مکمل قارچ محصولی خوراکی است که از پودر یا عصاره یک یا چند قارچ دارویی مثل ریشی، یال شیر، کوردیسپس، چاگا و دم بوقلمون ساخته می‌شود و به شکل کپسول، پودر، تنتور یا قهوه و دمنوش به فروش می‌رسد. هدف این مکمل‌ها تأمین پروتئین یا ویتامین نیست؛ چند گرم پودر قارچ در روز سهم چندانی از این مواد ندارد. ارزش احتمالی آنها به ترکیبات زیست‌فعالی مثل بتاگلوکان‌ها و تری‌ترپن‌ها برمی‌گردد که در آزمایشگاه اثرهای جالبی نشان داده‌اند، اما شواهد انسانی‌شان هنوز محدود است.
در این راهنما می‌خوانید مکمل قارچ از کدام قارچ‌ها و از چه بخشی از قارچ ساخته می‌شود، پژوهش‌ها درباره هر کدام چه می‌گویند، چه کسانی نباید آن را مصرف کنند و هنگام خرید روی برچسب دنبال چه باشید.
پاسخ کوتاه
- مکمل قارچ از پودر یا عصاره قارچ‌های دارویی ساخته می‌شود و با «مکمل پرورش قارچ» که به کمپوست اضافه می‌کنند، فرق دارد.
- پرکاربردترین قارچ‌ها در مکمل قارچ: ریشی (گانودرما)، یال شیر، کوردیسپس، چاگا و دم بوقلمون.
- بیشتر شواهد از مطالعات سلولی و حیوانی است؛ کارآزمایی‌های انسانی کم و کوچک‌اند و مکمل قارچ جای درمان پزشکی را نمی‌گیرد.
- هنگام خرید به نام علمی قارچ، بخش مصرفی (بدن باردهی یا میسلیوم)، درصد بتاگلوکان و کد اصالت سازمان غذا و دارو توجه کنید.
- اگر داروی رقیق‌کننده خون، داروی دیابت یا سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنید، باردار هستید یا بیماری کبد و کلیه دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
مکمل قارچ چیست و چه فرقی با مکمل پرورش قارچ دارد؟
مکمل قارچ نوعی مکمل غذایی است که جزء اصلی آن یک یا چند گونه قارچ کاربردی است. این قارچ‌ها را خشک، آسیاب یا عصاره‌گیری می‌کنند تا ترکیبات مورد نظر در حجمی کم و ماندگار به دست مصرف‌کننده برسد. بعضی محصولات تک‌قارچی‌اند، مثلاً فقط ریشی، و بعضی ترکیبی از چند قارچ با ادعاهای مختلف.
اگر «مکمل قارچ» را جست‌وجو کنید، کنار کپسول‌ها و پودرها به محصولاتی برمی‌خورید که اصلاً برای انسان نیستند. مکمل پرورش قارچ ماده‌ای است که پرورش‌دهنده‌ها به کمپوست یا بستر کشت اضافه می‌کنند تا رشد قارچ بهتر و محصول بیشتر شود؛ در مقاله مکمل پرورش قارچ دکمه‌ای درباره آن توضیح داده‌ایم. بعضی سایت‌ها این دو را با هم یکی می‌کنند، پس پیش از خرید ببینید روی بسته «مصرف انسانی» درج شده یا «افزودنی بستر کشت». مکمل‌های قارچی برای دام و حیوانات خانگی هم ساخته می‌شوند که موضوع این مقاله نیستند.
چه ترکیباتی در مکمل قارچ اهمیت دارد؟
- بتاگلوکان‌ها: قندهای پیچیده دیواره سلولی قارچ که بیشترین پژوهش‌ها درباره اثرشان بر سیستم ایمنی انجام شده است.
- تری‌ترپن‌ها: ترکیبات تلخ ریشی که بیشتر با عصاره‌گیری الکلی جدا می‌شوند.
- هریسنون‌ها و اریناسین‌ها: ترکیبات یال شیر که در مطالعات آزمایشگاهی ساخت فاکتور رشد عصبی را تحریک کرده‌اند.
