![هر دوره پرورش قارچ چند روز است؟[مدت زمان رشد قارچ دکمه ای]](https://hagg.ir/wp-content/uploads/2020/11/01.webp)
طول دوره پرورش قارچ دکمهای معمولاً بین ۳۵ تا ۶۵ روز است؛ اما این بازه فقط زمانی معنا پیدا میکند که بدانیم محاسبه را از کدام مرحله شروع کردهایم و پایان دوره را چه زمانی در نظر میگیریم. بعضی پرورشدهندگان، شروع اولین برداشت را پایان دوره میدانند. گروهی دیگر زمان تخلیه کمپوست، شستوشو و آماده شدن سالن برای کشت بعدی را ملاک قرار میدهند. همین تفاوت باعث شده است در منابع مختلف با عددهای متفاوتی روبهرو شویم.
اگر زمانبندی را از روز ورود کمپوست قارچ فاز ۲ به سالن محاسبه کنیم، اولین برداشت معمولاً حدود روزهای ۳۱ تا ۴۰ آغاز میشود. برداشت فلاشهای بعدی و تخلیه سالن، کل دوره را به حدود ۵۵ تا ۶۵ روز میرساند.
پاسخ سریع به سؤال «هر دوره پرورش قارچ چند روز است؟»
دوره کامل پرورش قارچ دکمهای با کمپوست فاز ۲ معمولاً حدود ۵۵ تا ۶۵ روز طول میکشد. در صورت استفاده از کمپوست فاز ۳ باکیفیت، مدت حضور کمپوست در سالن ممکن است به حدود ۳۵ تا ۴۵ روز کاهش پیدا کند.
| مبدأ و مقصد محاسبه | زمان تقریبی |
|---|---|
| کمپوست فاز ۲ تا اولین برداشت | حدود ۳۱ تا ۴۰ روز |
| کمپوست فاز ۲ تا پایان برداشت و تخلیه | حدود ۵۵ تا ۶۵ روز |
| کمپوست فاز ۳ تا پایان برداشت | حدود ۳۵ تا ۴۵ روز |
| آمادهسازی سالن پیش از ورود کمپوست | حدود ۳ تا ۵ روز |
| خشک شدن و آمادهسازی سالن پس از تخلیه | حدود ۲ تا ۴ روز |
طبق راهنمای علمی دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا درباره پرورش قارچ دکمهای، برداشت محصول معمولاً ۱۵ تا ۲۱ روز پس از خاکدهی آغاز میشود. دمای کمپوست، رطوبت، تهویه و غلظت دیاکسیدکربن میتوانند این زمان را چند روز تغییر دهند.
کمپوست مناسب و مدیریت دقیق سالن، زمان دوره را قابل پیشبینیتر میکند. اگر دمای داخل بلوکها بالا برود، خاک پوششی خشک شود یا هوادهی در زمان نامناسب انجام شود، رشد قارچ عقب میافتد. چند روز تأخیر در هر دوره شاید کم به نظر برسد، اما در طول سال تعداد کشتهای قابل اجرا را کاهش میدهد.
نکته مهم: در ایران بیشتر واحدهای تولیدی سالانه ۴ یا ۵ دوره کشت دارند. از نظر تقویمی، یک دوره ۶۰ روزه امکان اجرای حدود ۶ دوره قارچ دکمه ای را فراهم میکند؛ اما تأخیر در تخلیه، تعمیر تجهیزات، تحویل کمپوست و آمادهسازی سالن معمولاً بخشی از این ظرفیت را از بین میبرد.
مطالعه بیشتر:
مراحل رشد قارچ دکمهای در یک نگاه
اگر مبنا را استفاده از کمپوست فاز ۲ قرار دهیم، دوره پرورش قارچ در منزل یا سالن از چند مرحله پشت سر هم تشکیل میشود. مرز میان این مراحل همیشه کاملاً تقویمی نیست. گاهی میسلیوم یک روز زودتر آماده خاکدهی است و گاهی همان مرحله چند روز بیشتر زمان میبرد.
