با جادوی قارچ جوانتر به نظر برسید

این روزها همه از جادوی قارچ صحبت می‌کنند؛ از قارچ‌های روانگردانی که درباره اثرشان بر افسردگی ادعاهایی مطرح می‌شود، تا محصولات مراقبت از مو و پوست. اما آیا قارچ‌ها واقعاً کلید تندرستی و ظاهر بهتر را در اختیار دارند یا این فقط یکی دیگر از مدهای سلامتی و روش‌های بازاریابی است؟

به نظر می‌رسد امروزه تقریباً همه چیز را می‌توان از قارچ تهیه کرد و این شامل دنیای لوازم آرایشی نیز می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، مقاله استفاده از قارچ در صنایع آرایشی و بهداشتی را مطالعه نمایید.

از مبارزه با خستگی و افزایش توان بدنی تا کند کردن روند پیری، ادعاهای زیادی درباره قارچ‌ها مطرح می‌شود. پژوهش‌ها درباره اثر ترکیبات قارچ‌ها بر استرس و اضطراب و همچنین برخی مزایای آرایشی، از آبرسانی تا محافظت آنتی‌اکسیدانی، ادامه دارد؛ اما بیشتر این یافته‌ها هنوز مقدماتی‌اند و «به اثبات رسیده» نیستند.

در سال ۲۰۱۶، تحلیلگران بازار مؤسسه Mintel با اشاره به افزایش تقاضای مصرف‌کنندگان برای مواد طبیعی، پیش‌بینی کردند که قارچ‌ها پدیده بعدی در صنعت زیبایی خواهند بود. به گفته تحلیلگران بازار در زمان انتشار گزارش اصلی این مطلب، بازار قارچ‌های کاربردی (قارچ‌هایی که برای خواص دارویی و سلامتی مصرف می‌شوند) حدود ۹٫۳ میلیارد دلار (۷٫۶ میلیارد پوند) ارزش داشته است.

جادوی قارچ از نگاه پیش‌بینی‌گران روند بازار

هلگا هرتسیگ-لاووکا (Helga Hertsig-Lavocah)، آینده‌پژوه و بنیان‌گذار مؤسسه Hint Futurology، توضیح می‌دهد: «علاقه فزاینده‌ای به زیبایی از درون به بیرون، به‌ویژه در رویکردهای شرقی به سلامت و زیبایی وجود دارد.» قارچ‌ها در طب سنتی چین از حدود سال ۲۰۰ میلادی برای افزایش طول عمر، حمایت از ایمنی و بهبود عملکرد مغز به کار رفته‌اند.

یکی از کلیدواژه‌هایی که امروزه زیاد می‌شنوید «آداپتوژن‌ها» است. آداپتوژن‌ها به گیاهان، قارچ‌ها یا موادی گفته می‌شود که ادعا می‌شود به بدن کمک می‌کنند با استرس سازگار شود؛ از جمله با اثر بر تولید هورمون استرس (کورتیزول) و چند هورمون دیگر. البته شواهد علمی درباره اثر قارچ‌ها به‌عنوان آداپتوژن هنوز محدود است.

نوتروپیک‌ها (Nootropics) هم گروهی از مواد هستند، نه یک ترکیب خاص در قارچ‌ها، که با افزایش تمرکز و هوشیاری مرتبط دانسته می‌شوند (کافئین نیز یک نوتروپیک محسوب می‌شود). برخی عصاره‌های قارچ، مانند یال شیر، در این دسته تبلیغ می‌شوند. اما این‌ها را با مواد روانگردانی که در برخی قارچ‌ها یافت می‌شوند، اشتباه نگیرید.

برخی عصاره‌های قارچ (غیرتوهم‌زا) با این ادعا عرضه می‌شوند که حال خوب ایجاد می‌کنند، پوست تحریک‌شده را آرام می‌کنند و سطح استرس بدن را کاهش می‌دهند؛ اما شواهد بالینی کافی برای این ادعاها وجود ندارد. آنچه روشن‌تر است، رابطه استرس و پوست است: استرس و افزایش برخی هورمون‌ها در بدن می‌تواند مشکلات پوستی مانند آکنه، خشکی و التهاب را تشدید کند.

ایرینا انه (Irina Ene)، مدیر بخش زیبایی مؤسسه Mintel، می‌گوید: «امروزه مصرف‌کنندگان به محصولاتی علاقه‌مندند که خلق‌وخو را متعادل کنند و در عین حال تحریک پوست را کاهش دهند. تنوع زیستی طبیعی قارچ‌ها آن‌ها را به عنصری همه‌کاره با پتانسیل برقراری ارتباط ذهن و بدن تبدیل می‌کند که مزایای عاطفی و فیزیکی (ضداسترس و انرژی‌زا) دارد.» این دیدگاه، تحلیل بازار و خواست مصرف‌کنندگان است، نه نتیجه یک پژوهش بالینی.