- کوردیسپین: ترکیب شاخص کوردیسپس که مقدارش در گونه کوردیسپس میلیتاریس بیشتر است.
فواید مکمل قارچ؛ شواهد علمی چه می‌گویند؟
مزایایی که برای مکمل قارچ مطرح می‌شود معمولاً این‌هاست: خاصیت آنتی‌اکسیدانی، تعدیل سیستم ایمنی، اثر ضدالتهابی و ضدباکتریایی، حمایت از قلب و عروق و کمک به تمرکز و انرژی. بخش بزرگی از این شواهد از آزمایش روی سلول و حیوان آمده است و نتیجه‌ای که در لوله آزمایش یا روی موش دیده می‌شود، لزوماً در بدن انسان تکرار نمی‌شود. پژوهش‌های بالینی در این حوزه هنوز ادامه دارد و هر سال بیشتر می‌شود.
مکمل قارچ معمولاً از قارچ‌هایی ساخته می‌شود که سر سفره نمی‌آیند: ریشی بافتی سفت و چوبی دارد و چاگا اصلاً خوردنی نیست. عصاره‌گیری، ترکیبات این قارچ‌ها را در حجم کم قابل مصرف می‌کند. در مقابل، قارچ خوراکی معمولی فیبر، پروتئین و مواد معدنی دارد که یک کپسول ۵۰۰ میلی‌گرمی نمی‌تواند جایش را بگیرد.
واژه «آداپتوژن» را هم زیاد روی بسته‌های مکمل قارچ می‌بینید؛ یعنی ماده‌ای که گفته می‌شود به بدن کمک می‌کند با استرس سازگار شود. این مفهوم از طب سنتی آمده و ادعای اثر آن بر غدد هیپوفیز و آدرنال هنوز با کارآزمایی‌های انسانی معتبر ثابت نشده است.
جدول زیر وضعیت شواهد پنج قارچ پرمصرف در مکمل قارچ را خلاصه می‌کند. جزئیات و منبع هر مورد را در بخش بعد آورده‌ایم.
| قارچ | کاربرد رایج در مکمل‌ها | وضعیت شواهد انسانی | احتیاط مهم |
|---|---|---|---|
| ریشی (گانودرما) | سیستم ایمنی، آرامش و خواب | چند کارآزمایی کوچک با کیفیت پایین، بیشتر به‌عنوان درمان کمکی سرطان | گزارش موردی آسیب شدید کبدی با پودر ریشی؛ تداخل با رقیق‌کننده خون |
| یال شیر | تمرکز و حافظه | یک کارآزمایی ۳۰ نفره در اختلال شناختی خفیف نتیجه مثبت داشت | داده ایمنی بلندمدت کم است |
| کوردیسپس | انرژی و عملکرد ورزشی | نتایج متناقض؛ در دوچرخه‌سواران استقامتی اثری دیده نشد | داده ایمنی و تداخل دارویی محدود است |
| چاگا | آنتی‌اکسیدان و ضدالتهاب | ایمنی و اثربخشی در مطالعات بالینی ارزیابی نشده است | اگزالات بسیار بالا و گزارش آسیب کلیه؛ احتمال افزایش خونریزی |
| دم بوقلمون | سیستم ایمنی | عصاره دارویی PSK در ژاپن کنار درمان سرطان به کار می‌رود | PSK با کپسول‌های معمولی دم بوقلمون یکی نیست |
کدام قارچ‌ها در مکمل قارچ استفاده می‌شوند؟
تولیدکنندگان قارچ‌ها را بر اساس ترکیبات و سابقه مصرف سنتی‌شان انتخاب می‌کنند. این پنج قارچ بیشترین سهم را در قفسه مکمل‌ها دارند.
