تولید کمپوست قارچ مورل (بستر کشت) برخلاف قارچ دکمهای، نیازی به تخمیر ندارد و بر پایه استریلیزاسیون مواد چوبی استوار است. بهترین فرمول برای تولید این بستر، ترکیبی از خاکاره درختان پهنبرگ (مانند بلوط)، کاه و کلش گندم و مکملهای تنظیمکننده pH مانند گچ و آهک است. در این روش، رطوبت بستر باید بین ۶۰ تا ۶۵ درصد تنظیم شود و تغذیه اصلی میسلیوم از طریق قراردادن کیسههای مواد مغذی (ENB) روی سطح خاک انجام میشود تا انرژی لازم برای تشکیل اسکلروشیا فراهم شود.
مهم: استفاده از واژه «کمپوست» مصطلح است اما از نظر فنی «بستر کشت استریل» صحیح است.
مواد اولیه و فرمولاسیون تخصصی بستر کشت قارچ مورل
در بخش مواد اولیه و فرمولاسیون، هدف اصلی طراحی بستری است که بتواند هم رشد رویشی قوی مورل را پشتیبانی کند و هم شرایط لازم برای تشکیل اسکلروشیا و ورود به فاز باردهی را فراهم آورد. برخلاف کمپوست قارچ دکمهای، بستر مورل باید نیمه تجزیهشده، با منبع کربنی غالب و نیتروژن کنترلشده باشد؛ موضوعی که در اغلب منابع معتبر بینالمللی مانند مقالات دانشگاههای چین، USDA و ژورنالهای تخصصی Mycology بر آن تأکید شده است.
در فرمولاسیونهای مدرن، تمرکز بر حذف پاتوژنها و استفاده از منابع گیاهی قابل استریل است. در ادامه اجزای اصلی یک بستر استاندارد را بررسی میکنیم:
الف) منابع کربن یا اسکلت اصلی بستر
منابع کربن (اسکلت بستر): کربن، منبع اصلی انرژی و ساختاردهنده بستر کشت است. باتوجهبه رشد طبیعی مورل روی چوبهای سخت، انتخاب دقیق منبع کربن ضروری است:
خاکاره چوبهای سخت: بهترین گزینه، استفاده از درختان پهنبرگ نظیر بلوط، نارون، راش، افرا و درختان میوه است. استفاده از سوزنیبرگان (کاج و سرو) به دلیل داشتن صمغهای ضدقارچ ممنوع است؛ مگر آنکه فراوری طولانیمدت (هوازدگی) شده باشند.
کاه و کلش گندم: بهعنوان منبع کربن ارزان و حجمدهنده عمل میکند. کلش باید کاملاً تمیز، طلایی و خرد شده باشد.
سایر جایگزینها: در مناطق گرمسیر میتوان از باگاس نیشکر و چوببلال بهعنوان جایگزین بخشی از کاه استفاده کرد.
ب) مدیریت دقیق نسبت کربن به نیتروژن (C:N) و منابع پروتئینی
مدیریت نسبت کربن به نیتروژن (C:N)
در روشهای نوین پربازده، مدیریت نیتروژن باید در دو سطح جداگانه انجام شود تا از آلودگی بستر و عدم تشکیل اسکلروشیا جلوگیری گردد:
۱. بستر اصلی کشت (فقیر):
بستر خاک باید نیتروژن پایینی داشته باشد (نسبت ۵۰:۱ تا ۸۰:۱) تا ضمن کاهش خطر آلودگی، میسلیوم را وادار به گسترش شبکه ریشهای کند. هرگز از فرمولهای غنی در خاک استفاده نکنید، زیرا باعث انفجار جمعیت باکتریایی میشود.
۲. کیسههای مواد مغذی (ENB – غنی):
این کیسهها که روی بستر قرار میگیرند، نقش «بمب انرژی» را دارند و باید بسیار غنی باشند (نسبت ۲۰:۱ تا ۲۵:۱).