ترکیبات زیستی موجود در قارچ‌ها برای مراقبت از پوست

پنج ترکیب اصلی که در بحث جادوی قارچ در مراقبت از پوست مطرح می‌شوند، عبارت‌اند از:

• آنتی‌اکسیدان‌ها
• بتاگلوکان‌ها
• ال-ارگوتیونین
• اسیدهای چرب
• ملانین

آنتی‌اکسیدان‌ها

همه ما شنیده‌ایم که آنتی‌اکسیدان‌ها برای حفظ سلامت سلول‌ها مهم هستند. اهمیت آنتی‌اکسیدان‌ها برای پوست، توانایی آن‌ها در مقابله با رادیکال‌های آزاد است؛ مولکول‌هایی که باعث استرس اکسیداتیو و آسیب به سلول‌های سالم می‌شوند.

آنتی‌اکسیدان‌ها با اثر بر مسیرهای پیام‌رسانی داخل سلول‌ها با رادیکال‌های آزاد مقابله می‌کنند. این اثر ممکن است به محافظت در برابر آسیب‌های نور خورشید، کاهش تحریکات پوستی و کاهش ظاهر چین و چروک کمک کند؛ هرچند میزان این اثر در محصولات آرایشی قارچی هنوز در مطالعات انسانی کافی بررسی نشده است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، مقالات آیا مصرف قارچ بر پوست تأثیر دارد؟ و خواص قارچ برای پوست را مطالعه نمایید.

بتاگلوکان‌ها

بتاگلوکان‌ها در دیواره سلولی مخمرها، باکتری‌ها، غلات، قارچ‌ها و جلبک‌های دریایی یافت می‌شوند. آن‌ها با فعال کردن ماکروفاژها، یعنی سلول‌های ایمنی پاک‌کننده‌ای که باکتری‌های مضر را پیدا و نابود می‌کنند، بر سیستم ایمنی اثر می‌گذارند. مطالعات متعددی، بیشتر آزمایشگاهی و حیوانی، نشان داده‌اند که بتاگلوکان‌ها ممکن است از طریق سیتوکین‌ها و سلول‌های ایمنی به تسریع بهبود زخم کمک کنند.

برخی بتاگلوکان‌ها فعالیت آنتی‌اکسیدانی هم نشان داده‌اند و در محصولات آرایشی بیشتر به‌عنوان ماده مرطوب‌کننده و تسکین‌دهنده به کار می‌روند.

ال-ارگوتیونین

ال-ارگوتیونین (L-Ergothioneine) یک آمینواسید طبیعی با خاصیت آنتی‌اکسیدانی قوی است که بدن انسان نمی‌تواند آن را بسازد و فقط از راه غذا دریافت می‌کند؛ سلول‌های پوست با کمک ناقلی به نام OCTN1 آن را جذب و ذخیره می‌کنند. قارچ‌ها از غنی‌ترین منابع غذایی این ترکیب هستند. در پژوهشی در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، مقدار ارگوتیونین در ۱۳ گونه قارچ تا حدود ۵۰ برابر تفاوت داشت و قارچ پورچینی بیشترین مقدار را داشت؛ قارچ دکمه‌ای مقدار کمتری دارد، اما باز هم بیشتر از بیشتر خوراکی‌های دیگر. این ترکیب به حرارت مقاوم است و پختن قارچ اثر چندانی بر آن ندارد.

در مطالعه‌ای روی سلول‌ها و بافت پوست انسان، ال-ارگوتیونین آسیب اکسیداتیو ناشی از نور شبیه‌سازی‌شده خورشید به DNA، پروتئین‌ها و چربی‌های سلول را کاهش داد و ممکن است به ترمیم DNA سلول‌های آسیب‌دیده کمک کند. به همین دلیل در برخی محصولات ضدپیری به کار می‌رود؛ اما اینکه مصرف یا استفاده موضعی آن خطوط ریز و چین و چروک را برطرف کند، هنوز در مطالعات انسانی ثابت نشده است.

اسیدهای چرب

شاید شنیده باشید که اسیدهای چرب امگا ۳ به درخشندگی مو کمک می‌کنند؛ شواهد این ادعا محدود است. اسیدهای چرب بخشی از لایه محافظ پوست هستند و ممکن است با حفظ رطوبت و جلوگیری از نفوذ عوامل تحریک‌کننده، عملکرد سد پوستی را بهبود دهند. این اسیدها می‌توانند به مرطوب کردن و تسکین پوست خشک و کاهش قرمزی و خارش کمک کنند و در برخی افراد ممکن است علائم بیماری‌هایی مانند پسوریازیس (نوعی بیماری خودایمنی که باعث پوسته‌پوسته شدن پوست می‌شود) را تسکین دهند.

