اعتراض به قیمتها و وضعیت بد اقتصادی، شاید طبیعیترین حقوق شهروندی مردمان هر جامعه باشد. مخصوصا مردمی که چند دهه تحریم و تورم شدید را تحمل کرده و هر روز شاهد کوچکتر شدن سفره خود بودهاند. اما اعتراضات اگر هدفمند و در مسیر درست صورت نگیرد، نه تنها موجب بهبود و اصلاح وضعیت فعلی نخواهد شد، بلکه سبب وخیمتر شدن اوضاع و آسیب بیشتر به برخی اقشار جامعه میگردد.
برای نمونه اعتراضات اخیر، همراه با رکود بازار و تورم شدید، موجب افت قیمت قارچ و ضرر و زیان تولیدکنندگان قارچ شدهاست. در صورتیکه با افزایش قیمت دلار و حذف ارز ترجیحی طی روزهای اخیر، قیمت باقی محصولات پروتئینی سر به فلک کشید و چند برابر شد!
در این مقاله به موضوعات زیر میپردازیم:
- دلایل رکود بازار قارچ و کاهش قیمت آن
- تاثیر اعتراضات بر صنعت قارچ و آسیبپذیری بیشتر این صنعت نسبت به حوزههای دیگر
- ارائه راهکار برای برون رفت از شرایط کنونی
پس پیشنهاد میکنیم تا پایان، همراه ما باشید.
سیر نزولی خلاف جهت جریان تورم
با نگاهی به وضعیت قیمت محصولات خوراکی مانند روغن مایع، تخم مرغ، لبنیات، گوشت مرغ و سایر اقلام خوراکی در بازار و مقایسه آنها با قیمت قارچ، شاهد تناقضی شدید هستیم. گویی قارچ در جامعه دیگری تولید و توزیع میشود! زیرا روند تغییرات قیمت آن هیچ تناسبی با شرایط بازار ایران و نرخ تورم بالای آن ندارد.
در چند وقت اخیر با حذف ارز ترجیهی از کالاهای اساسی، قیمت آنها شناور و تابعی از عرضه و تقاضا در بازار شد. در نتیجۀ هیجان کاذب برای خرید برخی کالاها، شاهد جهش قیمت آنها بودیم؛ بطوریکه قیمت برخی از آنها مانند روغن و تخم مرغ، چند صد درصد افزایش را تجربه کرد.
از طرفی افزایش قیمت دلار و تورم ناشی از آن نیز مزید بر علت شد تا نرخ تورم رشد تصاعدی بیش از پیش داشته باشد.
اما بر خلاف دیگر محصولات پروتئینی، قارچ خوراکی نه تنها گران نشد، بلکه روندی معکوس و نزولی داشت! این وضعیت، تولیدکنندگان قارچ را با زیانهای سنگینی مواجه نموده و امنیت شغلی و اقتصادی جامعه بزرگی از فعالان این صنعت را به خطر انداخته است.
زیرا هزینههای پرورش قارچ (نظیر حملو نقل، تجهیزات، مواد اولیه و سایر موارد) مانند سایر صنایع افزایش داشته، اما آنها نمیتوانند محصول خود را با بهای بیشتری بفروشند.
دلایل افت قیمت قارچ
در مقایسه با افزایش چشمگیر قیمت اقلام اساسی دیگر نظیر روغن مایع، لبنیات، تخم مرغ و گوشت مرغ، قارچ خوراکی نه تنها رشدی را تجربه نکرد، بلکه دچار وارونگی قیمت شد.
از جمله مهمترین دلایل این پدیده، میتوان موارد زیر ار بیان نمود.
- دستهبندی قارچ به عنوان کالای لوکس در نگاه بسیاری از مردم؛ در نتیجه شرایط بد اقتصادی و کاهش قدرت خرید، سبب حذف اقلام غیرضروری از سبد خانوارها و کاهش تقاضا میگردد.
- ماندگاری کم و ماهیت فسادپذیر محصول قارچ، که امکان نگهداری آن را به چند روز محدود میکند. همچنین با گذشت هر روز، از کیفیت و بهای محصول نیز کاسته میشود. در نتیجه تولیدکنندگان برای جلوگیری از نابودی کامل سرمایه خود، مجبور به عرضه آن با قیمت پایینتر از بهای تمامشده میشوند.
- تعطیلی بسیاری از رستورانها و فروشگاهها در پی وقوع اعتراضات و ناآرامیها که منجر به کاهش تقاضا شد.
