در پرورش قارچ به روش کیسهای، کمپوست قارچ دکمهای بهجای قفسه یا جعبه، در کیسههای پلاستیکی جداگانه کشت میشود. این روش از سال ۱۹۵۹ در اروپا به کار رفته و پایه صنعت قارچ ایرلند شد. در ادامه اندازه کیسه، مراحل کار، بازده و تفاوت آن با روشهای دیگر پرورش قارچ دکمهای را میخوانید.
پاسخ کوتاه: در روش کیسهای، کمپوست بذرزده قارچ دکمهای در کیسههای پلیاتیلن حدود ۲۰ کیلوگرمی ریخته میشود. ریسهدوانی ۱۴ تا ۲۱ روز طول میکشد. بعد از سفید شدن کمپوست، سر کیسه را باز میکنند و ۴ تا ۵ سانتیمتر خاک پوششی رویش میریزند. برداشت در ۳ تا ۴ فلش انجام میشود. بازده هر تن کمپوست در کیسه با جعبه و قفسه برابر گزارش شده، اما کار دستی آن بیشتر است.
پرورش قارچ به روش کیسهای چیست؟
پرورش قارچ به روش کیسهای یعنی هر کیسه، ظرف کشت جداگانهای باشد. کمپوست پاستوریزه و بذرزده در کیسه پلیاتیلن ریخته میشود و ریسهدوانی در همان کیسه انجام میشود. بعد از خاکدهی، قارچ از سطح باز کیسه برداشت میشود. برخلاف جعبه و قفسه، ظرف کشت برای دوره بعد ضدعفونی و دوباره استفاده نمیشود و کیسه بعد از هر دوره کنار میرود.
این روش قدمت زیادی دارد. طبق این گزارش، تولید قارچ در کیسه پلاستیکی سال ۱۹۵۹ در دانمارک شروع شد و در فرانسه و ایتالیا رواج یافت. کیسههای آن زمان پهن و حدود ۴۵ سانتیمتر ارتفاع داشتند. مرکز تحقیقات Kinsealy در ایرلند بعدها کیسهای با ارتفاع ۶۰ تا ۷۰ سانتیمتر و حدود ۲۰ کیلوگرم کمپوست را پیشنهاد کرد. کیفیت قارچ این کیسهها عالی گزارش شد.
روش کیسهای کنار جعبه، قفسه و بلوک، یکی از روشهای پرورش قارچ دکمهای است. فرق اصلی این روشها در ظرف کشت است. در جعبه و قفسه، کمپوست در بستری پیوسته پهن میشود، اما در کیسه هر بسته کمپوست جدا از بقیه رشد میکند.
سیستم کیسهای ایرلند چگونه کار میکرد؟
ایرلند شناختهشدهترین نمونه پرورش قارچ به روش کیسهای است. طبق گزارش Teagasc درباره کمپوست مصرفشده، کمپوست در چند کارخانه مرکزی ساخته و بذرزنی میشد. بعد در کیسههای پلیاتیلن ۲۰ کیلوگرمی به مزرعههای کوچکی به نام «مزرعههای اقماری» میرسید. کیسهها روی کف بتنی تونلهای پلاستیکی عایق چیده میشدند و حدود ۵ سانتیمتر پیت آهکزده رویشان میریختند.
برداشت حدود ۴ تا ۶ هفته طول میکشید و کل فرایند ۱۰ تا ۱۲ هفته بود؛ یعنی حدود ۵ دوره کشت در سال. قارچ برداشتشده به همان کمپوستساز برمیگشت و او فروش را انجام میداد. این مدل، ساخت کمپوست را که کاری سنگین و ماشینی است، از تولید قارچ در واحدهای کوچک خانوادگی جدا میکرد.
