خواص قارچ مورل شاید مثل خود آن، خیلی برای عموم شناختهشده نباشد. اما همیشه گنجینهها در نقاط دورافتاده یافت میشوند. قارچ مورل یک قارچ خوراکی است که خواص دارویی نیز دارد. این قارچ بالاترین میزان آنتی اکسیدان و پروتئین را در بین دیگر قارچها دارد.
morel حاوی 85.5% آنتیاکسیدان در 25 میلیگرم در میلیلیتر است که در مقایسه با میزان آنتیاکسیدان ویتامین C (به میزان 36.9%) قابل توجه است. در مطالعات انجام شده تاثیرات ضد سرطانی و بهبود در شیمی درمانی به دلیل تقویت سیستم ایمنی بدن اعلام شده است. همچنین در درمان اختلالات عملکرد سیستم گوارش موثر است. در طب سنتی چین از قارچ مورل به عنوان داروی ضد التهاب، ضد سوءهاضمه، بی حالی و ضد باکتری، یاد میشود.

جدول ارزش غذایی قارچ مورل
مقادیر مندرج در جدوال به ازای 100 گرم است.
مواد غذایی
| ماده مغذی | مقدار |
| کالری | 31 kcal |
| پروتئین | 3.1 g |
| چربی | 0.6 g |
| کربوهیدرات | 5.1 g |
| فیبر | 2.8 g |
| آب | 90 g |
| قند طبیعی | 0.6 g |
ویتامینها
| ویتامین | مقدار |
| ویتامین D | 5.1 µg |
| ویتامین B1 (تیامین) | 0.08 mg |
| ویتامین B2 (ریبوفلاوین) | 0.21 mg |
| ویتامین B3 (نیاسین) | 1.9 mg |
| ویتامین B6 | 0.1 mg |
| فولات | 9 µg |
| ویتامین C | 2 mg |
مواد معدنی
| ماده معدنی | مقدار |
| آهن | 12.2 mg |
| پتاسیم | 411 mg |
| فسفر | 194 mg |
| مس | 0.63 mg |
| منیزیم | 19 mg |
| روی | 0.9 mg |
| سدیم | 21 mg |
| کلسیم | 43 mg |
خواص دارویی قارچ مورل
ضد التهاب
به سبب وجود عصاره اتانولی با خاصیت ضد التهابی، این قارچ یک منبع طبیعی و مؤثر برای پیشگیری یا کمک به کنترل بیماریهای مرتبط با التهاب، از جمله بیماریهای قلبی و اختلالات التهابی است. بطوریکه نتایج مصرف این قارچ با مصرف داروهای ضدالتهاب نظیر دیکلوفناک، قابل رقابت است.
مبارزه با رادیکال های آزاد
مواد آنتیاکسیدان با ترکیبات فنلی و پلیساکاریدها در این قارچ، با حذف رادیکالهای آزاد به عنوان یک مکانیسم اساسی برای پیشگیری از بسیاری از بیماریهای مزمن از جمله بیماریهای قلبی عروقی، چاقی و سرطان عمل میکنند.

افزایش عملکرد سیستم ایمنی
نوعی پلیساکارید بنام گالاکتومانان از قارچ مورکلا استخراج میشود. این ماده برای تحریک فعالیت ماکروفاژهاست که برای افزایش سیستم ایمنی نقش بسزایی دارد.
مورلها دارای ترکیبات فعالی، بهویژه پلیساکاریدها، هستند که نقش مهمی در تقویت و تنظیم سیستم ایمنی دارند. مهمترین ترکیبات مؤثر، گلوکانها هستند. برخلاف بسیاری از قارچها که بتا-گلوکان دارند، مورلها بیشتر حاوی آلفا-گلوکاناند. این گلوکانها میتوانند تکثیر سلولهای ایمنی، تولید اکسید نیتریک و فعالیت ماکروفاژها را افزایش دهند.
علاوه بر این وجود ویتامین D و ویتامین های گروه B (B2، B3، B6، فولات) به خواص قارچ مورل و نقش دارویی آن در تقویت سیستم ایمنی بدن بیشتر میافزاید.
کنترل دیابت
در مدلهای حیوانی، پلیساکاریدهای مورل توانستهاند اختلالات ناشی از رژیم پرچرب و دیابت نوع ۲ را کاهش دهند؛ از جمله با کاهش Firmicutes، افزایش Bacteroidetes، بالا بردن سطح لاکتوباسیلوس و مهار آنزیمهای گوارشی به بهبود متابولیسم، کاهش چاقی و کنترل بهتر قند خون کمک میکنند.

