بازار قارچ شیتاکه در ایران و جهان

بازار جهانی قارچ شیتاکه با سرعتی بسیار بیشتر از سایر قارچ‌ها درحال‌ توسعه است و در حال پشت سر گذاشتن تمامی قارچ‌های خوراکی-درمانی است. این میزان از رشد برای یک محصول، به‌نوعی غیرمعمول است و حتی سرمایه‌گذاران محتاط را هم برای ورود به این عرصه، وسوسه می‌کند. این افزایش سهم بازار فقط یک پیام دارد، یعنی تقاضای جهانی برای این محصول به‌شدت در حال افزایش است!

همسان با بازار جهانی، این میزان رشد، در بازار قارچ شیتاکه ایران نیز به‌خوبی مشهود و قابل‌لمس است. افزایش درخواست قارچ شیتاکه در بازار ایران، بسیاری از تولیدکنندگان را ترغیب به تولید این قارچ (هرچند به‌صورت محدود) و مدیران فروشگاه‌های اینترنتی را نسبت به واردات آن ترغیب کرده است.

قارچ شیتاکه به‌عنوان یک سوپرفود دارای کاربردهای مختلفی در صنایع غذایی، تولید مکمل‌های غذایی، محصولات آرایشی-بهداشتی و حتی صنایع غذایی داروسازی است. این محصول با فواید فراوان خود مرزهای صنعت غذا را درنوردیده و به یک ترند جهانی تبدیل شده‌است.

وضعیت فعلی بازارهای جهانی قارچ شیتاکه

بازار جهانی قارچ شیتاکه در دو سال گذشته از رقم 7.34 به عدد 8.1 میلیارد دلار در سال جاری رسیده است که رشدی 9.8% را نشان می‌دهد. انتظار تحلیل‌گران بازار برای این محصول، رسیدن به رقم بیش از 15 میلیارد دلار طی یک دهه آینده است.

بر اساس آمارها:

• منطقه آسیا و اقیانوسیه و در صدر آن کشور چین، به‌عنوان بزرگترین تولیدکننده این قارچ با کسب سهم حدود 50% در صدر این بازار قرار دارند.
• امریکای شمالی به دلیل توسعه روندهای آشپزی، افزایش آگاهی عمومی و توسعه مصرف در سایر صنایع دومین بازار پرسود قارچ شیتاکه محسوب می‌شود.
• اروپا به دلیل افزایش دستورهای غذایی وگان و تمایل شدید مصرف‌کنندگان به غذاهای سالم، سومین بازار بزرگ جهانی را تشکیل داده است.
• امریکای جنوبی با بازاری روبه‌رشد، دارای پتانسیل قوی برای رشد و توسعه این محصول است.

مهمترین کشورهای تولیدکننده قارچ شیتاکه در جهان

چین در بازار قارچ شیتاکه نیز همانند سایر قارچ‌ها، در رتبه نخست بزرگ‌ترین تولیدگان قرار دارد. بعد از کشور چین، ژاپن دومین تولیدکننده این قارچ در جهان است. سایر کشورها مانند کره جنوبی، مالزی، امریکا و کشورهای اروپایی مانند لهستان و هلند در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

جدول زیر میزان تولید مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده قارچ شیتاکه را مشخص می‌کند.

شرکت‌های بزرگ و برندهای معروف تولید و عرضه قارچ شیتاکه

شرکت‌ها و برندهای بزرگی که در زمینه تولید یا صنایع تبدیلی قارچ شیتاکه فعالیت دارند، عبارت‌اند از:

• Monterey Mushrooms: تولیدکننده بزرگ در امریکای شمالی (کانادا) که بخاطر محصولات ارگانیک و تولید در مقیاس بزرگ شناخته می‌شود.
• Giorgio Fresh Co: یکی دیگر از بازیگران بزرگ در بازار امریکای شمالی که در سایر محصولات تولید شده با قارچ نیز فعالیت دارد.
• Bonduelle Group: یک شرکت بزرگ و معتبر توزیع سبزی‌ها و قارچ‌های آماده مصرف در سطح جهانی، با شبکه‌های توزیع گسترده.
• Nammex: یک شرکت مهم مستقر در کانادا، با تمرکز بر پرورش قارچ شیتاکه.
• شرکت بیوتکنولوژی شاندونگ کیهه (qihebiotech): یک شرکت کلیدی چینی در بازار قارچ شیتاکه.
• شرکت غذایی لیانفنگ (Changzhou Lianfeng Bioengineering Co): یک تولیدکننده برجسته چینی.
• هایلاین ماشروم (Highline Mushrooms): نامی شناخته‌شده در صنعت تولید انواع قارچ در کانادا
• گروه موناهان (monaghan): تولیدکننده محصولات مرغوب با تکنیک‌های پیشرفته کشت.