در یک مزرعه اقماری نمونه در سال ۱۹۷۹، هر تونل حدود ۶٫۷ در ۳۳٫۵ متر بود. روی کف هر تونل ۱۰۰۰ کیسه، یعنی حدود ۲۰ تن کمپوست، جا میگرفت. هر ۴ هفته یک تونل پر میشد و پس از ۳ یا ۴ فلش، کیسهها بیرون میرفت و تونل ضدعفونی میشد. بعدها مزرعهها برای تولید بیشتر، لایه دوم کیسه را روی پایههای فلزی گذاشتند. سپس سراغ بلوک و در نهایت قفسههای ۳ تا ۶ طبقه رفتند.
اندازه کیسه و وزن کمپوست هر کیسه چقدر است؟
اندازه استانداردی برای کیسه تعریف نشده است. در نمونههای مستند، هر کیسه حدود ۹ تا ۲۰ کیلوگرم کمپوست دارد. جدول زیر این نمونهها را کنار بلوک رایج بازار ایران گذاشته است.
| نمونه | ابعاد کیسه یا بلوک | کمپوست هر واحد | نکته |
|---|---|---|---|
| کیسههای اولیه دانمارک، فرانسه و ایتالیا | پهن، با ارتفاع حدود ۴۵ سانتیمتر | ذکر نشده | از سال ۱۹۵۹ |
| کیسه پیشنهادی Kinsealy ایرلند | ارتفاع ۶۰ تا ۷۰ سانتیمتر | حدود ۲۰ کیلوگرم | بازده هر تن برابر جعبه و قفسه |
| آزمایش ICAR هند (۲۰۲۵) | ۵۳ × ۶۱ سانتیمتر | حدود ۹ تا ۱۴ کیلوگرم، بسته به عمق | عمق کمپوست از ۱۵ تا ۵۱ سانتیمتر سنجیده شد |
| بلوک رایج بازار ایران | ۴۰ × ۶۰ سانتیمتر با ضخامت حدود ۱۷ تا ۲۰ سانتیمتر | ۱۶ تا ۲۰ کیلوگرم | سطح هر بلوک ۰٫۲۴ مترمربع |
برای بلوکها، وزن کمپوست در هر مترمربع و تعداد بلوک در هر تن را در راهنمای ابعاد و اندازه کمپوست قارچ دکمهای ببینید. در کیسه اما عدد مهمتر، عمق کمپوست است.
عمق کمپوست در کیسه چقدر باشد؟
در این آزمایش که در سولان هند روی سویه U3 انجام شد، کمپوست با عمق حدود ۴۶ سانتیمتر (۱۸ اینچ) بیشترین بازده را داد: ۲۱٫۲۳ کیلوگرم قارچ در هر ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست. همین عدد در عمق ۲۵ سانتیمتر ۱۳٫۴۱ کیلوگرم بود. پژوهشگران دلیل آن را غذای ماندگارتر در کمپوست عمیقتر و مصرف کمتر خاک پوششی به ازای هر کیلو کمپوست دانستهاند.
عمق بیشتر یک هزینه هم دارد: گرمای ریسهدوانی در مرکز کیسه حبس میشود. طبق راهنمای Penn State، دمای کمپوست بالاتر از حدود ۲۷ تا ۲۹ درجه سانتیگراد به ریسه آسیب میزند یا آن را از بین میبرد. این حد بسته به سویه، ۸۰ تا ۸۵ درجه فارنهایت است. پس کیسه عمیق فقط در سالنی جواب میدهد که دمای مرکز کمپوست را هر روز اندازه بگیرید و امکان خنک کردنش را داشته باشید. اصول این کار در مقاله کنترل دمای کمپوست قارچ دکمهای آمده است.
مراحل پرورش قارچ دکمهای در کیسه پلاستیکی
مراحل کشت در کیسه همان مراحل کلی قارچ دکمهای است. فرق در جابهجایی کیسهها و آماده کردن سطح آنها پیش از خاکدهی است. جدول زیر عددهای کلیدی هر مرحله را خلاصه کرده و شرح کامل هر مرحله در مراحل کاشت قارچ دکمهای آمده است.
