آبیاری سالن پرورش قارچ – اصول، زمان بندی و نکات

آبیاری سالن پرورش قارچ مهم‌ترین و حساس‌ترین فاکتور در تعیین کیفیت و میزان باردهی محصول است. برخلاف تصور رایج، زمان آبیاری قارچ دکمه ای از فرمول ثابت پیروی نمی‌کند و تنها بر اساس “میزان رطوبت خاک پوششی” و “مرحله رشد میسلیوم” انجام می‌شود. بصورت خلاصه رطوبت خاک پوششی باید در هفته اول (قبل از رافلینگ) با انجام چندین نوبت آبیاری به حداکثر ظرفیت نگهداری آب (WHC) خود برسد (اشباع شود) و در زمان ظهور پین‌ها، آبیاری مستقیم قطع گردد.

عدم رعایت این اصول، منجر به بیماری‌هایی نظیر لکه باکتریایی و یا خفگی میسلیوم خواهد شد. آبیاری بستر کشت قارچ دکمه‌ای اگر کم باشد، محصول خشک و سبک می‌شود و اگر زیاد باشد، باعث خفگی میسلیوم، بیماری‌های باکتریایی و ناهنجاری‌های دیگر می‌گردد. آبیاری باید در زمان مناسب، به اندازه دقیق و با روش صحیح، بر اساس سن سالن، جنس خاک پوششی و اقلیم سالن انجام گیرد.

اهمیت آبیاری در پرورش قارچ

آب، وسیله انتقال مواد غذایی به قارچ است. حدود 85 تا 90% قارچ دکمه‌ای از آب تشکیل شده است؛ بنابراین مدیریت آب یعنی مدیریت وزن محصول.

اولین مرحله آبیاری سنگین، باید بلافاصله بعد از عملیات خاک‌دهی بستر یا حداکثر در بازه زمانی 1 تا 4 روز اول بعد از خاک‌دهی (قبل از رافلینگ) صورت بگیرد تا خاک پوششی به حداکثر ظرفیت نگهداری آب خود برسد.

 در ویدیوی زیر می‌توانید نحوه آبیاری سالن کشت قارچ را ملاحظه نمایید.

آبیاری شاید ساده به نظر برسد، اما مستقیماً روند رشد ریسه‌ها (میسلیوم) در خاک پوششی را تعیین می‌کند.

• اگر آب زیاد باشد: کمپوست خیس شده، اکسیژن به لایه‌های زیرین نمی‌رسد و بستر “لجنی” می‌شود و سبب خفه شدن میسلیوم خواهد شد.
  همچنین اگر آب در خاک بیش از اندازه زیاد باشد، رشد میسیلیوم کند یا متوقف می‌شود. نتیجه آن تاخیر در ظهور کلاهک و در برخی مواقع حتی مرگ میسیلیوم خواهد بود.
• اگر آب کم باشد: خشکی در بستر ایجاد شده و در نتیجه لایه ارتباطی بین خاک پوششی و کمپوست (فصل مشترک کمپوست و خاک پوششی) آسیب خواهد دید. با قطع شدن ارتباط میسلیومی بین خاک و کمپوست، قارچ‌ها نمی‌توانند مواد غذایی را از کمپوست بالا بکشند و در نتیجه میزان محصول بصورت قابل ملاحظه‌ای کاهش خواهد یافت.
  درصورتیکه خاک پوششی کمی خشک شود، توانایی جذب و نگهداری آب را از دست خواهد داد. با این اتفاق خاک پوششی دیگر به عنوان مخزن آب عمل نمی‌کند. در نتیجه قارچ‌های تولیدی، نرم و اسفنجی می‌شود و از کیفیت آنها کاهش می‌یابد.
  همچنین کمبود آب در بستر باعث میشود تا میسلیوم برای یافتن رطوبت، بیشتر رشد کند. این موضوع سبب تشکیل رشته‌های مسلیومی خیلی زیاد و قفل شدن بستر کشت قارچ، خواهد شد. همچنین این فشردگی میسلیوم، در فلاش 2 مشکل‌ساز خواهد شد.

مقدار آب مصرفی برای پرورش قارچ

میزان مصرف آب در پرورش قارچ و میزان آبیاری، مقدار ثابتی نیست و به پارامترهای زیر بستگی دارد:

• جنس خاک پوششی: خاک‌های پیت‌ماس خارجی ظرفیت نگهداری آب بالاتری نسبت به خاک‌های ایرانی سنگین دارند.
• میزان تبخیر سالن: دمای هوا، سرعت فن و میزان رطوبت محیطی، جز عوامل تاثیرگذار هستند.
• ضخامت خاک پوششی: هرچه لایه خاک ضخیم‌تر باشد، نیاز آبی بیشتری خواهد داشت.
• تراکم میسلیوم(میزان سفیدی کمپوست): میسلیوم پرحجم، آب بیشتری طلب می‌کند.
• فعالیت کمپوست: میزان فعالیت کمپوست قارچ، دمای بستر  و میزان تبخیر را تعیین خواهد کرد.
• کیفیت کمپوست: وضعیت مواد اولیه و روند تولید کمپوست نیز نقش به‌سزایی در نیاز بستر به ابیاری خواهد داشت.
• تعداد روزهای بین خاکدهی تا برداشت

بطور متوسط و تجربی، بین مرحله خاک‌دهی تا قبل از برداشت فلش اول، حدود 20 تا 30 لیتر آب در هر متر مربع به خاک پوششی داده می‌شود. البته این مقدار بصورت یکبارهبه بستر وارد نمی‌شود و باید در چند مرحله تقسیم شود.