منابع مجاز و غیرمجاز نیتروژن
ممنوعیت مطلق کود حیوانی: برخلاف قارچ دکمهای، استفاده از کود حیوانی (تازه یا پوسیده) به دلیل ریسک بالای باکتری و قارچهای رقیب، اکیداً ممنوع است.
جایگزینهای گیاهی استاندارد:
- سبوس گندم/برنج: منبع اصلی، ارزان و ایمن نیتروژن.
- کنجاله سویا/پودر یونجه: جهت تأمین پروتئین بالا (مخصوص کیسههای ENB).
- آرد ذرت: انرژی زود جذب برای استارت اولیه رشد.
ج) تنظیمکنندهی بافت و pH (افزودنیهای معدنی)
این مواد اگرچه منبع غذایی نیستند، اما شرایط شیمیایی و فیزیکی بستر را برای فعالیت آنزیمی و رشد قارچ بهینه میکنند:
۱. آهک هیدراته (تنظیم pH):
نقش اصلی آن حفظ pH بستر در محدوده ۷.۰ تا ۸.۰ (خنثی تا کمی قلیایی) است. محیط اسیدی (زیر ۶.۵) بستر را در برابر کپک سبز (تریکودرما) بیدفاع میکند.
۲. گچ کشاورزی (بهبود ساختار):
سولفات کلسیم با جلوگیری از چسبندگی ذرات، باعث دانهدانه شدن بافت خاک و بهبود هوارسانی (تهویه) میشود.
۳. فرمولهای استاندارد جهانی (بستر کشت)
در ادامه سه فرمول رایج برای تهیه بستر اولیه (لایه خاکی) ارائه شده است.
- نکته مهم: این فرمولها صرفاً برای بستر پایه هستند و حتماً باید با کیسههای ENB تکمیل شوند.
- مبنای محاسبات: تمامی درصدها بر اساس وزن خشک مواد است.
فرمول شمارهی ۱: پایهی چوب (مخصوص مناطق جنگلی)
این فرمول شبیهترین حالت به محیط طبیعی رشد مورل در جنگل است و پایداری زیستی بالایی دارد.
- ۷۵٪ خاکاره چوب سخت (بلوط، نارون، صنوبر یا ترکیبی)
- ۲۰٪ سبوس گندم (دانهدرشت)
- ۴٪ سبوس برنج یا آرد ذرت
- ۱٪ گچ
- تنظیم pH: حدود ۱٪ آهک (بسته به اسیدیته اولیه خاکاره)
فرمول شمارهی ۲: پایهی کاه و کلش (اقتصادی و سریع)
مناسب برای کشاورزانی که به منابع چوب دسترسی کمتری دارند. این بستر سریعتر کلونیزه (سفید) میشود؛ اما ماندگاری کمتری دارد.
- ۴۰٪ کاه و کلش گندم (خردشده به قطعات ۲-۳ سانتیمتری)
- ۴۰٪ خاکاره یا خرده چوب
- ۱۸٪ سبوس گندم
- ۱٪ گچ
- ۱٪ شکر (اختیاری – بهعنوان استارتر)
- ۱٪ آهک
فرمول شمارهی ۳: فرمول ترکیبی پلاس (Hybrid High-Yield)
این فرمول تعادلی عالی بین تخلخل (هوارسانی) و مواد مغذی دارد و در مزارع صنعتی مدرن چین بسیار رایج است.
- ۵۰٪ خاکاره چوبهای پهنبرگ
- ۳۰٪ پوسته گندم یا کاه خرد شده
- ۱۵٪ سبوس گندم
- ۳٪ پودر سویا یا کنجاله (منبع نیتروژن کنترل شده)
- ۱٪ گچ
- ۱٪ آهک
نکته اجرایی بسیار مهم برای تنظیم رطوبت
پس از ترکیب کاملاً یکنواخت مواد خشک بر اساس فرمولهای ذکرشده، آب تمیز باید بهتدریج و حین همزدن به توده اضافه شود. هدف نهایی در این مرحله، رساندن رطوبت بافت بستر دقیقاً به ۶۰ تا ۶۵ درصد است.