برخی مطالعات نشان می‌دهند اسیدهای چرب امگا ۳ ممکن است به کاهش التهاب پوست، از جمله قرمزی و تورم ناشی از جوش و آکنه، کمک کنند؛ اما این اثرها جایگزین ضدآفتاب یا درمان پزشکی نیستند.

نکته مهم این است که قارچ‌ها منبع مهمی برای اسیدهای چرب نیستند: قارچ دکمه‌ای خام فقط حدود ۰٫۳ گرم چربی در هر ۱۰۰ گرم دارد و بیشتر اسیدهای چرب قارچ از نوع اسید لینولئیک (امگا ۶) است، نه امگا ۳. خوردن قارچ‌های خوراکی مانند قارچ صدفی یا شیتاکه بخشی از یک رژیم سالم است، اما برای تأمین امگا ۳ منابعی مانند ماهی‌های چرب، گردو و دانه کتان مناسب‌ترند.

ملانین

رنگ پوست، مو و چشم ما را ملانین تعیین می‌کند. ملانین در پوست، بخشی از پرتوهای فرابنفش را جذب می‌کند و به این ترتیب از سلول‌ها در برابر آسیب نور خورشید محافظت می‌کند. قارچ چاگا رنگدانه تیره ملانین قابل توجهی دارد و ملانین قارچی در مطالعات آزمایشگاهی خواص آنتی‌اکسیدانی و مهار رادیکال‌های آزاد نشان داده است. با این حال، شواهدی وجود ندارد که محصولات حاوی ملانین قارچ از پوست در برابر آفتاب محافظت کنند و هیچ‌کدام جایگزین ضدآفتاب نیستند.

قارچ‌های کاربردی برای مصارف زیبایی

پوست ما اغلب نخستین جایی است که نشانه‌های استرس و کمبودهای بدن را نشان می‌دهد؛ چه کم‌آب باشد، چه ملتهب، کدر یا پوسته‌پوسته.

پس باید به دنبال چه چیزی باشیم؟ مقاله قارچ بخورید تا جوان بمانید را هم ببینید. در ادامه، ادعاها و شواهد مربوط به چند نمونه از قارچ‌های کاربردی در مصارف زیبایی را مرور می‌کنیم.

جادوی قارچ گانودرما (ریشی)

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: کاهش قرمزی و التهاب پوست

سوفی بارت (Sophie Barrett) از شرکت Hifas da Terra، یک شرکت بیوتکنولوژی که محصولات مبتنی بر قارچ‌های دارویی تولید می‌کند، می‌گوید: «قارچ گانودرما یکی از بهترین قارچ‌های دارویی است و تاکنون بیش از ۵۰۰۰ مقاله درباره کاربردها، تاریخچه و ترکیبات زیستی فعال آن منتشر شده است. فواید آن به دلیل وجود بتاگلوکان‌ها، ترپن‌ها و آنتی‌اکسیدان‌هاست.»

در محصولات آرایشی، بتاگلوکان‌های گانودرما برای آبرسانی به پوست به کار می‌روند و ترپن‌ها و آنتی‌اکسیدان‌های آن در مطالعات آزمایشگاهی در برابر آسیب رادیکال‌های آزاد ناشی از آلودگی و اشعه فرابنفش اثر محافظتی نشان داده‌اند؛ اما جلوگیری از پیری زودرس با این محصولات در انسان ثابت نشده است. گانودرما پرکاربردترین قارچ در محصولات آرایشی تجاری است.

قارچ شیتاکه

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: کاهش استرس اکسیداتیو

کاهش استرس اکسیداتیو در حفظ شادابی پوست و پیشگیری از پیری زودرس نقش دارد. محیط و شیوه زندگی امروز به افزایش رادیکال‌های آزاد در بدن کمک می‌کند و اجتناب از استرس اکسیداتیو، که می‌تواند به سلول‌های پوست آسیب برساند، دشوارتر از همیشه است.

قارچ شیتاکه حاوی ال-ارگوتیونین است؛ آنتی‌اکسیدانی قوی که در مطالعات آزمایشگاهی از سلول‌های پوست در برابر استرس اکسیداتیو محافظت کرده است. برخلاف آنچه گاهی گفته می‌شود، شیتاکه «مقادیر بالای اسید اولئیک» ندارد: چربی کل آن بسیار کم است و اسید اولئیک هم یک اسید چرب تک‌غیراشباع است، نه چندغیراشباع.

همچنین عصاره قارچ شیتاکه در مطالعات آزمایشگاهی خواص ضدباکتریایی نشان داده و در محصولات آرایشی با ادعای کاهش قرمزی، بهبود آسیب‌های پوستی و یکدست کردن رنگ پوست به کار می‌رود؛ این ادعاها هنوز در مطالعات بالینی کافی تأیید نشده‌اند.

