و بافت نرمش در سوپ، سس و خوراک‌های تفت‌داده خوب جا می‌افتد.
برای کشت خانگی، صدفی معمولاً ساده‌ترین گزینه است. راهنمای کشت خانگی قارچ صدفی دانشگاه فلوریدا آن را قارچی می‌داند که نسبتاً راحت روی بسترهای گیاهی مثل کاه گندم، ساقه برنج، چوب بلال و تفاله قهوه رشد می‌کند. در روش این راهنما، کاه را یک شب خیس می‌کنند و بعد ۱ تا ۲ ساعت در آب حدود ۷۴ درجه پاستوریزه می‌کنند. کیسه‌های بذرزده در دمای ۲۴ تا ۲۵ درجه و جای تاریک می‌مانند تا ظرف ۲ تا ۳ هفته یکدست سفید شوند.
برای باردهی، دمای حدود ۲۰ درجه، نور و رطوبت حدود ۹۰ درصد لازم است. هوا هم باید مرتب عوض شود تا دی‌اکسید کربن دور کیسه جمع نشود. بعد از اولین برداشت، بسته به سویه، ۲ تا ۴ بار دیگر هم محصول می‌گیرید. لکه سبز، آبی، سیاه یا زرد روی بستر نشانه آلودگی است؛ راه برخورد با آن را در بخش مشکلات رایج آورده‌ایم.
برای جزئیات کامل، آموزش پرورش قارچ صدفی و کتاب پرورش قارچ صدفی در سطوح کوچک را ببینید. این سه روش هم برای شروع با کمترین وسیله مناسب‌اند:
- چطور در منزل قارچ صدفی آبالون پرورش دهیم؟
- پرورش قارچ صدفی در بطری یا کیسه پلاستیکی
- نحوه پرورش قارچ صدفی در سطل پلاستیکی
قارچ شیتاکه (Lentinula edodes)
قارچ شیتاکه طعم عمیق و بافت گوشتی دارد. طبق مطلب آزمایشگاه قارچ دانشگاه پن‌استیت درباره فناوری تولید قارچ‌های خاص، کشت آن حدود سال ۱۱۰۰ میلادی در چین شروع شد و بعدها پرورش‌دهنده‌های چینی روشش را به ژاپن بردند.
شیتاکه روی چوب رشد می‌کند و دو راه کشت دارد. روش سنتی، کشت روی کنده است که در آن بیشتر از چوب بلوط استفاده می‌شود؛ فقط رشد میسلیوم داخل کنده ۶ تا ۹ ماه طول می‌کشد. روش امروزی، بلوک خاک‌اره است: بستر ۲ ساعت در ۱۲۱ درجه استریل می‌شود و هر دوره، از بذرزنی تا تخلیه بستر، حدود ۴ ماه طول می‌کشد. طبق همان منبع، بازده این روش تقریباً سه برابر کنده است و چرخه‌اش به‌جای حدود ۶ سال، چند ماه است.
در خانه، کیت آماده شیتاکه ساده‌ترین راه است. کشت از صفر فقط وقتی منطقی است که زودپز بزرگ یا اتوکلاو دارید و حوصله چند ماه انتظار را هم دارید.
برای شروع، آموزش پرورش قارچ شیتاکه را بخوانید و برای انتخاب روشی که با آب‌وهوای منطقه‌تان جور است، از کتاب مبانی تولید قارچ شیتاکه کمک بگیرید.
قارچ گانودرما یا ریشی (Ganoderma)
قارچ گانودرما مثل دکمه‌ای و صدفی خوراک روزمره نیست. طعمش تلخ و بافتش سفت است و بیشتر خشک‌شده و به شکل دمنوش یا مکمل مصرف می‌شود. پرورشش در خانه شدنی است، اما از صدفی سخت‌تر: بستر باید استریل شود، رشد میسلیوم دمای ۲۸ تا ۳۵ درجه می‌خواهد و یک دوره کامل حدود ۴ ماه طول می‌کشد.