این شرکت‌ها حضور پررنگی در امریکای شمالی و آسیا دارند و اغلب در محصولات تازه و فراوری شده تخصص دارند و بر حوزه‌هایی مانند کشت ارگانیک و محصولات جانبی فرآوری شده، تمرکز دارند.

سایر شرکت‌های قابل‌توجه:

• شرکت هیرانو ماشروم: یک بازیگر کلیدی در بازار
• شرکت FreshCap Mushrooms Ltd: مستقر در کانادا
• شرکت Gourmet Mushrooms, Inc: حضور پررنگی در ایالات متحده امریکا دارد
• شرکت Banken Champignons B.V: یک شرکت اروپایی.
• شرکت M2 Ingredients: یک شرکت امریکایی با تمرکز بر ترکیبات شیتاکه
• شرکت Shanghai Finc Bio-Tech: یک شرکت نوظهور چینی با تمرکز بر فناوری نوآورانه

مهم‌ترین ﮐﺸﻮرﻫﺎی مصرف‌کننده قارچ شیتاکه

مهم‌ترین کشورهای مصرف‌کننده قارچ شیتاکه، به ترتیب چین، ژاپن و کره جنوبی هستند؛ زیرا مصرف آن به‌عنوان غذا و دارو در این کشورها سابقه طولانی دارد. بنابراین منطقه آسیا و اقیانوسیه بازار جهانی را هدایت می‌کند و پس از آن امریکای شمالی و اروپا قرار دارند.

صنایع تبدیلی قارچ شیتاکه

محصولات مشتق شده از قارچ شیتاکه شامل اقلام خوراکی مانند قارچ‌ تازه، خشک یا پودر و محصولات جانبی مانند عصاره‌ها، کپسول‌ها و مکمل‌های سلامتی هستند. این محصولات هم برای غذا و هم برای طیف وسیعی از مزایای بالقوه سلامتی، مانند پشتیبانی از سیستم ایمنی بدن مصرف می‌شوند و حاوی ترکیباتی مانند پلی‌ساکاریدها (از جمله لنتینان)، ویتامین‌های گروه B و ویتامین D هستند.

• قارچ‌های تازه و خشک: محصولی با کاربردی مستقیم که در غذاهای مختلف برای افزودن طعمی خوش و خاکی استفاده می‌شود.
• پودر قارچ: قارچ‌های شیتاکه خشک شده که به‌صورت پودر آسیاب شده‌اند. قابلیت نگهداری طولانی‌مدت را دارند و به‌عنوان چاشنی در دستورهای مختلف قابل‌استفاده هستند.
• عصاره‌ها: اشکال غلیظ قارچ، برای دریافت بیشترین میزان ترکیبات مفید مانند پلی‌ساکاریدها و بتا-گلوکان‌ها استخراج شده‌اند.
• کپسول‌ها و مکمل‌ها: یک راهکار محبوب و آسان برای استفاده راحت از خواص قارچ است. این محصولات حاوی پودر کامل قارچ یا عصاره آن هستند. گاهی نیز برای اهداف خاص حاوی ترکیبات دیگر گیاهان دارویی هم هستند.

عوامل رشد بازار جهانی قارچ شیتاکه

قارچ شیتاکه به‌عنوان یکی از سودمندترین قارچ‌های خوراکی-دارویی دارای رشد مصرف بسیار بالایی است. مهم‌ترین عواملی که به‌عنوان محرک این رشد محسوب می‌شوند عبارت‌اند از:

• رشد تقاضای عمومی برای رژیم‌های غذایی سالم و گیاهی (وگان)
• افزایش آگاهی عمومی مردم نسبت به خواص این قارچ
• رواج دستور غذاهای در سطح بین المللی از طریق اینترنت و سازگاری با دستورهای غذایی معمول
• ترویج درمان‌های طبیعی و مکمل برای بهره‌مندی از خواص بیشتر قارچ شیتاکه
• افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی جهت مصرف منابع، انرژی و انتشار کربن نسبت به فعالیت‌های کشاورزی و دامداری، وابستگی به غذاهای گیاهی را بیشتر می‌کند.