مکمل قارچ ریشی یا گانودرما
قارچ ریشی (Ganoderma lucidum و گونه نزدیکش Ganoderma lingzhi) در چین «لینگجی» نامیده می‌شود و در طب سنتی آن کشور نماد سلامت و طول عمر بوده است. بافتی سفت و چوبی و طعمی تلخ دارد، برای همین تقریباً همیشه به شکل عصاره، پودر یا دمنوش مصرف می‌شود. تصور می‌شود بتاگلوکان‌های ریشی سیستم ایمنی را تحریک می‌کنند و تری‌ترپن‌هایش اثر آرام‌بخش دارند؛ ادعاهایی مثل بهبود خواب، کاهش اضطراب و کمک به خلق‌وخو بیشتر بر پایه مطالعات حیوانی است.
جدی‌ترین بررسی انسانی، مرور کاکرین درباره ریشی در درمان سرطان است که در سال ۲۰۱۶ پنج کارآزمایی تصادفی را بررسی کرد. نتیجه این بود که شواهد کافی برای استفاده از ریشی به‌عنوان درمان خط اول سرطان وجود ندارد؛ ترکیب آن با شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی در این مطالعات پاسخ تومور را بهتر کرده بود، اما کیفیت مطالعات پایین بود. طبق جمع‌بندی مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ درباره ریشی، کارآزمایی‌ها از مصرف ریشی برای کاهش عوامل خطر قلبی در دیابت نوع ۲ پشتیبانی نمی‌کنند و این قارچ ممکن است خطر خونریزی را در مصرف‌کنندگان وارفارین بالا ببرد.
ریشی همیشه بی‌خطر هم نیست. در گزارشی از هپاتیت برق‌آسای کشنده پس از مصرف پودر ریشی، بیمار پیش‌تر ریشی را به روش سنتی بدون مشکل مصرف کرده بود و آسیب کبدی پس از یک تا دو ماه مصرف پودر آن رخ داد.
مکمل قارچ یال شیر
یال شیر (Hericium erinaceus) توده‌ای سفید از رشته‌های آویزان است که واقعاً به یال شیر شباهت دارد. در طبیعت روی چوب درختان پهن‌برگ مرده یا در حال پوسیدگی رشد می‌کند و روی بسترهای چوبی هم پرورش داده می‌شود. برخلاف ریشی، قارچی خوراکی است و طعمش را به گوشت خرچنگ تشبیه می‌کنند. مانند بیشتر قارچ‌ها ترکیبات آنتی‌اکسیدانی دارد. در مقاله قارچ یال شیر یا هریسیوم با این قارچ بیشتر آشنا می‌شوید.
جذابیت اصلی مکمل قارچ یال شیر، ادعای کمک به تمرکز و شفافیت ذهنی است. ترکیبات هریسنون و اریناسین در آزمایشگاه ساخت فاکتور رشد عصبی را تحریک کرده‌اند. در کارآزمایی دوسوکور یال شیر روی اختلال شناختی خفیف که در سال ۲۰۰۹ منتشر شد، ۳۰ فرد ۵۰ تا ۸۰ ساله ژاپنی به مدت ۱۶ هفته روزانه حدود ۳ گرم پودر یال شیر یا دارونما گرفتند. نمره شناختی گروه یال شیر در هفته‌های ۸، ۱۲ و ۱۶ به‌طور معناداری بالا رفت، اما پس از قطع مصرف دوباره افت کرد.
این نتیجه امیدوارکننده است، ولی یک مطالعه ۳۰ نفره برای ادعای «تقویت حافظه» در همه افراد کافی نیست. اثر یال شیر بر اضطراب و افسردگی هم فقط در مطالعات کوچک و اولیه بررسی شده است.
مکمل قارچ کوردیسپس
کوردیسپس نام جنسی از قارچ‌هاست که صدها گونه دارد و بیشترشان روی حشرات رشد می‌کنند. دو گونه در مکمل‌ها رایج‌اند: Ophiocordyceps sinensis (با نام قدیمی Cordyceps sinensis) که در فلات تبت روی لارو نوعی پروانه رشد می‌کند، و Cordyceps militaris که در محیط کشت پرورش داده می‌شود. نمونه وحشی سیننسیس آن‌قدر کمیاب و گران است که بیشتر مکمل‌های بازار از میسلیوم کشت‌شده یا گونه میلیتاریس ساخته می‌شوند. درباره خواص این قارچ در مقاله قارچ کوردیسپس بیشتر بخوانید.