آزمودن تجربی و میدانی (Squeeze Test)
برای سنجش سریع رطوبت در سطح مزرعه (بدون نیاز به ابزار آزمایشگاهی)، از «آزمودن مشت» استفاده کنید. مقداری از بستر آماده را در دست بگیرید و با تمام قدرت فشار دهید:
حالت ایدهآل: بستر در مشت شما فرم میگیرد (گلوله میشود) و تنها ۱ تا ۲ قطره آب بهسختی از بین انگشتان چکه میکند.
رطوبت بالا (خطرناک): اگر آب بهصورت پیوسته جاری شد (شُره کرد)، بستر خیس است و ریسک گندیدگی بالا میرود (نیاز به افزودن مواد خشک).
رطوبت پایین: اگر هیچ آبی خارج نشد و پس از باز کردن مشت، بافت بستر بلافاصله از هم پاشید، رطوبت ناکافی است (نیاز به افزودن آب).
فرآوری و آمادهسازی بستر (بدون تخمیر)
این مرحله، مرز باریک میان یک کشت موفق و هجوم آلودگیهاست. برخلاف روشهای سنتی تولید کمپوست (مانند قارچ دکمهای) که بر پایه تخمیر گرمازا استوار است، در تولید قارچ مورل هدف ما ایجاد بستری است که ساختار فیزیکی آن حفظ شده، مواد مغذی آن دستنخورده باقیمانده (تخمیر نشده) و درعینحال عاری از هرگونه رقیب بیولوژیک باشد.
الف) آمادهسازی فیزیکی و هیدراتاسیون
اولین گام، مهندسیِ ساختار بستر برای نفوذپذیری سریع میسلیوم و تأمین رطوبت پایدار است. رعایت نکات زیر الزامی است:
۱. اندازه ذرات:
مواد لیگنوسلولزی (چوب و کاه) باید به قطعاتی با اندازه ۱ تا ۳ سانتیمتر خرد شوند. این ابعاد باعث ایجاد «تخلخل مفید» (Porosity) میشود. ذرات ریزتر باعث فشردگی بیش از حد و ایجاد شرایط بیهوازی (Anaerobic) میشوند، درحالیکه ذرات درشتتر مانع از کلونیزه شدن کامل توسط میسلیوم میگردند.
۲. خیساندن اولیه:
مواد خردشده باید به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در حوضچهها یا همزنها خیسانده شوند. هدف اصلی، نفوذ آب به «مغز» ذرات چوبی و فیبرهاست (آبگیری بافت)، نه صرفاً خیس شدن سطح آنها. چوب خشک خاصیت مویینگی کمی دارد و اگر خوب خیس نخورد، در اواسط دوره کشت رطوبت را از میسلیوم جذب کرده و باعث خشکیدگی آن میشود.
۳. استاندارد رطوبت:
رطوبت نهایی مخلوط باید دقیقاً بین ۶۰ تا ۶۵ درصد تنظیم شود. رطوبت بالای ۷۰% در بستر مورل فاجعهبار است؛ زیرا منجر به خفگی میسلیوم (Asphyxia)، کاهش تبادل اکسیژن و رشد سریع باکتریهای بیهوازی (که با بوی ترشیدگی قابلتشخیص است) میشود.
ب) بستهبندی
در روشهای مدرن و استریل (بهویژه برای کیسههای مواد مغذی ENB)، عملیات بستهبندی باید حتماً قبل از عملیات حرارتی انجام شود.