- شستوشو، ضدعفونی و آمادهسازی سالن
- ورود کمپوست و چیدن بلوکها در قفسهها
- ریسهدوانی یا اسپانران
- خاکدهی و اضافه کردن خاک پوششی
- رشد میسلیوم در خاک پوششی
- هوادهی و شوکدهی دمایی
- تشکیل پین و رشد قارچها
- برداشت فلاشهای اول، دوم و سوم
- پخت یا کوکاوت و تخلیه سالن
- شستوشوی نهایی و خشک شدن سالن
قدم صفر؛ آمادهسازی سالن پیش از ورود کمپوست
تقویم بیشتر پرورشدهندگان از روز ورود کمپوست شروع میشود، اما کار واقعی چند روز زودتر آغاز شده است.
معمولاً ۳ تا ۵ روز پیش از تحویل کمپوست، کف، دیوارها، قفسهها و تجهیزات سالن شسته میشوند. پس از شستوشو، سالن باید با مواد مجاز ضدعفونی و برای دوره جدید آماده شود.
ممکن است در بعضی مجموعهها از موادی مانند فرمالین استفاده شود. انتخاب ماده ضدعفونیکننده، غلظت، زمان تماس و نحوه تهویه باید دقیقاً مطابق برچسب محصول، مقررات جاری و نظر مسئول فنی انجام شود.
هشدار ایمنی
مواد ضدعفونیکننده را هرگز بدون دستور فنی با یکدیگر مخلوط نکنید. هنگام استفاده از مواد شیمیایی، تجهیزات حفاظت فردی ضروری است و تا پیش از تهویه کامل نباید کارکنان یا کمپوست وارد سالن شوند.
هدف این مرحله، قطع چرخه آفات و بیماریهای دوره قبلی است. سالنی که هنوز مرطوب یا آلوده است، میتواند ریسهدوانی را کند کند و چند روز بعد با کپک، بوی غیرعادی یا کاهش باردهی مشکل خود را نشان دهد.
کمپوست فاز ۲ یا فاز ۳؛ کدام دوره کوتاهتری دارد؟
مهمترین تفاوت این دو نوع کمپوست، مرحلهای است که پیش از ورود به سالن پرورش طی کردهاند.
| نوع کمپوست | وضعیت هنگام ورود | مدت حضور تقریبی در سالن |
|---|---|---|
| فاز ۲ | مرحله ریسهدوانی باید در سالن یا واحد تولید انجام شود. در بازار ایران ممکن است کمپوست بهصورت بذرزده تحویل داده شود. | حدود ۵۵ تا ۶۵ روز تا پایان دوره |
| فاز ۳ | ریسهدوانی پیش از ورود به سالن انجام شده و کمپوست آماده خاکدهی است. | حدود ۳۵ تا ۴۵ روز تا پایان دوره |
کمپوست فاز ۳ روی کاغذ انتخاب جذابی است؛ چون سالن سریعتر تخلیه میشود و امکان اجرای دورههای بیشتری در سال وجود دارد. بااینحال، کیفیت ریسهدوانی و شرایط حمل بسیار مهماند.
اگر کمپوست هنگام حمل بیشازحد گرم شود یا ریسهها یکنواخت نباشند، بخشی از مزیت زمانی فاز ۳ از بین میرود. به همین دلیل، انتخاب تولیدکننده معتبر از خود عنوان «فاز ۳» مهمتر است.
طبق نتایج پژوهش مرکز تحقیقات قارچ دانشگاه پنسیلوانیا، مرحله ریسهدوانی کمپوست در شرایط کنترلشده حدود ۱۶ روز طول کشیده است. این عدد با نوع کمپوست، سویه و دمای داخل بستر تغییر میکند.
برای آشنایی با زمان مناسب تغییر شرایط سالن، مطلب زمان هوادهی قارچ دکمهای را بخوانید.