رایج‌ترین ادعا درباره مکمل قارچ کوردیسپس افزایش انرژی و استقامت است؛ گفته می‌شود تولید ATP، مولکول حامل انرژی در عضله، را بالا می‌برد. در طب سنتی چین و تبت هم برای رفع خستگی و تقویت میل جنسی مصرف می‌شده است. اما شواهد ورزشی یکدست نیست: در یک کارآزمایی پنج‌هفته‌ای روی دوچرخه‌سواران استقامتی، مصرف کوردیسپس عملکرد استقامتی را بهتر نکرد. ادعای کند کردن پیری هم فعلاً فقط در مطالعات حیوانی دیده شده است.
مکمل قارچ چاگا
چاگا (Inonotus obliquus) بیشتر روی تنه درختان توس در مناطق سردسیر رشد می‌کند. از بیرون شبیه توده‌ای سیاه و سوخته از پوست درخت است و داخلش رنگ نارنجی مایل به قهوه‌ای دارد. همین توده‌ای که برداشت می‌شود، بدن باردهی نیست، بلکه توده متراکمی از میسلیوم است. چاگا را به‌طور سنتی آسیاب می‌کردند و در دمنوش‌های گیاهی به کار می‌بردند، اما امروز به شکل پودر، عصاره و کپسول هم عرضه می‌شود. برای آشنایی با مسیر استفاده سنتی چاگا تا ورود آن به دمنوش‌ها، عصاره‌ها و مکمل‌های امروزی، مقاله تاریخچه قارچ چاگا را بخوانید.
تبلیغات چاگا معمولاً بر کاهش التهاب و استرس اکسیداتیو و حتی کند کردن نشانه‌های پیری تکیه دارد، اما این اثرها در آزمایشگاه دیده شده‌اند. طبق صفحه چاگا در مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، ایمنی و اثربخشی چاگا هنوز در مطالعات بالینی ارزیابی نشده است. همین منبع می‌گوید عصاره چاگا در مطالعات حیوانی تجمع پلاکت‌ها را کاهش داده و ممکن است اثر داروهای کاهنده قند خون را تشدید کند.
مهم‌ترین خطر چاگا، اگزالات بسیار بالای آن است؛ همان ماده‌ای که در سنگ کلیه دیده می‌شود. در گزارش آسیب حاد کلیه ناشی از چاگا، مردی ۶۹ ساله که روزانه ۱۰ تا ۱۵ گرم پودر چاگا همراه با ویتامین C مصرف می‌کرد، به دیالیز نیاز پیدا کرد. در گزارش دیگری از نارسایی کلیه پس از مصرف طولانی چاگا، مردی ۴۹ ساله که چاگا را برای درماتیت مصرف می‌کرد، به مرحله نهایی بیماری کلیه رسید. پس اگر سابقه سنگ کلیه دارید یا رقیق‌کننده خون و داروی دیابت مصرف می‌کنید، پیش از امتحان چاگا با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
مکمل قارچ دم بوقلمون
دم بوقلمون (Trametes versicolor) قارچی نازک و چرمی با نوارهای رنگی هم‌مرکز است که شکلش به دم باز بوقلمون می‌ماند و به‌وفور روی کنده و تنه درختان جنگلی دیده می‌شود. این قارچ بیشتر به خاطر پلی‌ساکاریدهایش شناخته می‌شود. مقاله قارچ دم بوقلمون اطلاعات کامل‌تری درباره آن به شما می‌دهد.
مشهورترین فراورده این قارچ، عصاره‌ای به نام PSK است. به گفته مؤسسه ملی سرطان آمریکا درباره قارچ‌های دارویی، PSK در ژاپن محصولی تأییدشده برای درمان سرطان است و از اواسط دهه ۱۹۷۰ کنار درمان‌های اصلی برای هزاران بیمار به کار رفته، اما FDA آن را برای درمان هیچ بیماری تأیید نکرده است. نکته مهم اینکه PSK یک عصاره دارویی استانداردشده است و نتایج آن را نمی‌توان به کپسول‌های معمولی دم بوقلمون نسبت داد.