نوع کیسه: استفاده از کیسههای پلیپروپیلن (PP) مقاوم به حرارت مجهز به فیلترهای میکرونی (Microfilter bags) ضروری است. این فیلترها اجازه تبادل گازی (ورود اکسیژن و خروج دیاکسیدکربن) را میدهند، اما مانع از ورود هاگهای معلق در هوا و آلودگیهای ثانویه پس از استریلیزاسیون میشوند.
تراکم پر کردن: کیسهها باید با تراکمی یکنواخت و استاندارد پر شوند:
فضای خالی: وجود حفرات بزرگ هوا درون کیسه باعث میعان و تجمع قطرات آب شده که محیط را برای رشد کپک باکتریایی مساعد میکند.
فشردگی بیش از حد: اگر بستر خیلی فشرده شود، خللوفرج مسدود شده و میسلیوم توانایی تنفس و حرکت در بستر را از دست میدهد.
ج) تیمار حرارتی
هدف نهایی این مرحله، حذف تمام میکروارگانیسمهای رقیب است. بسته به سطح حساسیت و غنای بستر (بذر، کیسه غذایی یا خاک مزرعه)، یکی از دو روش زیر انتخاب میشود:
۱. استریلیزاسیون – مطمئنترین روش
این روش برای تولید بذر و کیسههای مواد مغذی (ENB) الزامی است؛ چراکه این محیطها بسیار غنی از نیتروژن بوده و بهشدت مستعد آلودگی هستند. در این روش با دستگاه اتوکلاو صنعتی در دمای ۱۲۱ درجهٔ سانتیگراد تحتفشار ۱۵ PSI به مدت ۲ تا ۳ ساعت تمام (۱۰۰%) موجودات زنده (باکتریها، قارچها، اسپورهای مقاوم و ویروسها) از بین میروند.
۲. سوپر – پاستوریزاسیون
این روش معمولاً برای حجمهای انبوه بستر پایه (Substrate) که قرار است در سطح مزرعه پخش شود، استفاده میگردد. چوبهای سخت برخلاف بسترهای کاهی، برای پاکسازی نیازمند انرژی بیشتری هستند.
در این روش با استفاده از کورههای بخار اتمسفریک (تحتفشار محیط) در دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد (نقطه جوش آب) به مدت ۱۰ تا ۱۴ ساعت مداوم تمام میکروبها از بین میرود. پاستوریزاسیون معمولی (دمای ۶۰ تا ۸۰ درجه) توانایی نفوذ به عمق تراشههای چوب سخت و ازبینبردن اسپورهای مقاوم کپک سبز (Trichoderma) که در مغز چوب پنهان شدهاند را ندارد.
د) چرا تخمیر هوازی ممنوع است؟
بسیاری از تولیدکنندگان تازهکار بهاشتباه از پروتکلهای تخمیر قارچ دکمهای برای مورل استفاده میکنند که منجر به شکست قطعی میشود. دلایل علمی این ممنوعیت عبارتاند از:
۱. حذف منابع کربن ضروری: فرایند تخمیر (Composting) دقیقاً منابع کربن ساده و زود جذب (مانند همی سلولز) را تجزیه و مصرف میکند. این در حالی است که قارچ مورل برای رشد انفجاری و سریع خود در مراحل اولیه، دقیقاً به همین منابع انرژی نیاز دارد.
۲. ضعف در رقابت بیولوژیک: میسلیوم قارچ دکمهای (Agaricus) تکاملیافته است تا در محیطی مملو از باکتری (کمپوست) رشد کند، اما میسلیوم مورل (Morchella) قدرت رقابت بسیار پایینی دارد. عملیات تخمیر باعث افزایش شدید جمعیت میکروبی بستر میشود که مانع از استقرار (Colonization) موفق میسلیوم مورل شده و در نهایت، مانع تشکیل ساختارهای بنیادی اسکلروشیا و تولید میوه میگردد.