| مرحله | چه کار کنید | عدد و نشانه کار درست |
|---|---|---|
| آمادهسازی سالن | سالن را پیش از ورود کمپوست بشویید و ضدعفونی کنید و سرمایش و تهویه را آزمایش کنید. | سالن تمیز و خشک؛ دماسنج کمپوست و هوا نصب و آزمایششده |
| پر کردن و بذرزنی | کمپوست فاز ۲ را با بذر مخلوط کنید و در کیسه بریزید یا کیسه کمپوست فاز ۳ آماده بخرید. سطح کمپوست را صاف کنید و سر کیسه را جمع کنید. | در آزمایش ICAR، بذر ۰٫۷ درصد وزن کمپوست بود؛ کیسه ایرلندی حدود ۲۰ کیلوگرم کمپوست داشت. |
| ریسهدوانی | کیسهها را با فاصله بچینید و دمای مرکز چند کیسه را هر روز ثبت کنید. | دمای کمپوست ۲۴ تا ۲۵ درجه؛ کامل شدن ریسهدوانی ۱۴ تا ۲۱ روز |
| باز کردن کیسه و خاکدهی | لبه کیسه را تا بزنید تا به سطح کمپوست نزدیک شود، سطح را صاف کنید و خاک پوششی پاستوریزه بریزید. | حدود ۴ سانتیمتر خاک در شرایط ایران؛ در ایرلند ۵ سانتیمتر پیت با آهک |
| شوک و پیندهی | دمای هوا و CO₂ را با ورود تدریجی هوای تازه پایین بیاورید. | هوای ۱۷ تا ۱۸ درجه و CO₂ حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ ppm طی ۳ تا ۵ روز |
| برداشت | قارچ را در اندازه دکمهای و پیش از باز شدن کلاهک بچینید. | شروع ۱۵ تا ۲۱ روز بعد از خاکدهی؛ هر فلش در دورهای ۷ تا ۱۰ روزه؛ ۳ تا ۴ فلش |
| تخلیه | پیش از بیرون بردن کیسهها، بستر را در خود سالن بخار بدهید. | کمپوست در ۶۰ تا ۷۰ درجه به مدت ۸ تا ۲۴ ساعت |
در خاکدهی، سطح ناصاف کیسه ضخامت خاک را نایکنواخت میکند و قارچها همزمان ظاهر نمیشوند. روش آماده کردن، تنظیم رطوبت و ضدعفونی خاک را در راهنمای خاکدهی در پرورش قارچ ببینید.
نکته: اگر سالن شما برای خنک کردن کمپوست امکانات کافی ندارد، کمپوست فاز ۳ (ریسهدوانده) بخرید. در آزمایشهای Teagasc ایرلند، کمپوست فاز ۲ بذرزده در ظرف ۳۰ کیلوگرمی هنگام ریسهدوانی داغ کرد و فقط ۱۵۰ کیلوگرم قارچ در هر تن داد. کمپوست ریسهدوانده در همان ظرف داغ نکرد و ۲۵۴ کیلوگرم داد.
هر کیسه کمپوست چقدر قارچ میدهد؟
بازده قارچ دکمهای را به ازای هر تن یا هر ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست میسنجند، نه به ازای هر کیسه. طبق راهنمای هاگ درباره کمپوست قارچ، کیفیت کمپوست تعیین میکند که از هر تن ۱۹۰ کیلوگرم یا بیش از ۳۰۰ کیلوگرم قارچ برداشت شود. با این بازه، هر کیسه ۲۰ کیلوگرمی حدود ۳٫۸ تا ۶ کیلوگرم قارچ میدهد.