انتخاب گونه گانودرما
بذر و کیت گانودرما معمولاً با نام گانودرما لوسیدوم (Ganoderma lucidum) فروخته می‌شود، ولی گانودرمایی که در شرق آسیا پرورش می‌دهند بیشتر گونه دیگری به نام گانودرما لینگژی (Ganoderma lingzhi) است. در پژوهشی که گونه گانودرمای محصولات و کیت‌های ریشی را بررسی کرد، ۹۳ درصد محصولات ریشی و تقریباً نیمی از کیت‌های پرورش خانگی که در آمریکا با برچسب لوسیدوم فروخته می‌شدند، در واقع لینگژی بودند. اگر نام دقیق گونه برایتان مهم است، پیش از خرید از فروشنده بپرسید.
مراحل پرورش گانودرما در یک نگاه
گانودرما را در سینی و با پاشیدن بذر روی بستر پرورش نمی‌دهند؛ بستر داخل کیسه استریل می‌شود و بذر با آن مخلوط می‌شود. عددهای جدول زیر از راهنمای کشت قارچ ریشی مرکز ملی تحقیقات قارچ هند آمده‌اند. این راهنما برای اقلیم گرم هند و گلخانه نوشته شده و در بیشتر خانه‌های ایران، این دماها خودبه‌خود فقط در تابستان فراهم می‌شود.
| مرحله | چه باید کرد | شرایط | نشانه درست پیش رفتن |
|---|---|---|---|
| بستر و بذرزنی | خاک‌اره چوب پهن‌برگ را با ۲۰ درصد سبوس گندم مخلوط کنید و تا رطوبت حدود ۶۵ درصد خیس کنید. کیسه‌ها را ۲ ساعت در اتوکلاو (فشار حدود ۲۲ psi) استریل کنید و بعد از سرد شدن، بذر را به اندازه حدود ۳ درصد وزن خشک بستر با آن مخلوط کنید. | استریل کامل و کار در محیط تمیز | کیسه بدون لکه سبز یا سیاه می‌ماند |
| رشد میسلیوم | کیسه‌ها را در جای تاریک و بسته نگه دارید. کمد یا انباری فقط وقتی مناسب است که دمایش به این حد برسد. | ۲۸ تا ۳۵ درجه، حدود ۲۵ روز | همه کیسه یکدست سفید می‌شود |
| باردهی و رشد کلاهک | سر کیسه را هم‌سطح بستر ببرید، کیسه را به جای روشن با هوای تازه ببرید و رطوبت را بالا نگه دارید. | حدود ۲۸ درجه؛ رطوبت اول ۹۵ و بعد ۸۰ درصد؛ نور حدود ۸۰۰ لوکس که از نور معمول اتاق بیشتر است | کلاهک پهن می‌شود و لبه سفیدش کم‌کم زرد می‌شود |
| رسیدن، برداشت و خشک کردن | دما را به حدود ۲۵ درجه و رطوبت را به ۶۰ درصد برسانید. قارچ رسیده را از پایه جدا کنید، طوری که تکه‌ای از آن روی بستر نماند، و در دمای پایین خشک کنید. | خشک کردن زیر ۵۰ درجه، ترجیحاً حدود ۳۵ درجه | کلاهک کاملاً قهوه‌ای مایل به قرمز شده و اسپورها روی سطحش نشسته‌اند |
یک دوره کامل حدود ۴ ماه طول می‌کشد و معمولاً ۲ تا ۳ بار برداشت می‌دهد. قارچ خشک‌شده را در ظرف دربسته و جای خنک و خشک نگه دارید.
برای مراحل کامل، از آماده‌سازی سالن تا برداشت دوم، آموزش پرورش قارچ گانودرما را ببینید.