تکنولوژی کیسههای مواد مغذی خارجی:
کیسههای مواد مغذی یا ENB، قلب تپنده و راز اصلی موفقیت در کشت مدرن و صنعتی قارچ مورل (Morchella) محسوب میشوند. برخلاف بسیاری از قارچهای پرورشی رایج (مانند صدفی یا دکمهای) که تمام نیاز غذایی خود را از همان بستر اولیه تأمین میکنند، مورل دارای یکچرخهٔ تغذیهای منحصربهفرد و دومرحلهای است که درک آن برای پرورشدهنده ضروری است.
الف) فلسفه و بیولوژی: چرا ENB ضروری است؟
در مرحلهٔ نخست رشد، میسلیوم قارچ از منابع کربنی فقیر موجود در بستر خاکی (چوب و کاه) صرفاً برای استقرار و گسترش شبکه خود استفاده میکند. اما این منابع ضعیف، برای تولید اندام بارده (میوه قارچ) کافی نیستند. برای تحریک قارچ به ورود به فاز زایشی، میسلیوم به یک «شوک انرژی» و منبع غذایی متمرکز نیاز دارد.
سیگنال تغذیهای (Nutritional Signal): کیسههای ENB نقش کاتالیزور را بازی میکنند. زمانی که ریسههای میسلیوم به این کیسهها میرسند، آنزیمهای هیدرولیتیک قدرتمندی ترشح کرده، مواد مغذی غنی (قندها و نیتروژن) را هضم و از طریق پدیده انتقال مواد (Translocation) به شبکه زیرزمینی خود در خاک پمپاژ میکنند.
تشکیل بانک انرژی (Sclerotia): این انرژی منتقلشده در خاک، مستقیماً مصرف نمیشود؛ بلکه به ساختارهای مقاوم، سخت و تیرهرنگی به نام اسکلروشیا (Sclerotia) تبدیل میگردد. اسکلروشیا در واقع «باتریهای بیولوژیکی» هستند که انرژی لازم برای انفجار رشد و تولید قارچ در فصل بهار را در خود ذخیره میکنند. بدون ENB، اسکلروشیا ضعیف بوده و قارچی تولید نمیشود.
ب) فرمولاسیون استاندارد
محتوای داخل کیسههای ENB باید بسیار غنیتر از بستر خاک باشد (نسبت C:N حدود ۲۰:۱). یک فرمولاسیون متعادل و استاندارد جهانی شامل اجزای زیر است (درصدهای وزنی بر اساس ماده خشک):
۱. گندم کامل – ۸۰ تا ۹۰٪:
نقش: منبع اصلی کربوهیدراتهای پیچیده و نشاسته برای تأمین انرژی پایدار و طولانیمدت.
فراوری: دانههای گندم باید حتماً نیمپز شوند؛ بهطوری که مغز آنها کاملاً نرم و هیدراته شود؛ اما پوسته دانه پاره نشده و دانه له نگردد (حفظ ساختار دانهای).
۲. سبوس گندم یا شلتوک – ۱۰ تا ۱۵٪:
نقش: تأمین نیتروژن تکمیلی، ویتامینهای ضروری گروه B و مهمتر از همه، ایجاد تخلخل فیزیکی بین دانههای گندم برای جلوگیری از خمیر شدن و بیهوازی شدن محتویات کیسه.
۳. افزودنیهای بافری – ۱ تا ۲٪:
مواد بافری ترکیباتی هستند که pH محیط داخلی کیسه را در برابر تغییرات شیمیایی ناشی از متابولیسم قارچ محافظت میکنند.
آهک هیدراته: برای خنثی نگهداشتن pH و جلوگیری از اسیدی شدن محیط (Sour rot) که ناشی از فعالیت احتمالی باکتریهاست.
گچ کشاورزی: باهدف جلوگیری از کلوخهشدن دانهها (Anti-clumping) و تأمین یونهای کلسیم که برای ساختار دیواره سلولی قارچ ضروری است.