قارچ کوردیسپس

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: تقویت و سفت کردن پوست

دکتر اندرو ویل (Andrew Weil)، پزشک و بنیان‌گذار مرکز طب یکپارچه اندرو ویل در دانشگاه آریزونا که در ساخت خط محصولات قارچی Mega-Mushroom برند Origins همکاری کرده است، می‌گوید قارچ کوردیسپس (Cordyceps) مدت‌هاست در طب سنتی چینی و تبتی برای مبارزه با خستگی به کار رفته است. به گفته او: «هر دو قارچ ریشی و کوردیسپس خواص ضدالتهابی دارند و حاوی موادی هستند که می‌توانند به تحریک تولید کلاژن، پروتئینی که پوست را محکم و کشسان نگه می‌دارد، کمک کنند.» این اثرها بیشتر در مطالعات آزمایشگاهی گزارش شده‌اند.

قارچ یال شیر (هریسیوم)

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: بهبود سلامت روده، ایمنی بدن و خلق‌وخو

گفته می‌شود راهبان بودایی برای کمک به تمرکز در حین مدیتیشن، دم‌کرده قارچ یال شیر را می‌نوشیدند، زیرا معتقد بودند این قارچ ذهن را پاک و شناخت را تقویت می‌کند. سوفی بارت در این باره توضیح می‌دهد: «قارچ هریسیوم حاوی صدها جزء فعال زیستی است که به دلیل نقششان در سلامت میکروبیوتای روده مطالعه شده‌اند و می‌دانیم که رابطه قوی‌ای بین روده و مغز و همچنین بین روده و سیستم ایمنی بدن وجود دارد.» البته شواهد انسانی درباره اثر یال شیر بر تمرکز، خلق‌وخو یا پوست هنوز محدود و مقدماتی است.

قارچ چاگا

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: تسکین و آرام کردن قرمزی و سوزش پوست

سوفی بارت می‌گوید: «قارچ چاگا به دلیل مقدار و تنوع پلی‌ساکاریدهایش قابل توجه است؛ موادی که می‌توانند بر سیستم ایمنی بدن اثر بگذارند.» ریشی، کوردیسپس و چاگا سه قارچ اصلی در محصولات مراقبت از پوست هستند. دکتر اندرو ویل درباره محصولات تخمیری توضیح می‌دهد: «ما از تخمیر برای تجزیه مواد به ذرات ریزتر استفاده می‌کنیم که پوست راحت‌تر به آن‌ها دسترسی دارد؛ در نتیجه، نسخه تخمیرشده اثر ضدتحریک بیشتری دارد و قرمزی و تحریک پوست را سریع‌تر تسکین می‌دهد.» این توضیح دیدگاه سازنده محصول است و ایمنی و اثربخشی چاگا هنوز در مطالعات بالینی بررسی نشده است.

اگر به مصرف خوراکی چاگا فکر می‌کنید، بدانید که مصرف طولانی آن با آسیب شدید کلیه ناشی از اگزالات گزارش شده و ممکن است با داروهای ضدانعقاد و ضددیابت تداخل داشته باشد.

قارچ ترملا

ادعای اصلی در محصولات آرایشی: جلوگیری از پیری زودرس و آبرسانی به پوست

دکتر اندرو ویل می‌گوید: «قارچ ترملا، که به دلیل رنگ سفیدش قارچ برفی هم نامیده می‌شود، به توانایی‌اش در حفظ رطوبت شناخته می‌شود. این قارچ می‌تواند چندین برابر حجم خود آب نگه دارد و بنابراین برای آبرسانی به پوست بسیار مناسب است.» او به مقاله‌ای مروری در مجله Archives of Dermatological Research اشاره کرده که بر اساس آن، مطالعاتی اثرات ضدپیری، محافظت در برابر نور خورشید و بهبود زخم را برای ترملا گزارش کرده‌اند؛ این مطالعات نیز بیشتر آزمایشگاهی‌اند.

جمع‌بندی: آیا جادوی قارچ در مراقبت از پوست واقعی است؟

قارچ‌ها ترکیبات جالبی مانند بتاگلوکان‌ها، ال-ارگوتیونین و پلی‌ساکاریدهای آبرسان دارند و گانودرما، ترملا و چاگا امروزه در بسیاری از محصولات آرایشی به کار می‌روند. بخشی از این علاقه ریشه در شواهد آزمایشگاهی دارد و بخشی دیگر حاصل روندهای بازار است. تا زمانی که کارآزمایی‌های بالینی بیشتری انجام نشده، بهتر است محصولات قارچی را مکمل یک روال مراقبت از پوست اصولی، شامل ضدآفتاب، آبرسانی و تغذیه سالم، بدانید و نه راه‌حلی جادویی.