هشدار: گانودرما را جایگزین دارو نکنید. طبق صفحه لینگژی و ریشی در پایگاه LiverTox مؤسسه ملی سلامت آمریکا، هیچ‌کدام از فواید ادعاشده آن در کارآزمایی‌های بالینی کافی و کنترل‌شده روی انسان ثابت نشده و چند مورد نادر آسیب کبدی هم به آن نسبت داده شده است. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا دارو مصرف می‌کنید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
قارچ پورچینی (Boletus edulis)
پورچینی قارچ گوشتی و باارزشی است که در آشپزی حرفه‌ای طرفدار زیادی دارد. ولی برخلاف آنچه گاهی در آگهی‌ها دیده می‌شود، نمی‌شود آن را در خانه پرورش داد. پورچینی با ریشه درختان زنده هم‌زیستی دارد و روی بستر بی‌جان مثل کاه، خاک‌اره یا کمپوست رشد نمی‌کند. گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) درباره قارچ‌های خوراکی وحشی هم پورچینی را جزو قارچ‌های باارزشی می‌داند که کشت‌پذیر نیستند؛ برای همین، پورچینی بازار از طبیعت جمع‌آوری می‌شود.
اگر کیت یا بذری با وعده پرورش پورچینی در خانه دیدید، به آن اعتماد نکنید. برای آشنایی بیشتر با این قارچ، مقاله قارچ بولتوس را بخوانید.
کجای خانه و در چه فصلی قارچ پرورش دهیم؟
برای پرورش انواع قارچ در منزل لازم نیست اتاق مخصوص بسازید. پردو زیرزمین، حمام و کمد را هم برای پرورش خانگی مناسب می‌داند. مهم این است که دمای محل تا حد ممکن ثابت بماند، هوای تازه برسد و آفتاب مستقیم به کیسه‌ها نخورد.
دو باور غلط درباره جای پرورش قارچ
- «قارچ فقط در تاریکی رشد می‌کند.» راهنمای پن‌استیت می‌گوید قارچ معمولاً در تاریکی پرورش داده می‌شود، ولی تاریکی شرط آن نیست. صدفی و گانودرما برای باردهی حتماً نور می‌خواهند.
- «هر جای تاریک و نمناکی کافی است.» همان منبع این تصور را رد می‌کند. بدون هوای تازه، دی‌اکسید کربن دور قارچ جمع می‌شود و کیفیت محصول پایین می‌آید.
اسپور قارچ صدفی را جدی بگیرید: صدفی در دوره باردهی اسپور زیادی در هوا پخش می‌کند. تنفس مکرر اسپور با غلظت بالا در بعضی پرورش‌دهنده‌ها حساسیت ریوی ایجاد کرده و طبق مقاله‌ای درباره حساسیت ریوی پرورش‌دهندگان قارچ، اولین گزارش این بیماری به اسپور قارچ صدفی مربوط بوده است. این گزارش‌ها بیشتر درباره کارگران سالن‌های پرورش است، ولی احتیاط در خانه هم ساده است: کیسه‌ها را در اتاق خواب نگذارید، محل را تهویه کنید و قارچ را پیش از صاف شدن کامل کلاهک بچینید. اگر بعد از برداشت تب، لرز، سرفه یا تنگی نفس داشتید، به پزشک مراجعه کنید.
فصل مناسب برای هر قارچ
بیشتر خانه‌ها کنترل دقیق دما ندارند. پس بهتر است هر قارچ را در فصلی شروع کنید که دمای خانه یا انباری خودبه‌خود به نیازش نزدیک است:
| قارچ | دمای لازم | فصلی که معمولاً راحت‌تر است |
|---|---|---|
| دکمه‌ای | ۱۵ تا ۱۷ درجه در دوره باردهی | پاییز و زمستان، در جایی بدون گرمایش مثل انباری |
| صدفی | ۲۴ تا ۲۵ درجه برای رشد میسلیوم و حدود ۲۰ درجه برای باردهی | بهار و پاییز |
| گانودرما | ۲۸ تا ۳۵ درجه برای رشد میسلیوم و حدود ۲۸ درجه برای باردهی | تابستان |
این جدول راهنمای کلی است و به اقلیم شهرتان بستگی دارد. یک دماسنج ساده کنار کیسه‌ها بهترین داور است.