نکته مهم استریلیزاسیون: ازآنجاکه محتویات ENB یک «بمب غذایی» است، کوچکترین آلودگی باعث گندیدگی فوری میشود؛ بنابراین، این کیسهها هرگز نباید پاستوریزه شوند؛ بلکه باید حتماً در اتوکلاو تحت شرایط استریل کامل (دمای ۱۲۱ درجه سانتیگراد به مدت ۲ ساعت) فراوری گردند. هر کیسه آلوده میتواند کانون نابودی کل بستر مزرعه شود.
ج) پروتکل زمانبندی و اجرا
زمانبندی استفاده از ENB، مرز باریک میان موفقیت تجاری و شکست پروژه است. مدیریت این مرحله نیازمند دقت به جزئیات زیر است:
۱. زمان طلایی
- قراردادن زودهنگام کیسهها (قبل از پوشش کامل بستر توسط میسلیوم) باعث هجوم سریع کپکهای رقیب، بهویژه کپک سبز (Trichoderma) به کیسههای مغذی میشود.
- شاخص بصری: زمانی که سطح بستر خاک کاملاً با میسلیوم سفید و متراکم (شبیه به حالت یخزدگی یا برفک) پوشیده شد. این حالت معمولاً ۱۰ تا ۱۵ روز پس از کشت بذر رخ میدهد.
- شرط لازم: شبکه میسلیومی باید در اوج فعالیت، کاملاً سفید و پرطراوت باشد. اگر میسلیوم ضعیف یا خاکستری باشد، توانایی نفوذ به کیسه را نخواهد داشت.
۲. متدولوژی استقرار
- آمادهسازی کیسه: کیسههای استریل شده (سرد شده) را به سالن یا مزرعه منتقل کنید. سطح زیرین کیسه (پهلوها بسته به فرم کیسه) را با استفاده از تیغ یا کاتر کاملاً استریل (ضدعفونی شده با الکل یا شعله) برش دهید (معمولاً دو برش متقاطع یا یک برش طولی) تا راه نفوذ میسلیوم باز شود.
- چینش: کیسه را دقیقاً از سمت برش خورده روی بستر سفید شده قرار دهید. نکته کلیدی اعمال فشار فیزیکی ملایم است تا سطح برش خورده کاملاً با خاک و میسلیوم تماس پیدا کند (حذف فاصله هوایی).
- تراکم استاندارد: استاندارد جهانی شامل ۳ تا ۴ کیسه در هر مترمربع (بافاصله حدود ۳۰ سانتیمتر از یکدیگر) است. این تراکم، توزیع یکنواخت مواد غذایی در کل بستر و تشکیل همگن اسکلروشیا را تضمین میکند.
۳. مدیریت پایان دوره
پس از انتقال کامل مواد مغذی (معمولاً طی ۲ تا ۳ ماه در پاییز و زمستان)، محتویات کیسه پوک، سبک و تیره شده و عملاً به یک تفاله خالی تبدیل میشود.
اقدام ضروری: پیش از آنکه دمای خاک در اوایل بهار از ۱۰ درجه سانتیگراد فراتر رود (قبل از اعمال شوک حرارتی و آبیاری سنگین)، تمام کیسههای تخلیه شده باید از روی بستر جمعآوری و از محیط خارج شوند.
ریسک عدم جمعآوری: باقیماندن کیسههای مصرف شده در زمان باردهی، سه خطر جدی ایجاد میکند:
- جلوگیری فیزیکی از رشد پیندهی (Pinheads) در زیر کیسه.
- تبدیلشدن به کانون رشد کپکها و پاتوژنها با گرمشدن هوا.
- جذب حشرات موذی و آفات که میتوانند به محصول نهایی آسیب بزنند.
نتیجهگیری
تولید بستر کشت قارچ مورل، یک فرایند کاملاً مهندسیشده و متمایز از کمپوستسازی سنتی (مانند قارچ دکمهای) است. این صنعت بر پایه حذف مطلق فرایند تخمیر و جایگزینی آن با استریلیزاسیون دقیق یا سوپر – پاستوریزاسیون استوار است.