چالش‌ها و محدودیت‌های بازار قارچ شیتاکه

محدودیت‌های احتمالی بازار جهانی قارچ شیتاکه در چند دسته تقسیم بندی می‌شوند که عبارتند از:

1- مشکلات تولید

• هزینه‌های بالای کشت قارچ شیتاکه
• کشت قارچ شیتاکه نیاز به مواد اولیه نسبتا محدود (چوب سخت برخی درختان)، مراقبت زیاد و فراهم‌سازی شرایط مطلوب محیطی، مدیریت بیماری و سایر موارد دارد.
• کشت قارچ شیتاکه نسبت به سایر قارچ‌ها مدت زمان طولانی‌تری را می‌طلبد.
• کشت این قارچ نیازمند نیروی کار ماهر و انجام مراحل مختلف سخت‌تر نسبت به باقی قارچ‌ها است.

2- رقابت با تولید کنندگان دارویی

محصولات این قارچ در رقابت با تولیدات دارویی دارای محدودیت‌هایی هستند.

محدودیت های نظارتی و علمی

• داروهای شیمیایی تحت نظارت استانداردهای سختگیرانه دارویی و نهادهای نظارتی (FDA- EMA) هستند. اما محصولات شیتاکه از نظر قانونی نمی‌توانند همچین ادعایی را در مقابل داروهای شیمیایی مطرح کنند. این مکمل‌ها فقط با عنوان سلامتی عمومی عرضه می‌شوند.
• شرکت‌های داروسازی دارای استاندارد بسیار دقیقی برای غلظت، خلوص و دوز دارو هستند. اما محصولات قارچ شیتاکه و بصورت کلی داروهای گیاهی، با توجه به عوامل مختلف کشت، با یکدیگر متفاوت هستند.
• سالانه میلیون‌ها دلار هزینه تحقیقات روی داروهای شیمیایی می‌شود، اما برای مطالعه روی خواص قارچ شیتاکه و تاثیرات درمانی آن، مطالعات بزرگی صورت نمی‌گیرد.

محدودیت‌های بازار

• حضور سایر قارچ های دارویی، مانند یال شیر و کوردیسپس به عنوان رقیب و با خواص و کاربرد یکسان در برخی موارد، بر بازاریابی این محصول تاثیر منفی می‌گذارد.
• مکمل‌های مصنوعی و سایر تقویت کننده‌ها با قیمت ارزان‌تر، رقیبی جدی برای این قارچ هستند
• قیمت قارچ‌ها و مکمل‌های قارچی به دلیل محدودیت و غیرضروری بودن، در رده محصولات لوکس قرار می‌گیرد.
• کمبود آگاهی عمومی نسبت به خواص این قارچ، آن را همچنان در دسته مکمل‌های غذایی قرار می‌دهد.

3- ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﮔﻮاﻫﯽﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ

قارچ شیتاکه با مشکلات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ و ﮔﻮاﻫﯽﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ متعددی مواجه است که مهمترین آنها عبارتند از:

آلودگی و موارد ایمنی

چون قارچ شیتاکه از تنه درختان و یا خاک‌اره تغذیه می‌کند، امکان دارد برخی ترکیبات را از بستر رشد خود دریافت کند که شامل موارد زیر است.

• فلزات سنگین
• آفت‌کش‌ها، علف‌کش‌ها و دیگر سموم
• آلودگی‌های میکروبی

نبود استاندارد جهانی

• دریافت استاندارد محصولات کشاورزی کشورهای مقصد برای صادرات (FDA امریکا یا CFIA کانادا) دارای پیچیدگی خاصی است.
• تولیدکنندگان کوچک و محلی قادر به پرداخت هزینه‌های دریافت گواهینامه‌ها و استانداردها نیستند.
• مشکلات صادراتی برای قارچ شیتاکه که به عنوان دارو یا مکمل غذایی برچسب گذاری گردد.

دریافت گواهینامه های سلامت

دریافت گواهینامه‌های مختلف سلامت برای تولیدکنندگان این محصول بسیار هزینه‌بر است.

4- چالش‌ها و محدودیت‌های بازار جهانی قارچ شیتاکه از نظر لجستیکی و حمل و نقل

مهم‌ترین مشکلاتی که تولید قارچ شیتاکه در زمینه حمل‌ونقل با آن مواجه است عبارت‌اند از:

• حساسیت به ضربه و فسادپذیری سریع محصول پس از برداشت
• نیاز به زنجیره سرد برای حفظ و نگهداری محصول که معمولاً پرهزینه است.
• شبکه‌های حمل‌ونقل ضعیف که باعث کاهش سرعت انتقال محصول می‌گردد.
• هزینه‌های بالای انتقال محصول در سیستم حمل‌ونقل بین‌المللی
• مقررات دست و پاگیر گمرکی و بهداشتی بین‌المللی که سبب اتلاف زمان می‌گردد.
• اختلالات زنجیره انتقال شامل کمبود کارگر یا دستمزد بالا

وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺎزار داﺧﻠﯽ ایران

بازار قارچ شیتاکه ایران مانند سایر قارچ‌ها از یک‌روند روبه‌رشد و افزایشی پیروی می‌کند. باتوجه‌ به استقبال از این محصول خوراکی و توجه تولیدکنندگان قارچ برای ورود به کشت قارچ شیتاکه انتظار می‌رود که بازیگران جدیدی وارد عرصه بازار قارچ ایران شوند. پیش‌بینی می‌گردد که استان خراسان رضوی با سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در تولید این محصول به یک تولیدکننده پیشرو تبدیل گردد.

بسیاری از تولیدکنندگان محلی با توسعه مزارع و بروزرسانی امکانات و تجهیزات خود بصورت محدود وارد بازار محلی قارچ شیتاکه شده‌اند و بخشی از نیاز بازار را بصورت محدود برآورده می‌کنند.

توسعه بازار و تجارت الکترونیک، فروش‌های آنلاین و بازارهای دیجیتالی در ایران مسیر خرید این نوع محصولات غذایی را بسیار متحول و هموار کرده است. بازار داخلی ایران که همچنان تشنه ورود این نوع قارچ است نیازمند حضور کارگزاران بیشتری است تا نیاز بازار را بصورت تولید و یا واردات برآورده کنند.

حجم تولید و مصرف داخلی ایران

از آنجاییکه مصرف قارچ شیتاکه در ایران بصورت گسترده انجام نمی‌شود و تولیدکنندگان نیز بصورت پراکنده و دوره‌ای اقدام به کشت می‌نمایند، آمار دقیقی از میزان مصرف آن در دست نیست. اما وضعیت کلی بازار نشان‌دهنده افزایش میزان تقاضای این قارچ است که نشان از آگاهی بیشتر مردم در شناخت ویژگی‌های این قارچ خوراکی-درمانی است.

میزان مصرف قارچ شیتاکه در ایران بسیار محدود و کم و در حد چند تن است. این میزان از نیاز داخلی از دو منبع متفاوت تأمین می‌شود.

• تولید داخلی: به میزان بسیار کم در حد 10 تن توسط استان خراسان رضوی تولید و عرضه می‌گردد.
• واردات: بخش دیگری از نیاز داخلی ایران عموماً به‌صورت قارچ شیتاکه خشک شده یا پودر شده از طریق واردات قانونی یا غیرقانونی (چمدانی) وارد کشور می‌شود.

گروه‌های تأثیرگذار در بازار قارچ شیتاکه اﯾﺮان

در ایران چند دسته به عنوان بازیگران اصلی در زنجیره تولید، توزیع و فروش قارچ شیتاکه فعالیت دارند. از تولیدکنندگان صنعتی کوچک و متوسط گرفته تا فروشگاه‌ها و عرضه‌کنندگان محصولات خشک یا فراوری‌شده.

این ۳ گروه عبارت‌اند از:

• تولیدکنندگان و پرورش‌دهندگان قارچ شیتاکه: برخی از شرکت‌ها مخصوصاً در استان خراسان رضوی اقدام به کشت این محصول نموده‌اند.
• عمده‌فروشان، توزیع‌کنندگان و عرضه‌کنندگان: بخش مهمی از بازار شیتاکه ایران توسط شرکت‌ها و عرضه‌کنندگان غیر مزرعه‌ای (بصورت وارداتی) تأمین می‌شود.
• فروشگاه‌های آنلاین: این شرکت‌ها باعرضه محصولات مختلف قارچ شیتاکه در پلتفرم‌های آنلاین و اینترنتی، محصولات شرکت‌های واردکننده را به فروش می‌رسانند.

ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺻﺎدرات قارچ شیتاکه از ایران

در حال حاضر میزان تولید این قارچ در ایران بسیار کمتر از تقاضای بازار است؛ بنابراین تولید محدود داخلی بصورت مستقیم در بازار ایران فروخته و مصرف می‌گردد. باتوجه‌به ویژگی‌های خاص جغرافیایی ایران و بازار بسیار خوب صادرات قارچ دکمه‌ای به سایر کشورها، در صورت تولید انبوه، قارچ شیتاکه نیز می‌تواند به یکی از انواع قارچ‌های صادراتی ایران بدل گردد.