نکته مهم: برای جلوگیری از بیماری‌ها، هر 15 روز یکبار به آبِ آبیاری سالن، مقداری کلر اضافه کنید. غلظت مجاز کلر حدود 150 ppm (یعنی 150 میلی‌گرم در هر لیتر آب) است. استفاده از مقادیر بیشتر باعث سوختگی و زرد شدن کلاهک قارچ‌ها خواهد شد.

مراحل آبیاری قارچ دکمه ای

آبیاری قارچ دکمه ای را به مراحل زمانی زیر (از خاک‌دهی تا برداشت) تقسیم‌بندی می‌کنیم:

آبیاری در زمان اسپان ران

تا 12 روز اول دوره کشت، هیچ آبیاری نیاز نداریم، زیرا کیسه‌های کمپوست بسته است. در هنگام رشد اولیه میسلیوم (قبل از سفید شدن کمپوست و خاکدهی) آبیاری مستقیم صورت نمی‌گیرد. در این زمان سطح کمپوست را با روزنامه یا کیسه پوشانده و میزان رطوبت محیط را در محدوده 90 تا 95% حفظ می‌کنیم و نهایتا به مرطوب کردن روزنامه‌ها بسنده می‌کنیم.

آبیاری در دوره ریسه‌دوانی (Casing Run)

طی 2 تا 4 روز اول پس از عملیات خاک‌دهی، هدف ما رساندن رطوبت خاک به حد اشباع است. در این مرحله که هنوز میسلیوم به سطح خاک نرسیده، می‌توان آبیاری‌های سنگین انجام داد. در این مرحله آبیاری به وسیله نازل دوش آب به آرامی روی سطح خاک اسپری شود تا ساختار خاک به هم نریزد. می‌توان بین 6 الی 10 لیتر در متر مربع، آب به بستر داد.
سپس به مدت دو روز آبیاری متوقف می‌شود و زمانیکه دوباره میسلیوم شروع به رشد کرد، ادامه می‌یابد.

اگر آبیاری سالن پرورش قارچ خیلی زود شروع شود، آب به داخل کمپوست نفوذ خواهد کرد. در نتیجه میسلییوم شانسی برای ترمیم کامل و رشد نخواهد داشت! در اینصورت میسلیوم ضعیف خواهد بود (یعنی تراکم کمی خواهد داشت).
روند کشت با میسیلیوم ضعیف بسیار حساس و مشکل است. زیرا در صورتیکه رشته‌های میسلیوم کم‌تراکم باشند، پس از آبیاری آب به راحتی وارد کمپوست خواهد شد. اگر بستر آب زیادی در خود جذب کند، شروع به پوسیدن خواهد کرد و شبکه میسلیوم را نیز از بین خواهد برد و کمپوست حالتی لجنی پیدا خواهد کرد.

نکته مهم: مراقب باشید آب به اندازه‌ای نباشد تا از خاک عبور کند و وارد کمپوست شود. زیرا اگر کمپوست با کیفیت بالا مصرف نشده باشد، نفوذ آب به آن ممکن است کمپوست را ترسیم نکرده و باعث عوارض زیادی شود.
برای اینکه آبی وارد کمپوست نشود، می‌توان آبیاری سبک انجام داد و انجام آبیاری اصلی(سنگین) تنها زمانیکه میسلیوم قارچ مجددا شروع به رشد کرد، صورت خواهد گرفت.

آبیاری قبل و بعد از انجام رافلینگ

معمولاً 6 روز پس از خاکدهی، عملیات رافلینگ (شخم زدن خاک پوششی) انجام می‌شود.

• قبل از رافلینگ: آبیاری نکنید تا خاک گل نباشد.
• بعد از رافلینگ (ریکاوری): تا 2 روز آبیاری سنگین ممنوع است تا میسلیوم‌های پاره شده ترمیم شوند. در این زمان فقط رطوبت محیط را بالا (90 الی 95%) نگه دارید.

 آبیاری در زمان شوک‌دهی و پین‌دهی

در زمان شوک‌دهی (کاهش دما برای تحریک باردهی)، آبیاری مستقیم روی بستر قطع می‌شود.