مشکلات رایج در پرورش قارچ خانگی و راه‌حل آن‌ها
بیشتر شکست‌های کشت خانگی از چند خطای تکراری می‌آید. نشانه‌ها معمولاً زود پیدا می‌شوند و اگر به‌موقع ببینیدشان، کیسه‌های دیگر را نجات می‌دهید:
| نشانه | علت احتمالی | چه کنید |
|---|---|---|
| لکه سبز، آبی، سیاه یا زرد روی بستر | آلودگی با کپک یا باکتری؛ کپک سبز تریکودرما (Trichoderma) از همه رایج‌تر است | کیسه را فوراً از بقیه جدا کنید. طبق راهنمای دانشگاه فلوریدا، کیسه‌ای که فقط کمی آلوده شده ممکن است هنوز یک بار محصول بدهد. |
| قارچ‌ها نرم و آبکی می‌شوند و می‌پوسند | مه‌پاشی بیش از حد | سطح را فقط مرطوب نگه دارید، نه خیس. |
| گانودرما به‌جای کلاهک پهن، شاخه‌های باریک و شاخ‌مانند می‌دهد | هوای تازه کم و دی‌اکسید کربن زیاد | تهویه را بیشتر کنید. در پژوهش Frontiers، شاخه‌ها بعد از بهتر شدن تهویه به کلاهک تبدیل شدند. |
اگر می‌خواهید بفروشید، بازار کدام قارچ بهتر است؟
اگر قرار است بعدها محصولتان را بفروشید، انتخاب قارچ بیشتر به بازار بستگی دارد تا به سلیقه شما. پیش از خرید بذر بدانید محصول را کجا و به چه کسی می‌فروشید.
دکمه‌ای شناخته‌شده‌ترین قارچ بازار ایران است، ولی رقیب‌هایش هم بزرگ‌اند. طبق گزارش مرکز آمار ایران درباره تولید و پرورش قارچ خوراکی، تقریباً همه واحدهای پرورش قارچ کشور دکمه‌ای تولید می‌کنند و تعداد واحدهای صدفی کم شده است. یعنی اگر قارچ دکمه‌ای بفروشید، با تولیدکننده‌هایی رقابت می‌کنید که سال‌هاست در مقیاس صنعتی کار می‌کنند. پیش از هر تصمیمی، صفحه قیمت قارچ هاگ را ببینید تا با قیمت روز و نوسان‌هایش آشنا شوید.
صدفی، شیتاکه و گانودرما رقیب کمتری دارند، ولی بازارشان را باید خودتان بسازید: مشتری را پیدا کنید، محصول را معرفی کنید و فروش منظم داشته باشید. گانودرما مشتری متفاوتی هم دارد؛ بیشتر خشک‌شده و برای دمنوش و مکمل خریده می‌شود، نه برای آشپزی.
یک نکته دیگر هم هست: تجربه کیت خانگی برای شروع تجاری کافی نیست. همان راهنمای پن‌استیت به کسی که می‌خواهد تولید دکمه‌ای راه بیندازد توصیه می‌کند پیش از سرمایه‌گذاری، مدتی در یک واحد فعال تجربه کسب کند. کشت خانگی به شما نشان می‌دهد از این کار خوشتان می‌آید یا نه؛ برای مقیاس تجاری، آشنایی با سالن پرورش قارچ قدم بعدی است.
پرورش قارچ در باغچه منزل
باغچه برای بعضی قارچ‌ها جای خوبی است و برای بعضی نه. چند قارچ چوب‌خوار در کشورهای دیگر عمداً در فضای باز پرورش داده می‌شوند. طبق راهنمای کشت قارچ در فضای باز اداره ترویج دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی، شیتاکه، صدفی و نامکو روی کنده‌هایی رشد می‌کنند که در سایه گذاشته و در روزهای خشک آبیاری می‌شوند و معمولاً حدود یک سال بعد بار می‌دهند. قارچ واین‌کپ (Stropharia rugosoannulata) هم در بستری از خرده‌چوب یا کاه، ۲ تا ۶ ماه بعد بار می‌دهد.
این روش‌ها کندترند و محصولشان به آب‌وهوا بستگی دارد. اما کشت دکمه‌ای و کشت کیسه‌ای در باغچه معمولاً شکست می‌خورد. این روش‌ها دمای ثابت، رطوبت بالا، هوای تازه و بستری دور از کپک و حشره می‌خواهند؛ در باغچه، تغییر دمای شب و روز، باران، باد و میکروب‌های خاک این شرایط را به هم می‌زنند و بستر خیلی زود آلوده می‌شود.