فرصت‌ها و ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ رﺷﺪ ﻗﺎرچ شیتاکه در اﯾﺮان

پرورش قارچ شیتاکه یکی از فرصت‌های جذاب برای سرمایه‌گذاری آینده‌نگرانه داخلی است که می‌تواند مزایای اقتصادی فراوانی را به همراه داشته باشد. از آنجاییکه تولید اولیه این محصول در فضاهای کوچک و با هزینه کم امکان‌پذیر است و به حفظ منابع طبیعی کمک می‌کند، یک فعالیت پر سود تلقی می‌گردد.

مزایای بازار قارچ شیتاکه در ایران

• تقاضای روزافزون برای این قارچ
• نبود رقیب جدی و عدم اشباع بازار
• سودآوری بالا
• امکان صادرات به کشورهای همسایه که در بخش کشاورزی بسیار ضعیف هستند.
• استفاده از ضایعات کشاورزی ارزان برای تولید

موانع و تهدیدات پرورش قارچ شیتاکه در ایران

پرورش این قارچ در ایران، مخالفانی دارد. محمد فارسی، پژوهشگر و استاد دانشگاه مشهد که سابقه 20 ساله در تحقیق روی انواع قارچ را دارد تأکید دارد که تولید شیتاکه مناسب ایران نیست. زیرا محیط کشت پرورش قارچ شیتاکه نیاز به یکی از انواع مختلف چوب‌های سخت دارد. درختانی نظیر بلوط، آلش، شاه‌بلوط یا درخت شی که خاستگاه آنها در ژاپن و چین است. ولی این درختان به ویژه بلوط در ایران از گونه‌های با ارزش و در حال انقراض هستند.

بنابراین استفاده از چوب یا خاک‌اره این درختان در تهیه بستر کشت قارچ شیتاکه، نه‌تنها این گونه‌ها را با تهدید بیشتر روبرو می‌کند، بلکه اقتصادی هم نیست. همچنین واردات محیط کشت یا چوب برای پرورش این قارچ را نیز مقرون به صرفه  نیست.

• کمبود مواد اولیه مانند بذر (اسپان) و یا بسترهای مناسب کشت؛ مانند محدودیت چوب بلوط و درختان سخت‌چوب.
• کمبود دانش کافی و افراد متخصص در پرورش قارچ شیتاکه، به دلیل عدم رواج این صنعت در ایران
• نیاز به سرمایه‌گذاری زیاد در در نوع کشت نیمه‌طبیعی و دوره رشد طولانی
• بازار محدود و ناشناخته که احتیاج به معرفی محصول دارد.
• کمبود استانداردهای نظارتی صنایع غذایی یا استانداردهای بین‌المللی
• حساسیت قارچ شیتاکه به شرایط اقلیمی، آلودگی‌ها و بیماری‌ها
• رقابت با محصولات وارداتی ارزان‌تر
• مشکلات صادرات محصول با توجه به تحریم‌ها و روابط سیاسی و کسب استانداردهای بین‌المللی
• بی‌ثباتی قوانین گمرکی و چالش‌های لجستیکی
• نبود آزمایشگاه‌های مجهز برای مبارزه با بیماری‌ها و نمونه‌برداری‌های احتمالی
• نوسان قیمت ارز

راهکارهای بهبود پرورش قارچ شیتاکه در ایران

چشم‌انداز آینده بازار قارچ شیتاکه در ایران

چشم‌انداز آینده بازار قارچ شیتاکه در ایران مثبت است و ناشی از روندهای روبه‌رشد جهانی، مانند افزایش آگاهی در مورد سلامت، تقاضا برای رژیم‌های غذایی گیاهی و کاربردهای دارویی است که احتمالاً بر الگوهای مصرف محلی تأثیر خواهد گذاشت. تقاضا برای قارچ شیتاکه در ایران روزبه‌روز در حال افزایش است و این در حالی است که برخی از شرکت‌ها در استان خراسان رضوی و یا به‌صورت بسیار محدود در سایر مناطق اقدام به پرورش آن نموده‌اند. مسلماً این میزان از تولید پاسخگوی نیاز مصرف داخلی نبوده و قارچ‌های تولیدی به‌سرعت به فروش خواهند رسید؛ بنابراین تولیدکنندگانی که در این زمان وارد تولید قارچ شیتاکه شوند به‌راحتی می‌توانند برند خود را ساخته و آن را جهانی کنند.

مولف:

گردآوری و تالیف توسط تیم تحریریه هاگ
کپی فقط با ذکر منبع مجاز است.
منابع:

• cognitivemarketresearch.com
• straitsresearch.com
• imarcgroup.com
• smallfarms.cornell.edu
• thebrainyinsights.com
• greyviews.com
• journals.ashs.org
• fortunebusinessinsights.com