تأثیر اعتراضات بر افت فروش و قیمت قارچ
با شروع اعتراضات، وضعیت بازار قارچ از قبل هم بدتر شد. بسیاری از واحدهای صنفی به نشانه اعتراض به وضعیت اقتصادی و همراهی با تجمعات مردمی، تعطیل کردند.
در روزهای بعد نیز بروز ناآرامیها و آسیب به برخیفروشگاههای عرضهکننده مواد غذایی در نقاط مختلف کشور، سبب شد تا بسیاری از خردهفروشیها نیز اقدام به بستن فروشگاه یا کاهش ساعت کاری خود نمایند.
تعطیلی بسیاری از مشاغل از جمله رستورانها، فستفودها و همچنین فروشگاههای عرضهکننده قارچ، سبب شد تا تقاضا در بازار بیش از گذشته کاهش یابد.
در این شرایط، قطعی اینترنت نیز به مانند تیر خلاصی بر پیکر صنعت قارچ بود و سبب شد تا بسیاری از فروشگاههای اینترنتی و خدمات سفارش غذای آنلاین نیز از مدار خارج شوند و تقاضا نیز به طبع آن کمتر شود.
نبود تقاضا در بازار و ماندگاری کم این محصول، موجب شد تا علیرغم کمبود قارچ و افزایش نرخ مصوب فروش قارچ توسط انجمن صنفی، در عمل شاهد ثبات و حتی افت قیمتها باشیم. موردی که سبب ضرر و زیان بسیاری از واحدهای تولیدکننده شد.
بدون شک صنعت قارچ، یکی از بزرگترین قربانیان این اعتراضات بود!
آسیب دیدن صنعت قارچ
مسلما با وقوع اعتراضات و تعطیلی کشور، تمامی مشاغل و صنایع آسیب میبینند؛ اما در این بین برخی صنایع آسیبپذیرتر از بقیه هستند. صنعت قارچ نیز یکی از همین صنایع آسیبپذیر است که از هیچگونه حمایت دولتی برخوردار نیست و در شرایط عادی هم وضعیت خوبی نداشت.
خشکسالی طی سال زراعی اخیر، سبب کاهش چشمگیر کلش گندم و در پی آن کمبود کمپوست قارچ شده بود. از طرفی گرانی مواد اولیه و افزایش هزینههای تولید(انرژی، حمل و نقل و سایر موارد) نیز به تولیدکنندگان فشار مضاعف وارد میکرد.
در این شرایط تولیدکنندگان به افزایش قیمت قارچ به دلیل کمبود آن در بازار دل خوش کرده بودند که با وقوع اتفاقات اخیر، تمامی امیدشان نقش بر آب شد.
اما صنعت قارچ فقط واحدهای تولیدی نیستند. این صنعت یک زنجیره گسترده شامل تولیدکنندگان و تامینکنندگان مواد اولیه، پرورشدهندگان قارچ، صنایع تبدیلی و توزیعکنندگان است. برآورد میشود که حداقل 100 هزار نفر(از کارگر مزرعه تا مدیریت سالنها و فروشندگان) بصورت مستقیم در این صنعت مشغول فعالیت هستند و از این راه امرار معاش میکنند.
بنابراین با آسیب به این صنعت، 100 هزار موقعیت شغلی به خطر میافتد که در شرایط کنونی اقتصادی، سبب پیامدهای اجتماعی و تشنج بیشتر در جامعه خواهد شد.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی
تداوم وضعیت رکود و زیان فعالان صنعت قارچ، سبب تعطیلی واحدهای تولیدی و خروج سرمایه از این بخش خواهد شد. وقوع این شرایط، پیامدهای منفی زیادی برای کشور دارد که شامل موارد زیر است.
- بیکاری: کاهش سودآوری و ورشکستگی فعالان این صنعت، منجر به تعدیل نیرو و بیکاری کارگران مزارع و از بین رفتن سایر مشاغل مرتبط با این صنعت خواهد شد، که تبعات منفی خود نظیر افزایش بزهکاریهای اجتماعی را به همراه خواهد داشت.
- کاهش امنیت غذایی کشور: کاهش تولید قارچ به عنوان یک پروتئین ارزانقیمت، سبب میشود تا امنیت غذایی کشور در درازمدت به چالش کشیده شود.
- خروج سرمایه: ورشکستگی این صنعت منجر به خروج سرمایه از بخش تولید و ورود آن به بخشهای نظیر واسطهگری خواهد شد که تاثیرات سوء بر اقتصاد کشور و افزایش تورم خواهد داشت.