خود کیسه بازده را بالا نمیبرد؛ در ایرلند بازده هر تن کمپوست در کیسه با جعبه و قفسه برابر گزارش شد. اما عمق کمپوست، سوراخ کیسه و مدیریت آن روی نتیجه اثر دارد. جدول زیر نتایج آزمایش ICAR را نشان میدهد.
| تغییر در کیسه | بازده (کیلوگرم قارچ در هر ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست) |
|---|---|
| عمق کمپوست ۲۵ سانتیمتر | ۱۳٫۴۱ |
| عمق کمپوست ۴۶ سانتیمتر | ۲۱٫۲۳ |
| کیسه بدون سوراخ | ۱۵٫۹ |
| ۲۰ سوراخ ۰٫۵ سانتیمتری در هر کیسه | ۱۸٫۹۸ |
| کیسهای که برگردانده نشد | ۱۵٫۲۱ |
| کیسهای که بعد از فلش دوم برگردانده شد | ۲۴٫۶۲ |
شرایط این آزمایش، سویه U3، بذر ۰٫۷ درصد، ریسهدوانی در ۲۲ تا ۲۵ درجه، سالن باردهی ۱۴ تا ۱۸ درجه و ۵ هفته برداشت بود. این عددها برای مقایسه تیمارها با هم معتبرند، نه برای پیشبینی بازده سالن شما.
برای تبدیل کیلوگرم به درآمد، قیمت قارچ را از جدول روزانه هاگ بگیرید و هزینهها را طبق مثال درآمد پرورش قارچ دکمهای سفید حساب کنید. فرض مثال: ۱۰۰ کیسه ۲۰ کیلوگرمی یعنی ۲ تن کمپوست؛ با بازده ۲۰۰ کیلوگرم در تن، حدود ۴۰۰ کیلوگرم قارچ برداشت میشود. بخشی از این مقدار بهخاطر درجهبندی و ضایعات با قیمت کامل فروش نمیرود. این مثال فقط ترتیب محاسبه را نشان میدهد و پیشبینی سود نیست.
مزایا و معایب پرورش قارچ به روش کیسهای
همان گزارش Teagasc که سیستمهای تولید ایرلند را مقایسه کرده، مزایا و مشکلات روش کیسهای را کنار هم گذاشته است. جدول زیر خلاصه آن را همراه راه کنترل هر مشکل نشان میدهد.
| جنبه | مزیت | محدودیت و راه کنترل |
|---|---|---|
| کنترل اقلیم | کیسههای تکلایه روی کف، کنترل دما، رطوبت و جریان هوا روی سطح کشت را ساده میکند و سهم قارچ درجهیک را بالا میبرد. | اگر کیسهها را در چند طبقه میچینید، جریان هوای هر طبقه را جدا بسنجید. |
| بیماری | هر کیسه جداست و بیماری کمتر از کیسهای به کیسه دیگر میرسد. | جابهجا کردن کمپوست بین کیسهها برای همارتفاع کردن آنها، خودش بیماری را منتقل میکند؛ این کار را انجام ندهید. |
| سرمایه و مقیاس | برای واحدهای کوچک انعطاف دارد و به قفسهبندی و ماشینآلات سنگین نیاز ندارد. | کار دستی زیاد است. کیسهها صاف و پهن میرسند و پیش از خاکدهی باید شکل بگیرند و تراز شوند؛ این کار تکراری به کمر کارگر فشار میآورد. |
| تأمین کمپوست | با مدلی جور است که کمپوستساز تخصصی، کمپوست بذرزده یا ریسهدوانده را در کیسه تحویل میدهد. | نتیجه به کیفیت کمپوست خریداریشده وابسته است؛ هنگام تحویل، دما و بوی کمپوست را بررسی کنید. |
| تخلیه و پسماند | ظرف کشتی برای شستوشو، ضدعفونی و استفاده دوباره باقی نمیماند. | تخلیه با بلند کردن کیسهها، تماس با اسپور و دفع پلاستیک همراه است؛ پلاستیک و کمپوست مصرفشده را جدا مدیریت کنید. |
هشدار: هنگام جابهجایی کمپوست و تخلیه کیسهها، کارگر در معرض اسپور اکتینومیستها قرار میگیرد. Teagasc این تماس را با بیماری ریوی معروف به «ریه کارگر قارچ» مرتبط میداند؛ هنگام این کارها ماسک مناسب گردوغبار و دستکش بپوشید.