حدود 8 روز پس از هوادهی(شوک دهی) ممکن است نیاز به آبیاری‌های سبک برای بستر، ضروری احساس شود. در این مرحله تا زمانیکه پین‌های قارچ به اندازه نخود برسند، باید آبیاری‌های سبک ادامه داشته باشند. با هدف کاهش میزان تبخیر از بستر و تاخیر در زمان آبیاری‌های آتی در مرحله هواهی، توصیه می‌شود رطوبت نسبی سالن بالا باشد. رطوبت سالن در این مرحله باید در محدوده 92% درصد حفظ شود.

زمانی که پین‌ها ظاهر می‌شوند، حساس‌ترین زمان دوره کشت است. اگر روی پین‌های سوزنی(کوچک) آب بریزید، زرد شده و خشک می‌شوند (پین مردگی / Abort). تا زمانیکه قارچ‌ها به اندازه نخود (Pea Size) نرسیده‌اند، آبیاری مستقیم روی بستر ممنوع است. در این مدت،فقط رطوبت‌سازها را روشن کنید یا کف سالن را خیس کنید.

آبیاری در زمان رشد قارچ (فلش اول)

وقتی پین‌های قارچ‌ به اندازه نخود رسیدند (قطر حدود ۱ سانتیمتر)، می‌توانید آبیاری سبک (بصورت پودر) را شروع کنید. اما آبیاری اصلی و سنگین باید زمانی انجام شود که قارچ‌ها بزرگتر شده‌اند (سایز گردو) و پوست کلاهک ضخیم شده است.

آبیاری قارچ در زمان برداشت و بین فلش ها

آبیاری قارچ در زمان برداشت، یکی از مباحثی است که تولیدکنندگان در مورد آن نظرات متفاوتی دارند. این اختلاف نظر بر حسب تجارب آنها برای حصول بهترین نتیجه است.

به ازاری هر کیلوگرم برداشت قارچ در متر مربع، حدود 2 لیتر آبیاری لازم است. این آبیاری در طول دوره برداشت یا پایان آن، باید صورت گیرد. بهترین زمان آبیاری در این مرحله، بلافاصله پس از پایان برداشت روزانه است.

انجام آبیاری در زمان برداشت، مزایا و معایبی دارد. وجود آب روی محصول قارچ سبب تغییر رنگ، افت ظاهر و بازارپسندی آن خواهد شد. اما از طرفی سبب حفظ رطوبت خاک و محصول بیشتر در فلاش بعدی خواهد شد.

آبیاری سالن پرورش قارچ در فلاش دوم

بعد از اینکه فلش اول تمام شد، بستر مقدار زیادی آب از دست داده است (چون قارچ‌ها آب را جذب کرده‌اند) که باید جبران شود. به ازای هر کیلوگرم قارچی که برداشت کرده‌اید، حدود 1 الی 2 لیتر آب باید به بستر برگردانید.
این آبیاری در ابتدا باید سنگین باشد تا شوک مجدد برای فلش دوم ایجاد شود. بعد از آبیاری، حتماً سرعت فن‌ها را افزایش دهید تا روی بستر خشک شود و باکتری‌ها فرصت رشد پیدا نکنند.

در ادامه با توجه به سن سالن و جمعیت پین‌های در حال رشد درون بستر و حساسیت آنها به میزان آب، آبیاری بستر در فلاش دوم بصورت متفاوتی انجام می‌شود. قارچ دکمه ای می‌تواند آبیاری سنگین را در زمانیکه پین‌ها به اندازه 7 میلیمتر هستند را به خوبی تحمل کند.

بطور کلی 1 الی 2 لیتر آب در این مرحله، همه روزه برای هر بلوک نیاز است. آبیاری بستر کشت قارچ باید حداقل 10 ساعت پیش از برداشت محصول از بستر، انجام شود. تا قارچ روی بستر فرصت کافی برای خشک شدن داشته باشد. در غیر اینصورت آسیب‌های سنگینی به کیفیت محصول برداشتی(قهوه ای شدن کلاهک) وارد خواهد شد.

استفاده از جریان هوا پس از آبیاری

پس از آبیاری قارچ دکمه ای تا 2-4 ساعت از فن‌های سالن با سرعت بالا (حدود 20-30%بیشتر از سرعت معمولی) استفاده می‌شود. به این دلیل که کلاهک‌های قارچ در زمان کوتاه‌تری کاملا خشک شوند. این کار مانع از تکثیر عوامل بیماری‌زا بر روی سطح قارچ خواهد شد.

تا قبل از بکارگیری ادوات و ابزار نوین آبیاری در سالن‌های مدرن پرورش قارچ، مقدار زیادی آب به هدر میرفت. اما با شروع استفاده از ادوات پیشرفته، علاوه بر جلوگیری از هدر رفت آب و زمانبندی مناسب آبرسانی به سطح کشت، محصول قارچ بیشتر و با کیفیت‌تری تولید شد.

مولف:

گردآوری، تالیف، ترجمه و تحریر توسط تیم رسانه هاگ
کپی تنها با ذکر منبع مجاز است.