ضد تومور و ضد سرطان
مطالعات متعدد نشان دادهاند که قارچ مورل (بهویژه گونه M. esculenta) دارای ترکیبات زیستفعال مهمی مانند اسیدهای چرب، استرولها، فلاونوئیدها و پلیساکاریدهاست که میتوانند رشد انواع سلولهای سرطانی را مهار کنند.
سرطان روده بزرگ:
عصارههای متانولی و اتانولی مورلها توانستهاند تکثیر سلولهای سرطانی روده را مهار کنند. پلیساکاریدهای استخراجشده این قارچ نیز باعث مهار تکثیر سلولها به صورت وابسته به دوز و زمان شدهاند.
سرطان ریه:
عصاره متانولی مورل esculenta با وجود ترکیباتی مانند اکتادکانوئیک اسید و ارگوسترول، منجر به آپوپتوز(مرگ سلولی تدریجی) سلولهای سرطان ریه میشود.
کمک به شیمیدرمانی:
پلیساکاریدهای مورل با کاهش استرس اکسیداتیو، از سلولها در برابر سمیت دوکسوروبیسین(داروی شیمیدرمانی) محافظت کرده و عوارض شیمیدرمانی را کاهش میدهند. همچنین سبب وقفه در چرخه سلولی و آپوپتوز، سلولهای سرطان کبدی و دهانه رحم میگردند.
تاثیر در تومور های سرطانی
همچنین عصاره میسلیوم مورل باعث کاهش قابل توجه وزن و حجم تومور و افزایش طول عمر موشها شده است. پلیساکاریدهای مورل گونه importuna رشد تومور پستان را در موش مهار کردهاند.
مناسب برای استخوان ها
همانطور که گفتیم این قارچ حاوی مقادیر قابل توجهی از منزیم و پروتئین ویتامین D و B است که پزشکان مکمل ترمیم بافت و مغز استخوان در کنار کلسیم میدانند. اگر دقت کنید کلاهک قارچ مورل شباهت جالبی به مغز استخوان دارد.
بهبود طهال
مطالعات حیوانی نیز نشان دادهاند که مصرف پلیساکاریدهای مورلها تعداد گلبولهای سفید و لنفوسیتها را افزایش میدهد، وضعیت طحال را بهبود میبخشد و از طریق تعدیل میکروبیوتای روده به سلامت ایمنی کمک میکند.
مناسب برای عضله سازی
پروتئین بالا از خواص قارچ مورال است. همچنین ویتامینهای تقویتی آن باعث شده گزینه خوبی برای بدنسازان معرفی شود. از اینرو پودر قارچ مورل در برخی از مکمل های غذایی بدنسازان استفاده میشود. همینطور می تواند گزینه خوبی برای گیاه خوران باشد.

طریقه مصرف قارچ مورل
این قارچ را نشسته و خام نخورید. در آب سرد خیساند تا شن ها و آلودگی های که از سطح خاک در حفرهها نفوذ کردند خارج شود. بهتر است اینکار را دوبار انجام دهید. همچنین برای اطمینان بیشتر قبل از پخت میتوانید قبل از مصرف در آب نمک هم خیس کنید اما در حد یک دقیقه چون بیش از حد نرم و شل می شود. سپس آبپز یا سرخ کنید.
قارچ مورل پخته شده مانند سایر قارچ ها بیشتر در سوپ ها و سالادها و در رستوران های خاص سرو میشود. برای نگهداری بیشتر نیز میتوانید آن را بصورت ورقهای خشک کرده و در زمان مصرف کمی بخیسانید و سپس بپزید. همچنین قارچ خشک را پودر کنید و در سس یا مانند ادویه در سالاد استفاده کنید.
محافظت و تقویت دستگاه گوارش
فیبر موجود در قارچ مورل مانع یبوست شده و به افزایش باکتری های مفید در روده کمک میکند و میکروبیوم روده را حفظ میکند.
حفظ تعادل میکروبیوتای روده نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای مزمن مانند چاقی، دیابت نوع 2، بیماریهای قلبی و سرطان دارد. یکی از خواص قارچ مورل، بهویژه پلیساکاریدها و فیبرهای آن، پشتیبانی از سلامت روده از طریق تنظیم میکروبیوتا است.
مورلها سرشار از فیبر محلولاند؛ فیبری که توسط باکتریهای روده تخمیر شده و اسیدهای چرب کوتاه زنجیر (SCFA) تولید میکند. این ترکیبات باعث افزایش باکتریهای مفید روده میشوند.
همچنین پلیساکاریدهای مورل با افزایش پروتئینهای سد روده، نفوذپذیری روده را بهبود داده و با کاهش LPS، میزان التهاب و اندوتوکسمی را پایین آوردهاند. در کنار پلیساکاریدها، ترکیبات فلاونوئیدی مورل از سد روده محافظت میکنند.
موارد منع مصرف قارچ مورل
- به صورت نشسته و خام: به هیچ عنوان قارچ مورل را خام مصرف نکنید؛ زیرا باعث مسمومیت خواهد شد. همچنین این قارچ به دلیل شبکهای بودن، مستعد بهدام انداختن آلودگیها است. بنابراین حتما باید در آب خیسانده و چند بار شسته شود تا کثیفیها از لابهلای ساختار لانهزنبوری آن خارج شود.
- تداخلات دارویی: در صورت مصرف داروهای وارفارین، انسولین، یا داروهای ضدافسردگی (MAOI) از مصرف قارچ مورل خودداری نمایید. این دارو ها دارای عناصری هستند که با مواد موجود در این قارچ، سازگار نیست و امکان خنثی شدن خاصیت دارویی یا ایجاد مشکلات وجود دارد.
- همراه با الکل: به هیچ عنوان قبل و بعد از خوردن قارچ مورل، الکل مصرف نشود.
- قارچ به رنگ قرمز متمایل شده یا لیز شده: این مورد نشانه فاسد شدن این قارچ است.
- اگر ساقه توپر باشد: نشانه قارچ مورل تقلبی یا کاذب است که ساقه آن تو خالی نیست توپر است.
مولف:
گردآوری و تالیف توسط تیم نحریریه هاگ
کپی فقط با ذکر منبع مجاز است.
منبع: frontiersin.org
با خواص انواع قارچ های خوراکی و دارویی در سایت دانشنامه هاگ آشنا شوید.