با بستر مصرف‌شده چه کنید؟ طبق راهنمای پن‌استیت، کمپوست مصرف‌شده قارچ دکمه‌ای اصلاح‌کننده خوبی برای خاک است؛ فقط بهتر است حدود ۶ ماه در هوای آزاد بماند تا شوری‌اش کم شود، چون کمپوست تازه به گیاهان حساس به شوری آسیب می‌زند. ولی بستر کیت گونه‌های غیربومی را در باغچه خالی نکنید. در مطلب هشدار کارشناسان برای رونق کشت قارچ در منزل آمده که قارچ‌های غیربومی ممکن است میکروب‌های خاک را تغییر دهند. پژوهش Frontiers هم نشان داد ۱۱ کیت از ۱۷ کیت گانودرمای بررسی‌شده، گونه‌ای غیربومی آمریکا داشتند.
اگر هم قارچی خودبه‌خود در باغچه رویید، تا کارشناس آن را تشخیص نداده، نخورید.
سؤالات متداول
بهترین قارچ برای پرورش در منزل کدام است؟
برای شروع، قارچ صدفی. روی کاه، خاک‌اره و حتی تفاله قهوه رشد می‌کند و حدود ۳ تا ۴ هفته بعد از بذرزنی به برداشت می‌رسد. اگر دکمه‌ای را ترجیح می‌دهید، با کیت آماده شروع کنید تا درگیر ساختن کمپوست نشوید.
پرورش قارچ در منزل چقدر طول می‌کشد؟
به نوع قارچ و روش کار بستگی دارد. صدفی حدود ۳ تا ۴ هفته بعد از بذرزنی، کیت دکمه‌ای ۱ تا ۳ هفته، شیتاکه روی بلوک خاک‌اره حدود ۴ ماه برای هر دوره و گانودرما حدود ۴ ماه. شیتاکه روی کنده چوب معمولاً حدود یک سال بعد بار می‌دهد.
برای پرورش قارچ در خانه چه وسایلی لازم است؟
اگر با کیت شروع کنید، یک افشانه آب، جایی با نور غیرمستقیم و هوای تازه و یک دماسنج و رطوبت‌سنج ساده کافی است. برای کشت از صفر، بستر (کاه، خاک‌اره یا کمپوست)، بذر قارچ و کیسه کشت هم لازم دارید و برای شیتاکه و گانودرما زودپز یا اتوکلاو.
برای هر کیسه قارچ صدفی چقدر بذر لازم است؟
طبق راهنمای دانشگاه فلوریدا، بذر را به اندازه ۵ تا ۱۰ درصد حجم یا وزن کاه با آن مخلوط کنید. کیسه‌ای حدود ۲۵ تا ۳۰ در ۵۰ تا ۶۰ سانتی‌متر برای کشت خانگی مناسب است. کیسه را محکم و بدون فضای خالی پر کنید و ۱۰ تا ۱۵ برش کوچک رویش بزنید تا قارچ‌ها از همان‌جا بیرون بیایند.
قارچ صدفی را کی و چطور برداشت کنیم؟
به شکل کلاهک نگاه کنید، نه به اندازه قارچ. کلاهک صدفی اول گنبدی است و با رسیدن پهن و صاف می‌شود؛ خوشه را پیش از صاف شدن کامل کلاهک‌ها بچینید تا اسپور کمتری در خانه پخش شود. کل خوشه را با پیچاندن و کشیدن آرام جدا کنید یا با چاقوی تمیز، هم‌سطح بستر ببرید.
آیا پرورش قارچ در خانه بو دارد؟
بوی تند معمولاً مربوط به ساختن کمپوست قارچ دکمه‌ای است؛ اگر توده کمپوست هوای کافی نگیرد، بوی نامطبوع بیشتری پخش می‌کند. با خرید کیت یا کمپوست آماده، این مرحله در خانه انجام نمی‌شود.
برای آموزش‌های بیشتر، دسته آموزش پرورش قارچ را در هاگ دنبال کنید.