- هدر رفت منابع: سرمایهگذاریهای انجام شده در زیرساختهای تولید قارچ، در صنایع دیگر کاربرد چندانی ندارند و به راحتی قابل تبدیل یا استفاده در سایر مشاغل نیستند. بنابراین، سرمایه زیادی در این بخش به دام افتاده و از بین خواهد رفت.
- رشد اقتصادی منفی: به سبب شرایط اقلیمی همسایگان ایران، قارچ میتواند یک محصول بالقوه صادراتی باشد که برای کشور ارزآوری به همراه داشته باشد. اما تعطیلی این صنعت، منجر به کاهش درآمد ارزی کشور و رکود اقتصادی خواهد شد که منجر به کاهش ارزش پول ملی میگردد.
- افزایش تورم: با ادامه این روند و تعطیلی مزارع، ظرفیت تولید قارچ کشور کاهش مییابد که در آینده منجر به افزایش قیمت همین محصول و تورم بیشتر خواهد شد.
راهکارهای برون رفت از بحران
همانطور که پیش از این در مقاله “آیا چتر نجات صنعت قارچ برای طوفان احتمالی باز میشود؟” عرض کردیم، صنعت قارچ باید برای مقابله با شرایط بحرانی آماده باشد. لزوم داشتن اتاق فکر، ستاد مدیریت بحران و تشکل صنفی قوی که برای چنین شرایطی آمادگی و برنامه مدون داشته باشد، در مواقع بحرانی نمود پیدا میکند.
اما اینبار نیز همانند وقوع جنگ 12 روزه، صنعت قارچ کماکان آسیبپذیر بود و هیچگونه برنامهای برای مدیریت شرایط وجود نداشت!
در چنین شرایطی مدیریت توزیع محصول، نظارت بر قیمتها، حمایت از تولیدکنندگان از طریق تعامل با نهادهای مختلف و موارد اینچنینی شاید سادهترین راهکارهای مقابله با بحران باشد.
اما متاسفانه انجمن صنفی پیشبینی شرایط اینچنینی را نکرده بود و طی این مدت کاملا منفعل بود. بطوریکه حتی برنامهای ساده جهت جمعآوری بار مازاد و انتقال آن به صنایع تبدیلی نیز اجرا نشد.
لزوم حمایت
پرورش قارچ بهعنوان یک فعالیت تولیدی، ضمن اینکه گامی به سود خوداتکایی کشور و افزایش امنیت غذای است، بستر اشتغال را برای افراد زیادی (شامل نیروی متخصص و عام) در عرضه کشاورزی فراهم میکند.
در سالهای اخیر با افزایش تورم و قیمت محصولات خوراکی، سرمایهگذاری در صنعت تولید مواد غذایی، سودآوری خوبی را در بلندمدت، برای سرمایهگذاران به ارمغان میآورد. پرورش قارچ نیز از این قاعده مستثنی نیست و از پتانسیل بالایی برخوردار است.
مهمترین مزایای پرورش قارچ عبارتند از:
- نیاز به منابع آبی کم با توجه به خشکسالی
- عدم نیاز به زمین کشاورزی در مقیاس وسیع و خاک حاصلخیز
- عدم وابستگی به شرایط اقلیمی خاص
- مقرون بصرفه بودن این محصول نسبت سایر مواد پروتئینی
- تامین کامل مواد اولیه مورد نیاز از داخل کشور و عدم وابستگی به واردات
موارد فوقالذکر، پتانسیل این محصول را برای تولید سودآور در کشور افزایش میدهد.
اما در شرایط فعلی نیاز به حمایت دولت در این بخش بیش از گذشته احساس میشود. دولت باید با همکاری تشکل صنفی در جهت فرهنگسازی، شرایط را جهت قرار گرفتن این محصول پروتئینی در سبد غذایی خانوارها مهیا کند.
بنابراین در صورت حصول شرایط مساعد برای تولید قارچ در کشور، امکان رشد این صنعت، اشتغالزای، افزایش صادرات غیرنفتی و ارزآوری آن برای کشور پدید خواهد آمد.
رسالت انجمن صنفی قارچ کشور نیز بر این است تا با مطالبهگری و پیگیری از نهادهای مربوطه، این امر را محقق کند تا صنعت قارچ به سمت رشد و شکوفایی گام بردارد.
نویسنده: مجید نادری
نقد و بررسی چالشها، واکاوی مسائل یا مشکلات و راهحل پیشنهادی برای بهبود شرایط را در بخش حرف ما در صنعت قارچ بخوانید.
یک پاسخ
اعتراض یا اغتشاش