عوارض مکمل قارچ و چه کسانی نباید مصرف کنند؟
بیشتر افراد مکمل قارچ را در مقدار توصیه‌شده بدون مشکل جدی تحمل می‌کنند، اما «طبیعی» بودن به معنای بی‌خطر بودن نیست. عوارض گزارش‌شده بیشتر گوارشی‌اند و برای ریشی تهوع، یبوست، خشکی دهان، خارش و بی‌خوابی هم ثبت شده است. کسانی که به قارچ حساسیت دارند ممکن است به این مکمل‌ها هم واکنش نشان دهند.
مسئله دیگر کیفیت است. سازمان غذا و داروی آمریکا صراحتاً می‌گوید اختیار تأیید ایمنی و اثربخشی مکمل‌های غذایی پیش از فروش را ندارد و برخی مکمل‌ها با داروها تداخل دارند، بر نتیجه آزمایش‌ها اثر می‌گذارند یا در جراحی خطرساز می‌شوند. یعنی مقدار ماده مؤثر می‌تواند از برندی به برند دیگر و حتی از یک سری ساخت به سری دیگر فرق کند.
پیش از مصرف مکمل قارچ با پزشک مشورت کنید، اگر:
- داروی رقیق‌کننده خون مثل وارفارین یا داروی ضدپلاکت مصرف می‌کنید (به‌ویژه درباره ریشی و چاگا).
- داروی دیابت یا انسولین مصرف می‌کنید؛ برخی از این قارچ‌ها ممکن است اثر کاهش قند را تشدید کنند.
- داروی سرکوب‌کننده ایمنی، مثلاً پس از پیوند عضو، مصرف می‌کنید یا تحت شیمی‌درمانی هستید.
- سابقه سنگ کلیه یا بیماری کلیه دارید (به‌ویژه درباره چاگا).
- بیماری کبدی دارید (به‌ویژه درباره ریشی).
- باردار یا شیرده هستید؛ داده کافی درباره ایمنی این مکمل‌ها در این دوران وجود ندارد.
- جراحی در پیش دارید؛ به پزشک و تیم بیهوشی بگویید چه مکملی مصرف می‌کنید.
مکمل قارچ دارو نیست و نباید جایگزین درمانی شود که پزشک برای سرطان، دیابت یا هر بیماری دیگری تجویز کرده است.
مکمل قارچ از چه بخشی از قارچ تهیه می‌شود؟
برای اینکه بدانید یک مکمل قارچ واقعاً چه چیزی به شما می‌دهد، اول باید بدانید از کدام بخش قارچ ساخته شده است. اینکه به چه قارچی کاربردی می‌گوییم و انواع و فواید آن کدام است را در مقاله قارچ کاربردی توضیح داده‌ایم. ساختار قارچ دو بخش اصلی دارد:
- میسلیوم: شبکه رشته‌های ریزی که درون بستر رشد می‌کند و می‌توان آن را تا حدی هم‌ردیف ریشه گیاه دانست.
- بدن باردهی: همان بخشی که بالای بستر می‌بینیم و به آن «قارچ» می‌گوییم؛ چیزی شبیه میوه گیاه.
در مکمل قارچ ممکن است فقط بدن باردهی، فقط میسلیوم یا ترکیبی از هر دو به کار رفته باشد. میسلیوم را معمولاً به دو روش تولید می‌کنند: کشت روی دانه‌هایی مثل برنج و جو دوسر، یا تخمیر در مخزن مایع که به آن کشت غوطه‌ور می‌گویند.
چرا «میسلیوم روی غلات» روی برچسب مهم است؟
وقتی میسلیوم روی برنج یا جو رشد می‌کند، جدا کردن کامل آن از دانه تقریباً ممکن نیست و معمولاً کل بستر خشک و پودر می‌شود. نتیجه پودری است که بخش قابل‌توجهی از آن نشاسته غلات است. پژوهشی که در سال ۲۰۱۶ در مجله AOAC International منتشر شد، نشان داد محصولات میسلیومی رشدکرده روی غلات معمولاً بتاگلوکان کمتر و آلفاگلوکان (نشاسته) بیشتری نسبت به محصولات تهیه‌شده از بدن باردهی دارند.