روش کیسهای، بلوکی یا قفسهای؛ کدام مناسبتر است؟
انتخاب بین این سه روش بیشتر به سرمایه، نیروی کار و اندازه سالن برمیگردد تا به بازده. جدول زیر دادههای Teagasc و ICAR را با بلوک رایج بازار ایران کنار هم گذاشته است.
| ویژگی | کیسه | بلوک کمپوست | قفسه (بستر پیوسته) |
|---|---|---|---|
| شکل کمپوست | کمپوست شل در کیسه پلیاتیلن، حدود ۲۰ کیلوگرم | کمپوست پرسشده در نایلون؛ در ایران ۴۰ × ۶۰ سانتیمتر و ۱۶ تا ۲۰ کیلوگرم | کمپوست پهنشده در بستر طبقهای |
| چیدمان | روی کف یا دو لایه روی پایه فلزی | روی پایه یا قفسه در چند طبقه | قفسه چندطبقه؛ در ایرلند ۳ تا ۶ طبقه |
| مکانیزاسیون | کم؛ بیشتر کار دستی | متوسط؛ بلوکها با دستگاه بلوکر ساخته میشوند | زیاد؛ پر و خالی کردن با تور و وینچ و امکان برداشت ماشینی |
| خاک پوششی | در کیسه عمیق، خاک کمتری به ازای هر کیلو کمپوست مصرف میشود | در بستری که از کنار هم چیدن بلوکها ساخته شود، حدود دو برابر کیسه خاک مصرف شد | به ضخامت بستر و ضخامت خاک وابسته است |
| سرمایه اولیه | کم | بیشتر از کیسه؛ به پایه یا قفسه نیاز دارد | بسیار زیاد |
| گسترش بیماری | کم؛ هر کیسه جداست | در بستر پیوسته بلوکها و هنگام تخلیه بیشتر میشود | بیماری میتواند در طول قفسه سریع پخش شود |
| مناسب برای | واحد کوچک با سرمایه محدود و نیروی کار خانوادگی | مزرعهای که بلوک آماده میخرد و سالن قفسهبندی دارد | مزرعه بزرگ با سرمایه و ماشینآلات |
مسیر ایرلند هم همین را نشان میدهد. با فشار قیمت و حداقل دستمزد، مزرعهها از کیسه روی کف به بلوک روی پایه و بعد به قفسه رفتند. هدف، بالا بردن خروجی هر تونل بود. پیش از انتخاب، هزینه هر روش را با راهنمای سرمایه مورد نیاز پرورش قارچ دکمهای بسنجید.
روش کیسهای در قارچ صدفی چه فرقی دارد؟
کیسه در پرورش قارچ صدفی کار دیگری میکند. بعضی آموزشها برای قارچ دکمهای از پر کردن کیسه با کاه و سوراخ کردن بدنه آن حرف میزنند؛ این در واقع روش قارچ صدفی است. قارچ دکمهای به کمپوست و خاک پوششی نیاز دارد و از سطح باز کیسه بیرون میآید.
| ویژگی | کیسه قارچ دکمهای | کیسه قارچ صدفی |
|---|---|---|
| بستر | کمپوست کاه و کود، فاز ۲ یا ۳ | کاه پاستوریزه، بدون کمپوستسازی |
| سر کیسه و محل خروج قارچ | سر کیسه باز و پوشیده با خاک پوششی | کیسه بسته؛ قارچ از سوراخهای بدنه بیرون میزند |
| مقدار بذر | در آزمایش ICAR، ۰٫۷ درصد وزن کمپوست | ۵ تا ۱۰ درصد حجم یا وزن بستر |
| اندازه کیسه | حدود ۲۰ کیلوگرم کمپوست در مدل ایرلندی | ۲۵ تا ۳۰ در ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر |
| شروع باردهی | هوای ۱۷ تا ۱۸ درجه | حدود ۲۰ درجه همراه نور، برای بسیاری از گونهها |
عددهای ستون قارچ صدفی از راهنمای UF/IFAS است. برای مراحل کامل این روش، پرورش قارچ صدفی و برای کشت خانگی، پرورش قارچ صدفی در کیسه پلاستیکی را بخوانید.