جدول زمانبندی پرورش قارچ دکمهای
جدول زیر یک برنامه تقریبی برای کمپوست فاز ۲ است. این جدول باید با وضعیت واقعی میسلیوم، خاک پوششی و شرایط سالن تطبیق داده شود.
| روزهای دوره | مرحله | مدت تقریبی | شرح عملیات |
|---|---|---|---|
| روز صفر تا ۱ | ورود کمپوست | ۱ روز | چیدن بلوکها، باز کردن بستهبندی و بررسی دما، بو، رطوبت و یکنواختی کمپوست. |
| روز ۱ تا ۱۴ یا ۱۶ | ریسهدوانی | ۱۴ تا ۱۶ روز | کنترل دمای مرکز بلوک، حفظ رطوبت سالن و جلوگیری از گرم شدن بیشازحد کمپوست. |
| حدود روز ۱۵ یا ۱۷ | خاکدهی | ۱ روز | پخش یکنواخت حدود ۴ تا ۵ سانتیمتر خاک پوششی با رطوبت و ساختار مناسب. |
| حدود روز ۱۶ تا ۲۶ | رشد میسلیوم در خاک | ۹ تا ۱۲ روز | حفظ رطوبت خاک بدون اشباع کردن آن و کنترل پیشروی یکنواخت میسلیوم. |
| حدود روز ۲۴ تا ۳۱ | هوادهی و پیندهی | ۵ تا ۸ روز | کاهش تدریجی دما، افزایش هوای تازه و تنظیم دیاکسیدکربن برای تشکیل پینها. |
| حدود روز ۳۱ تا ۴۰ | فلاش اول | متغیر | برداشت براساس اندازه قارچ، بسته بودن کلاهک و استاندارد بازار مقصد. |
| هر ۷ تا ۱۰ روز | فلاشهای دوم و سوم | حدود ۱۴ تا ۲۰ روز | آبیاری مدیریتی، بررسی بیماریها و برداشت موجهای بعدی محصول. |
| حدود روز ۵۵ تا ۶۵ | پخت و تخلیه | ۱ تا چند روز | اجرای برنامه بهداشتی، خارج کردن کمپوست مصرفشده و آمادهسازی سالن بعدی. |
جدول را نسخه ثابت سالن در نظر نگیرید. اگر میسلیوم هنوز به رشد مناسب نرسیده باشد، انجام خاکدهی یا هوادهی صرفاً به دلیل رسیدن شماره روز، نتیجه خوبی نخواهد داشت.
بر اساس مطالعه علمی چرخه تولید قارچ دکمهای، برداشت میتواند حدود ۱۸ تا ۲۱ روز بعد از خاکدهی آغاز شود. فاصله فلاشها نیز معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ روز گزارش شده است.
ریسهدوانی قارچ دکمهای چند روز طول میکشد؟
ریسهدوانی مرحلهای است که میسلیوم در بافت کمپوست پیشروی میکند. در کمپوست فاز ۲، این مرحله معمولاً ۱۴ تا ۱۶ روز زمان میبرد.
فعالیت میسلیوم گرما تولید میکند. بنابراین، عدد نمایشدادهشده روی کنترلر هوای سالن بهتنهایی کافی نیست. ممکن است دمای هوا مناسب باشد، اما مرکز بلوکهای کمپوست چند درجه گرمتر شده باشد.
گرمای بیشازحد به میسلیوم فشار وارد میکند و دمای پایین نیز سرعت رشد را کم میکند. هر دو حالت میتوانند برنامه را چند روز عقب بیندازند.
تجربه عملی تحریریه هاگ
در گزارشها و تجربههای ثبتشده از سالنهای پرورش، یکی از خطاهای تکراری این است که فقط دمای هوای سالن اندازهگیری میشود. ثبت جداگانه دمای هوا و دمای مرکز بلوک کمپوست، علت بسیاری از تأخیرهای ریسهدوانی را روشن میکند.
خاکدهی و رشد میسلیوم در خاک پوششی
بعد از کامل شدن ریسهدوانی، خاک پوششی روی کمپوست قرار میگیرد. این خاک غذای اصلی قارچ نیست، اما آب را نگه میدارد و فضای مناسبی برای تبادل گازها و تشکیل اندام باردهی فراهم میکند.
طبق مطالعات انجامشده درباره خاک پوششی، ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک میتواند زمان ظهور فلاش اول، تعداد قارچها و مقدار محصول را تغییر دهد.