نکته عملی: عبارتی مثل «پلی‌ساکارید ۳۰٪» روی بسته به‌تنهایی معیار کیفیت نیست، چون نشاسته هم پلی‌ساکارید است. محصولی قابل‌اعتمادتر است که درصد بتاگلوکان را جداگانه اعلام کند.
پودر خام یا عصاره قارچ؟
دیواره سلولی قارچ از کیتین ساخته شده که بدن انسان به‌سختی هضمش می‌کند. به همین دلیل بسیاری از تولیدکنندگان قارچ را عصاره‌گیری می‌کنند: عصاره‌گیری با آب داغ بیشتر بتاگلوکان‌ها را بیرون می‌کشد و عصاره‌گیری با الکل تری‌ترپن‌ها را. محصولی که روی آن «عصاره دوگانه» نوشته شده، هر دو روش را به کار برده است. نسبتی مثل «۱۰ به ۱» هم یعنی از ۱۰ کیلوگرم قارچ خشک یک کیلوگرم عصاره به دست آمده؛ این عدد غلظت را نشان می‌دهد، نه کیفیت را، و بدون درصد بتاگلوکان چیز زیادی نمی‌گوید.
انواع مکمل قارچ در بازار؛ پودر، کپسول، تنتور و قهوه
مکمل قارچ بعد از فرآوری به چند شکل اصلی عرضه می‌شود. شکل محصول بیشتر به راحتی مصرف مربوط است؛ آنچه اهمیت دارد مقدار و نوع قارچ در هر وعده است.
- پودر قارچ: معمولاً در قوطی یا کیسه بسته‌بندی می‌شود و آن را در آب گرم، چای یا نوشیدنی‌های دیگر حل می‌کنند. ارزان‌تر است و تنظیم مقدار مصرف را آسان می‌کند، اما پودر ریشی و چاگا طعمی تلخ و خاکی دارد و در آب سرد به‌سختی حل می‌شود.
- کپسول قارچ: همان پودر یا عصاره در پوشش کپسول است. مزیتش مقدار دقیق در هر واحد و نداشتن طعم است و ورزشکاران بیشتر از این شکل استفاده می‌کنند. روی بسته ببینید هر کپسول چند میلی‌گرم قارچ یا عصاره دارد؛ کپسول ۵۰۰ میلی‌گرمی پودر خام با کپسول ۵۰۰ میلی‌گرمی عصاره استانداردشده برابر نیست.
کپسول قارچ، یکی از رایج‌ترین انواع مکمل قارچ - تنتور قارچ: عصاره مایعی که در بطری قطره‌چکان‌دار عرضه می‌شود تا اضافه کردن چند قطره به نوشیدنی، آبگوشت یا سوپ آسان باشد. بسیاری از تنتورها پایه الکلی دارند؛ اگر به هر دلیلی نباید الکل مصرف کنید، نوع حلال را روی برچسب ببینید.
تنتور قارچ - محصولات آماده مصرف: پودر یا عصاره قارچ را با مواد دیگر مخلوط می‌کنند تا در نوشیدنی و غذا خوشایندتر باشد. معروف‌ترین این محصولات قهوه و چای (دمنوش) قارچ است و در ایران قهوه گانودرما و چای گانودرما رواج بیشتری دارند. اگر مقدار قارچ هر ساشه روی بسته اعلام نشده باشد، نمی‌توان آن را با یک مکمل استاندارد مقایسه کرد؛ کافئین قهوه هم سر جایش است.