موفقیت در این حوزه، حاصل برقراری توازن دقیق میان سه رکن اصلی انتخاب منابع لیگنوسلولزی صحیح، تنظیم دقیق عاملهای شیمیایی و فیزیکی و فنّاوری انتقال انرژی است. کیسههای ENB با تأمین انرژی متمرکز، امکان تشکیل اسکلروشیاهای قدرتمند را فراهم کرده و عاملی تعیینکننده در جهش راندمان تولید (دستیابی به استانداردهای ۵۰۰ گرم تا ۱.۵ کیلوگرم در مترمربع) و تضمین پایداری اقتصادی پروژههای پرورش قارچ مورل محسوب میشوند.
سؤالات متداول
۱. چرا استفاده از کمپوست قارچ دکمهای برای قارچ مورل ممنوع است؟ تفاوت در فیزیولوژی تغذیه است. قارچ دکمهای (Agaricus bisporus) یک تجزیهکننده ثانویه است و برای رشد به مواد آلی که قبلاً توسط باکتریها تخمیر و تجزیه شدهاند، نیاز دارد. در مقابل، قارچ مورل (Morchella) یک تجزیهکننده اولیه است و برای رشد شبکه میسلیومی خود نیازمند منابع کربن دستنخورده (مانند سلولز و لیگنین موجود در چوب خام و کاه) است. استفاده از کمپوست تخمیری نهتنها مواد غذایی موردنیاز مورل را ندارد، بلکه با واردکردن حجم زیادی از باکتریهای رقیب، باعث نابودی میسلیوم مورل میشود.
۲. آیا میتوان از خاکاره درختان سوزنیبرگ (مانند کاج) استفاده کرد؟ خیر، استفاده از آن توصیه نمیشود. درختان سوزنیبرگ (Conifers) حاوی مقادیر زیادی رزین، صمغ و ترپنهای ضدقارچ هستند که به طور طبیعی مانع رشد میسلیوم میشوند
۳. علت سبزشدن کیسههای مواد مغذی (ENB) چیست؟ سبزشدن کیسهها نشانه قطعی آلودگی به کپک سبز (Trichoderma) است که دشمن شماره یک پرورش قارچ محسوب میشود.
۴. تفاوت بنیادین «بستر کشت» با «کیسه مواد مغذی (ENB)» در چیست؟ این دو جزء نقشهای متفاوتی در فیزیولوژی مورل ایفا میکنند:
بستر کشت (Substrate): ترکیبی از خاکاره و کاه با نسبت C:N بالا (فقیر از نیتروژن) است. نقش آن ایجاد محیط فیزیکی برای گسترش شبکه میسلیوم و حفظ رطوبت خاک است. کیسه مواد مغذی (ENB): بمب انرژی با نسبت C:N پایین (غنی از نیتروژن و نشاسته) است. این کیسهها صرفاً جهت تأمین انرژی متمرکز برای تشکیل اسکلروشیا (Sclerotia) استفاده میشوند و نقش “باتری شارژکننده” را برای تولید قارچ نهایی ایفا میکنند.
۵. میزان برداشت (Yield) استاندارد در هر مترمربع چقدر است؟ در روشهای سنتی و غیر کنترلشده، برداشت بسیار متغیر و غیرقابلپیشبینی بود. اما در کشت مدرن صنعتی (با استفاده از بستر استریل و فنّاوری ENB)، میزان برداشت استاندارد بین ۵۰۰ گرم تا ۱.۵ کیلوگرم قارچ تازه در هر مترمربع نوسان دارد
منابع:
https://patents.google.com/patent/US4594809A/en
https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/morchella
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20601815/
https://link.springer.com/article/10.1007/s11274-017-2244-3
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=5193
آموزش پرورش قارچ را در هاگ بیاموزید.