خاک بسیار خشک، تشکیل پین را محدود میکند. خاک غرقابی نیز منافذ هوا را میبندد و زمینه بیماری را بالا میبرد. ضخامت نامنظم خاک هم باعث میشود برداشت در بخشهای مختلف بستر همزمان نباشد.
هوادهی و شوکدهی؛ زمان تغییر شرایط سالن
وقتی میسلیوم بهاندازه کافی در خاک پیشروی کرد، شرایط سالن بهتدریج تغییر میکند. دمای هوا کاهش مییابد، هوای تازه بیشتری وارد سالن میشود و غلظت دیاکسیدکربن پایین میآید.
چند روز بعد، نقاط سفید کوچکی روی خاک ظاهر میشوند که پین یا سرسنجاقی نام دارند. این پینها در صورت مناسب بودن شرایط به قارچ قابل برداشت تبدیل میشوند.
بر اساس تحقیقات مربوط به اثر دما بر باردهی قارچ دکمهای، زمان و شدت تغییر دما میتواند شکلگیری فلاشها و مدت برداشت را تغییر دهد.
شوکدهی زودهنگام، بستر نارس را وارد مرحله باردهی میکند. تأخیر بیشازحد نیز ممکن است میسلیوم سطح خاک را متراکم و پیندهی را نامنظم کند.
اولین برداشت قارچ دکمهای چه زمانی است؟
در شرایط مناسب، اولین برداشت معمولاً ۱۵ تا ۲۱ روز پس از خاکدهی انجام میشود. با احتساب دوره ریسهدوانی کمپوست فاز ۲، برداشت اول اغلب بین روزهای ۳۱ تا ۴۰ آغاز خواهد شد.
تقویم تنها معیار برداشت نیست. اندازه قارچ، سفتی بافت، شکل کلاهک و وضعیت پرده زیر آن نیز باید بررسی شود.
طبق نتیجه تحقیقات درباره زمان برداشت قارچ دکمهای، درجه بلوغ قارچ هنگام چیدن، بر کیفیت و سرعت باز شدن کلاهک پس از برداشت اثر میگذارد.
تجربه عملی تحریریه هاگ
دو سالن با تاریخ ورود کمپوست یکسان، لزوماً در یک روز آماده برداشت نیستند. وضعیت واقعی قارچ باید مبنای تصمیم باشد؛ نه فقط تاریخی که از قبل برای حضور کارگران برداشت تعیین شده است.
فلاش اول، دوم و سوم چه تفاوتی دارند؟
قارچهای یک سالن در یک روز برداشت نمیشوند. محصول بهصورت موجی ظاهر میشود و هر موج اصلی را فلاش یا چین مینامند.
فلاش اول معمولاً بیشترین تراکم محصول را دارد. بعد از پایان آن، کمپوست چند روز فرصت بازیابی پیدا میکند و سپس فلاش دوم شکل میگیرد. فلاش سوم نیز پس از فاصلهای مشابه برداشت میشود.
فاصله میان فلاشها اغلب ۷ تا ۱۰ روز است. دمای سالن، مقدار آبیاری، کیفیت کمپوست و سلامت بستر میتوانند این فاصله را تغییر دهند.
در بیشتر سالنهای ایران، دوره پس از فلاش سوم تمام میشود. فلاش چهارم ممکن است تشکیل شود، اما مقدار کمتر محصول و هزینه نگهداری سالن باعث میشود ادامه دوره همیشه توجیه اقتصادی نداشته باشد.
چرا بعضی دورهها طولانیتر میشوند؟
تأخیر معمولاً نتیجه یک مشکل بزرگ نیست. چند خطای کوچک کنار هم قرار میگیرند و زمان برداشت را جابهجا میکنند.
- دمای نامناسب: دمای بالا به میسلیوم فشار وارد میکند و دمای پایین سرعت رشد را کاهش میدهد.
- کمپوست ضعیف یا آلوده: کمپوست خشک، بیشازحد مرطوب یا متراکم، ریسهدوانی یکنواختی ندارد.
- خاک پوششی نامناسب: خاک خشک، خیس یا فشرده، تشکیل پین را به تأخیر میاندازد.
- تهویه ناکافی: بالا ماندن دیاکسیدکربن در زمان هوادهی، پیندهی را نامنظم میکند.