راهنمای خرید مکمل قارچ؛ روی برچسب دنبال چه باشیم؟
شکل محصول هر چه باشد، مهم این است که مکمل قارچ از قارچ باکیفیتی ساخته شده باشد که تحت استانداردهای سخت‌گیرانه ایمنی و خلوص پرورش یافته است. چون برچسب تنها اطلاعاتی است که پیش از خرید در اختیار دارید، این موارد را روی آن بررسی کنید:
| روی برچسب | نشانه خوب | علامت هشدار |
|---|---|---|
| نام قارچ | نام علمی لاتین، مثلاً Hericium erinaceus برای یال شیر | فقط «قارچ دارویی» یا «ماشروم» بدون نام گونه |
| بخش مصرفی | بدن باردهی (Fruiting body) یا میسلیوم با درصد بتاگلوکان اعلام‌شده | «میسلیوم روی غلات» بدون هیچ عددی درباره بتاگلوکان |
| ماده مؤثر | درصد بتاگلوکان، و برای ریشی درصد تری‌ترپن | فقط درصد بالای «پلی‌ساکارید» |
| مقدار | میلی‌گرم قارچ یا عصاره در هر وعده | «ترکیب اختصاصی» بدون مقدار هر جزء |
| مجوز | کد IRC و برچسب اصالت قابل استعلام در سامانه تیتک سازمان غذا و دارو | نبود مجوز یا کد اصالت روی بسته |
| کیفیت | گزارش آزمون آزمایشگاهی برای فلزات سنگین و آلودگی میکروبی | نبود هیچ اطلاعاتی درباره کنترل کیفیت |
| ادعاها | توضیح محتاطانه درباره کاربرد | «درمان سرطان»، «درمان قطعی دیابت» یا «بدون هیچ عارضه» |
چطور مکمل قارچ مصرف کنیم؟
- هر بار فقط یک نوع: یک مکمل قارچ را به برنامه غذایی‌تان اضافه کنید و از شروع همزمان چند مکمل بپرهیزید تا اگر عارضه‌ای دیدید، بدانید از کدام است.
- از مقدار برچسب بیشتر نخورید: منطق «هرچه بیشتر، بهتر» درباره چاگا می‌تواند به کلیه آسیب بزند.
- مکمل‌های چندقارچی را دقیق‌تر بخوانید: هرچه تعداد قارچ‌ها در یک کپسول بیشتر باشد، سهم هر کدام کمتر می‌شود.
- انتظار اثر فوری نداشته باشید: در کارآزمایی یال شیر، تفاوت از هفته هشتم دیده شد و با قطع مصرف از بین رفت.
- پزشک را در جریان بگذارید: پیش از شروع، و به‌ویژه پیش از آزمایش خون یا جراحی، بگویید چه مکملی مصرف می‌کنید.
اگر هنوز بین خوردن قارچ و مصرف مکمل مردد هستید، این مقایسه را برای آقایان در مطلب بهترین قارچ‌ها برای مردان آورده‌ایم.
جمع‌بندی
مکمل قارچ راهی راحت برای مصرف قارچ‌هایی است که سر سفره نمی‌آیند، اما بیشتر وعده‌های تبلیغاتی آن هنوز از آزمایشگاه به بالین نرسیده است. اگر تصمیم به مصرف دارید، یک قارچ را با هدف مشخص انتخاب کنید، برچسب را دقیق بخوانید، محصول دارای کد اصالت بخرید و پزشکتان را در جریان بگذارید. تولید این مکمل‌ها یکی از شاخه‌های صنایع تبدیلی قارچ است؛ برای آشنایی با محصولات دیگری که از قارچ ساخته می‌شوند، مقالات این بخش از دانشنامه هاگ را دنبال کنید.
سؤالات متداول درباره مکمل قارچ
مکمل قارچ چیست؟
مکمل قارچ محصولی خوراکی از پودر یا عصاره قارچ‌های دارویی مثل ریشی، یال شیر، کوردیسپس، چاگا و دم بوقلمون است که به شکل کپسول، پودر، تنتور یا قهوه و دمنوش عرضه می‌شود. این مکمل‌ها برای ترکیباتی مثل بتاگلوکان و تری‌ترپن مصرف می‌شوند، نه برای تأمین پروتئین یا ویتامین.