سیستم Deep Trough چیست و چرا رایج نشد؟
در سیستم Deep Trough یا «ترافِ عمیق»، کمپوست بهصورت فله و بدون کیسه در کانالی عمیق ریخته میشود. ریسهدوانی و باردهی هم در همان توده انجام میشود. چون توده بزرگ است، هوا را با فشار از داخل آن عبور میدهند تا گرما و گاز تخلیه شود؛ شبیه کاری که در تونلهای فله کمپوست انجام میشود.
ایده روی کاغذ ساده است، اما در عمل دشوار بود. Teagasc در همان مطالعه، ترافی به عرض و عمق ۱ متر و طول ۶ متر را آزمایش کرد. کمپوست فله در ریسهدوانی خیلی زود داغ کرد و کف توده بیهوازی شد. هوادهی با فشار این مشکل را حل کرد، اما خطر ورود اسپور بیماریزا را بالا برد. کمپوست هم با نشست، لبهای ساخت که جلوی جریان هوا را گرفت و خاک پوششی از کمپوست جدا شد.
به گزارش همان مطالعه، خطر بیماری، بهویژه کپک سبز، بسیار بالا بود و پژوهشگران نتیجه گرفتند تراف جایگزین عملی کیسه نیست. پس Deep Trough برای تولیدکننده کوچکی که کنترل قوی دما و هوا ندارد، گزینه مناسبی نیست. درس مهمتر برای کیسهکار این است که هر چه کمپوست در یک توده عمیقتر و پیوستهتر باشد، خطر داغ کردن بیشتر است؛ کیسههای جدا با فاصله کافی همین خطر را کم میکنند.
جمعبندی
پرورش قارچ به روش کیسهای هر واحد کشت را از بقیه جدا میکند: سرمایه کمتری میخواهد، بیماری کمتر از کیسهای به کیسه دیگر میرود و بازده هر تن کمپوستش با جعبه و قفسه برابر است. در عوض کار دستی زیادی دارد و در کیسههای عمیق، کنترل دمای کمپوست حیاتی است. اگر سالن کوچکی دارید، کیسه یا بلوک حدود ۲۰ کیلوگرمی با کمپوست فاز ۳ ریسک داغ کردن را کم میکند. دمای مرکز کمپوست را هم هر روز ثبت کنید.
Deep Trough هم در آزمایشها جایگزین مناسبی برای کیسه نبود. برای ادامه یادگیری، بخش آموزش پرورش قارچ هاگ را ببینید.
سؤالات متداول
-
هر کیسه کمپوست قارچ دکمهای چند کیلو است؟
در سیستم کیسهای ایرلند هر کیسه حدود ۲۰ کیلوگرم کمپوست داشت و آزمایشهای هند کیسههای حدود ۹ تا ۱۴ کیلوگرمی را سنجیدهاند. بلوکهای رایج بازار ایران ۱۶ تا ۲۰ کیلوگرماند. عمق کمپوست از وزن مهمتر است، چون روی بازده و گرم شدن کیسه اثر دارد.
-
آیا کیسه قارچ دکمهای را باید سوراخ کرد؟
در آزمایش ICAR، ۲۰ سوراخ ۰٫۵ سانتیمتری در هر کیسه بازده را از ۱۵٫۹ به ۱۸٫۹۸ کیلوگرم در هر ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست رساند. سوراخها روی سرعت ریسهدوانی اثر معناداری نداشتند. این نتیجه یک آزمایش در هند است؛ پیش از به کار بردن در کل سالن، آن را روی چند کیسه امتحان کنید.
-
آیا روش کیسهای برای شروع با سرمایه کم مناسب است؟
برای واحد کوچک بله، چون قفسهبندی و ماشینآلات سنگین لازم ندارد و هر کیسه مستقل است. اما کار دستی زیادی دارد و اگر سالن امکان خنک کردن کمپوست را نداشته باشد، کیسهها در ریسهدوانی داغ میکنند. پیش از شروع، هزینهها و بازار فروش را بسنجید.