- آبیاری اشتباه: کمبود آب سطح خاک را خشک میکند و آب زیاد منافذ آن را میبندد.
- بیماری و آفت: کپکها، مگس قارچ و بیماریهای باکتریایی زمان دوره را افزایش میدهند.
- وقفه در عملیات: تأخیر در خاکدهی، برداشت، تخلیه یا ورود کمپوست جدید، تعداد دورههای سالانه را کم میکند.
چطور از طولانی شدن دوره جلوگیری کنیم؟
هدف منطقی، حذف تأخیرهای قابل پیشگیری است؛ نه وادار کردن قارچ به رشد سریعتر از چرخه طبیعی.
- دمای هوای سالن و دمای مرکز کمپوست را جداگانه ثبت کنید.
- رطوبت خاک پوششی را فقط با مشاهده ظاهری حدس نزنید.
- سیستم سرمایش، گرمایش، رطوبتساز و تهویه را پیش از شروع دوره آزمایش کنید.
- هوادهی را براساس وضعیت میسلیوم آغاز کنید، نه فقط شماره روز.
- آلودگیهای کوچک را جدی بگیرید؛ بعضی کپکها طی چند روز گسترش پیدا میکنند.
- تحویل کمپوست دوره بعد را پیش از پایان کامل دوره جاری هماهنگ کنید.
کوتاهترین دوره لزوماً سودآورترین دوره نیست. محصول یکنواخت و باکیفیت، ارزش بیشتری از برداشتی دارد که چند روز زودتر انجام شده اما وزن و کیفیت مناسبی ندارد.
در سال چند دوره قارچ دکمهای میتوان تولید کرد؟
اگر هر دوره را همراه با برداشت، تخلیه، شستوشو و آمادهسازی حدود ۵۵ تا ۶۵ روز در نظر بگیریم، از نظر تقویمی امکان اجرای ۵ تا ۶ دوره وجود دارد.
با کمپوست فاز ۳ و مدیریت منظمتر، بعضی سالنها میتوانند به ۶ یا ۷ دوره برسند. این عدد تضمینی نیست و به ظرفیت تجهیزات، کیفیت کمپوست و زمانهای خالی میان دو کشت بستگی دارد.
بخش مهمی از زمان تولید نه در مرحله رشد قارچ، بلکه میان تخلیه سالن قبلی و ورود کمپوست جدید از دست میرود. کاهش همین زمانهای مرده، از عجله در ریسهدوانی نتیجه بهتری دارد.
مدت زمان پرورش قارچ صدفی چند روز است؟
قارچ صدفی مسیر متفاوتی دارد و معمولاً به خاک پوششی نیاز ندارد. بذر آن با بستری مانند کاه، کلش یا پسماندهای کشاورزی آمادهشده مخلوط میشود.
طبق یک مطالعه علمی درباره رشد قارچ صدفی، نوع بستر باعث شده زمان کامل شدن رشد میسلیوم بین ۱۳ تا ۱۸ روز و اولین برداشت حدود ۲۳ تا ۳۰ روز متغیر باشد.
در تحقیق دیگری درباره پرورش قارچ صدفی روی پسماندهای کشاورزی نیز مشخص شد که نوع بستر میتواند زمان ریسهدوانی را بهشکل محسوسی تغییر دهد.
قارچ صدفی معمولاً زودتر از قارچ دکمهای به اولین برداشت میرسد. با احتساب فلاشهای دوم و سوم، کل دوره میتواند حدود ۴۵ تا ۶۰ روز طول بکشد.
مدلهای مختلف قارچ خوراکی و دارویی
- قارچ دکمهای
- قارچ صدفی
- قارچ شیتاکه
- قارچ انوکی
- قارچ یال شیر
- قارچ گانودرما
- قارچ دنبلان
- قارچ دم بوقلمون
سؤالات متداول درباره زمان پرورش قارچ
هر دوره پرورش قارچ دکمهای چند روز است؟
با کمپوست فاز ۲، دوره کامل از ورود کمپوست تا پایان برداشت و تخلیه سالن معمولاً ۵۵ تا ۶۵ روز طول میکشد. در کمپوست فاز ۳ این زمان ممکن است به حدود ۳۵ تا ۴۵ روز کاهش پیدا کند.
اولین برداشت قارچ دکمهای در چه روزی انجام میشود؟
اولین برداشت معمولاً ۱۵ تا ۲۱ روز پس از خاکدهی آغاز میشود. با احتساب ریسهدوانی کمپوست فاز ۲، برداشت اول اغلب بین روزهای ۳۱ تا ۴۰ است.
ریسهدوانی قارچ دکمهای چقدر زمان میبرد؟
در کمپوست فاز ۲، ریسهدوانی معمولاً حدود ۱۴ تا ۱۶ روز طول میکشد. کیفیت کمپوست، نوع بذر، رطوبت و دمای داخل بلوکها روی این زمان اثر دارند.
فاصله میان فلاشهای قارچ چند روز است؟
فاصله میان دو فلاش معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ روز است. دما، آبیاری و شرایط بستر میتوانند این فاصله را کمی تغییر دهند.
در هر دوره چند فلاش برداشت میشود؟
در بیشتر سالنها سه فلاش اصلی برداشت میشود. فلاش چهارم ممکن است شکل بگیرد، اما به دلیل کاهش محصول همیشه توجیه اقتصادی ندارد.
سالانه چند دوره قارچ میتوان تولید کرد؟
در شرایط رایج ایران معمولاً ۴ تا ۵ دوره انجام میشود. با مدیریت دقیق، کمپوست مناسب و کاهش فاصله میان دو کشت، اجرای ۶ دوره امکانپذیر است.
آیا کمپوست فاز ۳ زمان دوره را کم میکند؟
بله. مرحله ریسهدوانی کمپوست فاز ۳ پیش از ورود به سالن انجام شده است؛ بنابراین نزدیک به دو هفته از مدت حضور کمپوست در سالن کم میشود.
آیا قارچ دکمهای در ۲۰ روز قابل برداشت است؟
اگر مبدأ محاسبه روز ورود کمپوست فاز ۲ باشد، برداشت در ۲۰ روز معمولاً واقعبینانه نیست. در کمپوست فاز ۳، فاصله ورود کمپوست تا برداشت کوتاهتر است؛ چون ریسهدوانی قبلاً انجام شده است.
جمعبندی؛ هر دوره پرورش قارچ چند روز است؟
با کمپوست فاز ۲، حدود ۱۴ تا ۱۶ روز برای ریسهدوانی، ۹ تا ۱۲ روز برای رشد میسلیوم در خاک و چند هفته برای هوادهی و برداشت فلاشها زمان لازم است. دوره کامل معمولاً حدود ۵۵ تا ۶۵ روز طول میکشد.
کمپوست فاز ۳ مرحله ریسهدوانی را پیش از ورود به سالن پشت سر گذاشته است؛ به همین دلیل مدت حضور آن در سالن ممکن است به حدود ۳۵ تا ۴۵ روز کاهش پیدا کند.
بااینحال، وضعیت واقعی کمپوست، رطوبت خاک، دمای سالن و زمان هوادهی تعیین میکنند برداشت دقیقاً چه روزی آغاز شود. ثبت روزانه اطلاعات سالن، از هر جدول عمومی برای برنامهریزی دورههای بعد دقیقتر است.
مؤلف و بازبین علمی:
گردآوری، تألیف و بازبینی علمی توسط تیم تحریریه هاگ
کپی فقط با ذکر منبع مجاز است.
مقالات مشابه را در بخش آموزش پرورش قارچ مجله خبری و آموزشی هاگ مطالعه کنید.
سلام
چرا به رافلینگ هیچ اشاره ای نشده است ؟
سلام و عرض ادب
بله درست میفرمایید.
زمان روشهایی نظیر رافلینگ یا در برخی موارد ککینگ را در همون مرحله هوادهی محاسبه کرده اند. البته استفاده از روشهایی مانند رافلینگ و ککینگ اختیاری است و الزامی نیست.
ولی حتما این توضیحات و زمانبندی رافلینگ به متن اضافه خواهد شد.
با تشکر از دقت نظر شما