آیا مکمل قارچ واقعاً فایده دارد؟
بیشتر شواهد از مطالعات سلولی و حیوانی است. چند کارآزمایی انسانی کوچک نتیجه مثبت داشته‌اند، مثل بهبود نمره شناختی با یال شیر در افراد دچار اختلال شناختی خفیف، اما FDA هیچ مکمل قارچی را برای درمان بیماری تأیید نکرده است.
عوارض مکمل قارچ چیست؟
شایع‌ترین عوارض گوارشی‌اند. در گزارش‌های موردی، پودر ریشی با آسیب شدید کبدی و مصرف زیاد و طولانی چاگا با آسیب کلیه مرتبط بوده است. ریشی و چاگا ممکن است با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشند.
مکمل قارچ از میسلیوم بهتر است یا بدن باردهی؟
به ترکیب نهایی محصول بستگی دارد، نه فقط به بخش قارچ. میسلیومی که روی غلات کشت شده معمولاً نشاسته زیادی دارد، پس محصولی را انتخاب کنید که درصد بتاگلوکان را جداگانه اعلام کرده باشد.
آیا می‌توان چند مکمل قارچ را با هم مصرف کرد؟
بهتر است هر بار فقط یک نوع را شروع کنید تا اگر عارضه‌ای پیش آمد، منشأ آن مشخص باشد. در مکمل‌های ترکیبی هم هرچه تعداد قارچ‌ها بیشتر باشد، سهم هر کدام کمتر است.
فرق مکمل قارچ با مکمل پرورش قارچ چیست؟
مکمل قارچ برای مصرف انسان ساخته می‌شود، اما مکمل پرورش قارچ ماده‌ای است که به کمپوست یا بستر کشت اضافه می‌کنند تا رشد و عملکرد قارچ بهتر شود و مصرف خوراکی ندارد.
منابع
بیشتر منابع زیر انگلیسی‌اند و در متن هم هر ادعا به منبع خودش لینک شده است. مرور کاکرین خلاصه فارسی دارد و برای بقیه می‌توانید از ترجمه خودکار مرورگر کمک بگیرید.
- مرور سیستماتیک کاکرین درباره ریشی (گانودرما) در درمان سرطان؛ کتابخانه کاکرین، ۲۰۱۶. (خلاصه به زبان فارسی)
- معرفی قارچ ریشی: عوارض، تداخل‌های دارویی و شواهد بالینی؛ مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ آمریکا. (انگلیسی)
- گزارش موردی هپاتیت برق‌آسای کشنده پس از مصرف پودر ریشی؛ مجله انجمن پزشکی تایلند، ۲۰۰۷. (چکیده انگلیسی در پاب‌مد)
- کارآزمایی بالینی دوسوکور: اثر قارچ یال شیر بر اختلال شناختی خفیف؛ مجله Phytotherapy Research در سال ۲۰۰۹. (چکیده انگلیسی در پاب‌مد)
- کارآزمایی بالینی: اثر مکمل کوردیسپس بر عملکرد استقامتی دوچرخه‌سواران؛ منتشرشده در سال ۲۰۰۴. (چکیده انگلیسی در پاب‌مد)
- معرفی قارچ چاگا: عوارض، تداخل‌های دارویی و وضعیت شواهد؛ مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ آمریکا. (انگلیسی)
- گزارش موردی آسیب حاد کلیه (نفروپاتی اگزالاتی) ناشی از مصرف چاگا؛ مجله Medicine در سال ۲۰۲۲. (چکیده انگلیسی در پاب‌مد)
- گزارش موردی نارسایی کلیه پس از مصرف طولانی چاگا و مرور مطالعات؛ مجله علوم پزشکی کره در سال ۲۰۲۰. (چکیده انگلیسی در پاب‌مد)
- قارچ‌های دارویی در درمان سرطان (نسخه ویژه بیماران)؛ مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI). (انگلیسی)
- آشنایی با مکمل‌های غذایی و نقش FDA در نظارت بر آنها؛ سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA). (انگلیسی)
- اندازه‌گیری بتاگلوکان در قارچ‌ها و محصولات میسلیومی؛ مک‌کلیری و همکاران، مجله AOAC International در سال ۲۰۱۶. (انگلیسی)