-
آیا میتوان قارچ دکمهای را در خانه و داخل کیسه پرورش داد؟
بله، با کیسه یا بلوک کمپوست ریسهدواندهای که از تولیدکننده میخرید. سختترین بخش، دماست. برای باردهی، دمای هوا باید حدود ۱۷ تا ۱۸ درجه بماند و رطوبت بالا باشد؛ دمای معمول خانه در فصل گرم برای این کار مناسب نیست.
-
کیسههای مصرفشده را چه کنیم؟
پیش از بیرون بردن، بستر را در خود سالن بخار بدهید؛ راهنمای Penn State دمای ۶۰ تا ۷۰ درجه کمپوست به مدت ۸ تا ۲۴ ساعت را ذکر میکند. بعد پلاستیک و کمپوست مصرفشده را جدا از مسیر قارچ تازه از سالن خارج کنید.
-
آیا Deep Trough همان روش کیسهای است؟
نه. در Deep Trough کمپوست بهصورت فله و بدون کیسه در کانالی عمیق کشت میشود. در آزمایش Teagasc، توده یکمتری در ریسهدوانی زود داغ کرد، کفش بیهوازی شد و خطر کپک سبز بالا رفت؛ برای همین جایگزین عملی کیسه شناخته نشد.
منابع
| منابع | کاربرد در این مقاله | نشانی |
|---|---|---|
| ۴۵ سال صنعت قارچ ایرلند؛ 45 Years of Irish Mushrooms 1970 – 2015، Gerry Walsh (Teagasc)، ۲۰۱۵ | تاریخچه کیسه، ابعاد کیسه، مزرعه اقماری ۱۹۷۹ و رفتن از کیسه به بلوک و قفسه | https://www.afbini.gov.uk/sites/afbini.gov.uk/files/publications/%234%2045%20years%20of%20Irish%20Mushroom%20-%20Gerry%20Walsh.pdf |
| بررسی سیستمهای تولید قارچ در ایرلند؛ Examination of Production Systems for Mushroom Cultivation in Ireland، L. Staunton، T. Cormican و J. Grant، Teagasc، ۱۹۹۸ | مزایا و معایب کیسه، بلوک، قفسه و Deep Trough و اثر کمپوست ریسهدوانده در ظرف عمیق | https://core.ac.uk/download/84886523.pdf |
| مدیریت کمپوست مصرفشده قارچ؛ Managing Spent Mushroom Compost، M. J. Maher و همکاران، Teagasc، ۲۰۰۰ | سیستم اقماری ایرلند، کیسه ۲۰ کیلوگرمی، خاک پوششی ۵ سانتیمتری و طول دوره | https://core.ac.uk/download/93384914.pdf |
| روشهای پایه پرورش قارچ دکمهای؛ Basic Procedures for Agaricus Mushroom Growing، Penn State Extension، ۲۰۲۴ | دمای ریسهدوانی، دمای آسیب ریسه، زمان برداشت، فلشها و بخاردهی پایان دوره | https://extension.psu.edu/basic-procedures-for-agaricus-mushroom-growing |
| اثر فشردگی، عمق، سوراخ و برگرداندن کیسه کمپوست بر بازده قارچ دکمهای؛ Effect of compost compactness, compost depth, bag perforation and reversing the compost bags on yield of white button mushroom, Agaricus bisporus، Dharmesh Gupta و همکاران، Mushroom Research، ۲۰۲۵ | اندازه کیسه و اثر عمق، سوراخ و برگرداندن کیسه بر بازده | https://epubs.icar.org.in/index.php/MR/article/view/171117 |
| راهنمای پرورش قارچ صدفی در خانه؛ D.I.Y. FunGuide: Grow Your Own Oyster Mushrooms at Home، Chih-Ming Hsu و همکاران، UF/IFAS Extension، ۲۰۱۸ | بستر، مقدار بذر، اندازه کیسه و دمای باردهی قارچ صدفی | https://edis.ifas.ufl.edu/publication/SS662 |
مؤلف: تیم تحریریه هاگ
آخرین بهروزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵
