فشار خون بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد و به همین دلیل به آن «قاتل خاموش» می‌گویند. طبق برگه اطلاعات سازمان جهانی بهداشت درباره فشار خون، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱٫۴ میلیارد بزرگسال ۳۰ تا ۷۹ ساله فشار خون بالا داشتند، حدود ۴۴ درصد آن‌ها از بیماری خود خبر نداشتند و فقط ۲۳ درصد فشارشان را واقعاً کنترل کرده بودند.
دارو نقش اصلی را در درمان دارد، اما غذا هم بی‌اثر نیست. یکی از سؤال‌های رایج این است که آیا قارچ خوراکی به پایین آمدن فشار کمک می‌کند. در این مقاله می‌خوانید کنترل فشار خون با قارچ تا کجا علمی است، کدام قارچ‌ها چه ترکیب‌هایی دارند، چطور آن‌ها را در برنامه غذایی بگنجانید و مصرفشان برای چه کسانی احتیاط می‌خواهد.
پاسخ کوتاه: کنترل فشار خون با قارچ تا حدی شدنی است، اما نه به شکلی که گاهی تبلیغ می‌شود. قارچ تازه تقریباً نمک ندارد، پتاسیم خوبی دارد و طعم «اومامی» آن کمک می‌کند غذا با نمک کمتر هم خوشمزه بماند؛ برای همین جای خوبی در رژیم غذایی افراد مبتلا به فشار خون دارد. اما شواهد انسانی برای اینکه خود قارچ عدد فشار را پایین بیاورد هنوز ضعیف و ناهمسوست و بیشتر ادعاهای پرسروصدا از آزمایش‌های حیوانی و آزمایشگاهی می‌آیند. قارچ جای داروی فشار خون را نمی‌گیرد و مکمل‌هایی مثل گانودرما ممکن است با بعضی داروها تداخل داشته باشند.
کنترل فشار خون با قارچ؛ اول بدانیم فشار خون بالا چیست
فشار خون با دو عدد نوشته می‌شود. عدد اول (سیستولیک) فشار داخل رگ‌ها هنگام تپیدن قلب است و عدد دوم (دیاستولیک) فشار در فاصله بین دو ضربان. وقتی در زبان عامیانه می‌گوییم فشار کسی «۱۲ روی ۸» است، یعنی ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه.
سازمان جهانی بهداشت وقتی فشار خون را بالا می‌داند که در دو روز جداگانه عدد اول ۱۴۰ یا بیشتر و یا عدد دوم ۹۰ یا بیشتر باشد. راهنمای سال ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا سخت‌گیرتر است و فشار بزرگسالان را این‌طور دسته‌بندی می‌کند:
| دسته | عدد اول (سیستولیک) | عدد دوم (دیاستولیک) |
|---|---|---|
| طبیعی | کمتر از ۱۲۰ | و کمتر از ۸۰ |
| بالاتر از طبیعی | ۱۲۰ تا ۱۲۹ | و کمتر از ۸۰ |
| فشار خون بالا، مرحله ۱ | ۱۳۰ تا ۱۳۹ | یا ۸۰ تا ۸۹ |
| فشار خون بالا، مرحله ۲ | ۱۴۰ یا بیشتر | یا ۹۰ یا بیشتر |
یک عدد بالا به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست؛ تشخیص بر اساس میانگین چند اندازه‌گیری درست در چند نوبت جداگانه انجام می‌شود. اگر یک بار فشارتان بالا بود، اندازه‌گیری را در روزهای دیگر تکرار کنید و نتیجه را به پزشک نشان دهید.
چه چیزهایی فشار خون را بالا می‌برد؟
طبق سازمان جهانی بهداشت، سن بالا، سابقه خانوادگی، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، نمک زیاد، چربی اشباع زیاد، میوه و سبزی کم، دخانیات و الکل مهم‌ترین عوامل خطر هستند. بیماری‌هایی مثل دیابت و بیماری کلیه هم احتمال فشار خون بالا را بیشتر می‌کنند.
بعضی داروها هم فشار را بالا می‌برند. فهرست مایوکلینیک از داروهای افزاینده فشار خون به مسکن‌های ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن (بروفن) و ایندومتاسین، قرص و وسایل هورمونی پیشگیری از بارداری، داروهای ضداحتقان سرماخوردگی و برخی داروهای محرک اشاره می‌کند. کورتون‌ها، بعضی داروهای لاغری، آمفتامین و مت‌آمفتامین و بیماری‌هایی که آلدوسترون، کورتیزول یا هورمون تیروئید را زیاد می‌کنند هم می‌توانند فشار را بالا ببرند. اگر یکی از این داروها را مصرف می‌کنید، آن را خودسرانه قطع نکنید و موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
چرا کنترل فشار خون این‌قدر مهم است؟
فشار بالای درمان‌نشده آرام‌آرام دیواره رگ‌ها را سفت و آسیب‌پذیر می‌کند. به گفته سازمان جهانی بهداشت، نتیجه آن می‌تواند درد قفسه سینه، سکته قلبی، نارسایی قلب، بی‌نظمی ضربان، سکته مغزی و آسیب کلیه تا حد نارسایی باشد. آسیب به رگ‌های چشم و بزرگ شدن عضله قلب هم از عوارض شناخته‌شده فشار خون طولانی‌مدت است.
آیا قارچ برای فشار خون مفید است؟ شواهد علمی چه می‌گوید
نسخه نخست این مطلب ترجمه گزارشی از وب‌سایت News-Medical بود که خودش یک مقاله مروری در مجله Phytotherapy Research را خلاصه کرده بود. این مرور ترکیب‌های زیست‌فعال قارچ‌ها و راه‌های احتمالی اثرشان بر فشار خون را جمع‌بندی کرده است، اما نویسندگانش هم یادآوری کرده‌اند که بیشتر ادعاها بر پایه شیمی این ترکیب‌ها و تجربه است، نه آزمایش‌های بالینی بزرگ روی انسان.
دقیق‌ترین تصویر را یک مرور نظام‌مند در مجله Nutrients می‌دهد که ۲۲ مطالعه انسانی درباره خوردن خود قارچ (نه عصاره و کپسول) را بررسی کرده است. نتیجه درباره فشار خون «ناهمسو» بود: در کارآزمایی‌ها سه مطالعه تغییری در فشار ندیدند و فقط یک مطالعه کاهش فشار را گزارش کرد. بیشتر این مطالعه‌ها هم از نظر کیفیت ضعیف ارزیابی شدند. در عوض، همین مرور نشانه‌هایی پیدا کرد که خوردن قارچ بیشتر، تری‌گلیسرید خون و یک نشانگر التهاب به نام hs-CRP را پایین می‌آورد.
یک نتیجه جالب هم از یک کارآزمایی بالینی روی زنان باردار به دست آمده است: زنانی که از پیش از بارداری تا هفته بیستم روزانه ۱۰۰ گرم قارچ دکمه‌ای می‌خوردند، کمتر دچار فشار خون بارداری شدند. این فقط یک مطالعه است و برای توصیه عمومی کافی نیست. درباره گانودرما هم مرور کاکرین درباره گانودرما و عوامل خطر قلبی در کارآزمایی‌های انسانی تفاوت معناداری در فشار خون پیدا نکرد.
خلاصه شواهد درباره کنترل فشار خون با قارچ را در جدول زیر می‌بینید:
| ادعا | نوع شواهد | جمع‌بندی |
|---|---|---|
| قارچ تازه کم‌سدیم و منبع پتاسیم است | داده‌های ترکیب غذایی | قطعی |
| طعم قارچ به کم کردن نمک غذا کمک می‌کند | مطالعه حسی روی غذا | امیدوارکننده |
| خوردن قارچ مستقیماً عدد فشار را پایین می‌آورد | کارآزمایی‌های انسانی کم و ضعیف | ناهمسو |
| پپتیدهای قارچ آنزیم ACE را مهار می‌کنند | آزمایشگاهی و حیوانی | در انسان ثابت نشده |
| مکمل گانودرما فشار خون را پایین می‌آورد | مرور کارآزمایی‌های انسانی | تأیید نشده |
سه راه واقعی که قارچ به کنترل فشار خون کمک می‌کند
اگر اثر مستقیم قارچ بر عدد فشار هنوز ثابت نشده، چرا باید جایش را در بشقاب باز کرد؟ چون سه ویژگی قارچ دقیقاً با توصیه‌های قطعی برای کنترل فشار جور است.
۱. سدیم بسیار کم و پتاسیم خوب
قارچ کم‌کالری، بدون کلسترول و بسیار کم‌سدیم است و در عوض پتاسیم قابل‌توجهی دارد. پتاسیم به دفع سدیم از راه ادرار و گشاد شدن رگ‌ها کمک می‌کند. طبق برگه اطلاعات پتاسیم مؤسسه ملی سلامت آمریکا، رژیم DASH که سرشار از پتاسیم میوه و سبزی است، عدد اول فشار را به‌طور میانگین ۵٫۵ و عدد دوم را ۳ میلی‌متر جیوه پایین آورده است.
| قارچ (خام، ۱۰۰ گرم) | پتاسیم (میلی‌گرم) |
|---|---|
| پورتوبلو | ۳۶۴ |
| قارچ دکمه‌ای سفید | ۳۱۸ |
| شیتاکه | ۳۰۴ |
این ارقام از پایگاه داده غذایی وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) است. برای مقایسه، نیاز روزانه کافی پتاسیم برای زنان بزرگسال ۲۶۰۰ و برای مردان ۳۴۰۰ میلی‌گرم است؛ یعنی ۱۰۰ گرم قارچ دکمه‌ای حدود ۱۲ درصد نیاز روزانه یک زن را تأمین می‌کند.
۲. طعم اومامی؛ نمک کمتر بدون بی‌مزه شدن غذا
در آشپزخانه بزرگ‌ترین دشمن فشار خون نمک است. سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند سدیم دریافتی زیر حدود ۲ گرم در روز بماند که تقریباً برابر ۵ گرم نمک، یعنی کمی کمتر از یک قاشق چای‌خوری است. قارچ به خاطر ترکیب‌های طعم‌دهنده اومامی مثل گلوتامات کمک می‌کند غذا با نمک کمتر هم خوشمزه بماند. در یک مطالعه روی طعم غذا، وقتی ۸۰ درصد گوشت مواد تاکو با قارچ عوض شد، نسخه‌ای که ۲۵ درصد نمک کمتری داشت از نظر شدت کلی طعم با نسخه گوشتی پرنمک برابر بود.
۳. جایگزین بخشی از گوشت و خوراکی‌های شور
قارچ بافتی گوشتی دارد و می‌تواند جای بخشی از گوشت قرمز، سوسیس و کالباس را در غذا بگیرد. این کار هم نمک و چربی اشباع غذا را کم می‌کند و هم کالری را، و کم کردن وزن اضافه از مؤثرترین راه‌های پایین آوردن فشار است. در یک کارآزمایی یک‌ساله که قارچ سه روز در هفته جای گوشت قرمز را گرفت، شرکت‌کنندگان نتیجه بهتری در وزن و ترکیب بدن داشتند.
قارچ‌های مؤثر در کنترل فشار خون؛ هر کدام چه دارند؟
در مرور ۲۰۲۳ نه نوع قارچ به‌عنوان گزینه‌های مطرح برای کنترل فشار خون با قارچ در رژیم‌های DASH و مدیترانه‌ای معرفی شده‌اند. کنار هر کدام نوشته‌ایم شواهدش از انسان است یا از آزمایشگاه، تا بدانید کدام حرف چقدر محکم است.
قارچ پورتوبلو
قارچ پورتوبلو شکل بالغ و درشت همان Agaricus bisporus یا قارچ دکمه‌ای سفید است. این گونه بتاگلوکان (نوعی فیبر محلول)، ارگوتیونئین (یک آنتی‌اکسیدان) و مقدار کمی لوواستاتین دارد که به کاهش کلسترول ربط داده می‌شوند. پورتوبلو با حدود ۳۶۴ میلی‌گرم پتاسیم در ۱۰۰ گرم از پرپتاسیم‌ترین قارچ‌های رایج است و اگر زیر نور فرابنفش قرار گرفته باشد، ویتامین D هم پیدا می‌کند.
قارچ صدفی
قارچ صدفی (Pleurotus ostreatus) بافتی نرم و طعمی ملایم دارد. در آزمایشگاه، پپتیدهایی که از پروتئین گونه‌های صدفی به دست می‌آیند آنزیم ACE را مهار می‌کنند؛ همان آنزیمی که گروهی از داروهای فشار خون مثل انالاپریل جلوی کارش را می‌گیرند. در انسان، مرور کارآزمایی‌های بالینی قارچ صدفی بهبود قند و چربی خون را گزارش کرده، نه اثر ثابت‌شده بر فشار خون.
قارچ شیتاکه
قارچ شیتاکه (Lentinula edodes) طعمی عمیق و دودی دارد و حدود ۳۰۴ میلی‌گرم پتاسیم در ۱۰۰ گرم. ترکیبی به نام اریتادنین در مطالعات حیوانی کلسترول را پایین آورده و در مرور ۲۰۲۳ از ارگوسترول، اریتادنین و لنتینان به‌عنوان ترکیب‌های با اثر احتمالی کاهش فشار نام برده شده است. یک نکته مهم: شیتاکه خام یا نیم‌پز در بعضی افراد بثورات خطی خارش‌دار پوستی ایجاد می‌کند، پس آن را کامل بپزید.
قارچ میتاکه یا مایتاکه
قارچ میتاکه (Grifola frondosa) که نامش در ژاپنی به معنی «قارچ رقصان» است، ظاهری بادبزنی و طعمی خاکی دارد. در مطالعات روی موش‌های آزمایشگاهی مبتلا به فشار خون، میتاکه با بهتر شدن حساسیت به انسولین و کاهش تری‌گلیسرید همراه بوده است. این نتایج هنوز در انسان تکرار نشده‌اند.
قارچ گانودرما یا قارچ ریشی
قارچ گانودرما یا ریشی (لینگژی) قرمز تیره، سفت و تلخ است و برای همین بیشتر به شکل پودر، عصاره، دمنوش یا قهوه مصرف می‌شود تا غذا. در یک مطالعه روی موش‌های مبتلا به فشار خون، عصاره هضم‌شده ریشی پپتیدهای مهارکننده ACE داشت و فشار را پایین آورد. اما در کارآزمایی‌های انسانی، مرور کاکرین تفاوت معناداری در فشار خون ندید. گانودرما همچنین ممکن است با داروهای فشار خون، داروهای دیابت و رقیق‌کننده‌های خون تداخل داشته باشد.
پیشنهاد مطالعه: خواص قارچ گانودرما
قارچ شیمجی یا صدفی قهوه‌ای
قارچ شیمجی (Hypsizygus marmoreus) خام کمی تلخ است و بعد از پخت طعمی شبیه آجیل پیدا می‌کند. طبق مرور ۲۰۲۳، این قارچ الیگوپپتیدهایی دارد که آنزیم ACE را مهار می‌کنند و پلی‌ساکاریدها و ترکیب‌های فنولی آن در آزمایشگاه با کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب همراه بوده‌اند.
قارچ کلاهک زرد (شانترل)
قارچ کلاهک زرد یا شانترل (Cantharellus cibarius) قارچی وحشی، طلایی‌رنگ و خوش‌عطر است. نیاسین، اسید پانتوتنیک، مس، ترکیب‌های فنولی و مقداری ویتامین D دارد که در مرور ۲۰۲۳ به نقش احتمالی‌شان در سلامت رگ‌ها اشاره شده است. شانترل در طبیعت جمع‌آوری می‌شود و چند قارچ سمی ظاهری شبیه آن دارند؛ پس هرگز قارچ وحشی ناشناخته نخورید.
قارچ گل‌کلم
قارچ گل‌کلم (Sparassis crispa) شکلی شبیه گل‌کلم و بافتی گوشتی دارد. در یک مطالعه روی موش‌های مستعد سکته، خوراندن پودر این قارچ فشار خون را پایین آورد و سکته را به تأخیر انداخت. پژوهشگران دلیل آن را افزایش تولید نیتریک اکسید (NO) و بهتر شدن کار دیواره داخلی رگ‌ها از مسیری به نام Akt/eNOS دانستند. این یافته هنوز روی انسان آزموده نشده است.
قارچ انوکی (سوزن طلایی)
قارچ انوکی (Flammulina) پایه‌های بلند و باریک، کلاهک کوچک و طعمی کمی شیرین دارد. در مرور ۲۰۲۳ به ترکیب‌های استرولی آن و اثر احتمالی‌شان بر کلسترول و فشار خون در مطالعات حیوانی اشاره شده است. نکته ایمنی مهم‌تر این است که مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا پس از چند شیوع لیستریا توصیه کرده انوکی را همیشه کامل بپزید؛ زنان باردار، افراد بالای ۶۵ سال و افراد با ایمنی ضعیف هرگز انوکی خام نخورند.
قارچ از چه راه‌هایی روی رگ‌ها و فشار خون اثر می‌گذارد؟
آنچه در این بخش می‌خوانید بیشتر حاصل مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی است. این توضیحات نشان می‌دهند چرا پژوهشگران به قارچ امیدوارند، نه اینکه ثابت شده باشد خوردن قارچ همین نتیجه را در بدن انسان دارد.
تاثیر قارچ بر کبد و کلسترول
کبد کلسترول را در زنجیره‌ای از واکنش‌ها به نام «مسیر موالونات» می‌سازد. گلوگاه این مسیر آنزیمی به نام HMG-CoA ردوکتاز است و داروهای استاتین دقیقاً همین آنزیم را مهار می‌کنند. طبق مرور ۲۰۲۳، بعضی قارچ‌ها مثل قارچ دکمه‌ای، شیتاکه و شانترل ترکیبی از همین خانواده به نام لوواستاتین دارند. توجه کنید که این مسیر به کاهش کلسترول مربوط است، نه مستقیماً به فشار خون؛ هرچند کلسترول پایین‌تر از رگ‌ها محافظت می‌کند و رگ سالم‌تر در کنترل فشار هم کمک‌کننده است.
تاثیر قارچ بر عروق
مسیر دوم به خود رگ‌ها مربوط است. آنزیم ACE هورمونی به نام آنژیوتانسین ۲ می‌سازد که رگ‌ها را تنگ می‌کند و فشار را بالا می‌برد. پپتیدهای مهارکننده ACE در گانودرما، صدفی و شیمجی در آزمایشگاه جلوی این کار را می‌گیرند. فلاونول‌هایی مثل کوئرستین و آنزیم‌های حل‌کننده لخته (فیبرینولیتیک) هم در قارچ‌ها به شل شدن رگ‌ها و کم شدن تجمع پلاکت‌ها ربط داده شده‌اند.
در مرور ۲۰۲۳ از ترکیب‌های دیگری مثل کوردیسپین، ارگوتیونئین، بتاگلوکان‌ها، کیتوزان، مانیتول و توکوفرول‌ها هم نام برده شده که بیشتر در مطالعات آزمایشگاهی بررسی شده‌اند. ارگوسترول قارچ هم زیر نور فرابنفش به ویتامین D تبدیل می‌شود.
چطور قارچ را برای کنترل فشار خون در برنامه غذایی بگنجانیم؟
برای کنترل فشار خون با قارچ، مقدار رسمی مصرف تعیین نشده است. در کارآزمایی‌هایی که مرور Nutrients بررسی کرده، معمولاً روزانه حدود ۱۰۰ گرم قارچ تازه یا ۵ تا ۳۰ گرم قارچ خشک استفاده شده است. نکته اصلی این است که قارچ جای چه چیزی را در بشقاب بگیرد و چطور پخته شود.
- نصف گوشت را قارچ کنید: در کتلت، کوفته، ماکارونی یا همبرگر خانگی نیمی از گوشت چرخ‌کرده را با قارچ ریز خردشده عوض کنید.
- نمک را آخر کار و کم بزنید: قارچ تفت‌داده خودش طعم پررنگی دارد؛ اول بچشید، بعد نمک بزنید.
- آب خیساندن شیتاکه خشک را دور نریزید: این آب طعم اومامی زیادی دارد و می‌تواند جای بخشی از عصاره‌های آماده پرنمک را در سوپ و خورش بگیرد.
- روش پخت سبک انتخاب کنید: کبابی، تفت با کمی روغن یا بخارپز بهتر از سرخ کردن در روغن زیاد است.
- برچسب کنسرو را بخوانید: قارچ کنسروی معمولاً در آب‌نمک نگهداری می‌شود؛ نوع کم‌نمک را بخرید یا پیش از مصرف آن را آبکشی کنید.
یک اشتباه رایج این است که کسی برای فشار خون قارچ می‌خورد، اما آن را در پیتزای پرپنیر، سوپ قارچ پودری آماده یا با سس‌های پرنمک مصرف می‌کند. در این حالت نمک غذا اثر مثبت قارچ را عملاً از بین می‌برد.
قهوه و چای گانودرما؛ جایگزین بی‌خطر کافئین هستند؟
توصیه رایجی وجود دارد که قهوه و چای را با محصولات گانودرما عوض کنید. این توصیه را باید دقیق‌تر دید. طبق توضیح مایوکلینیک درباره کافئین و فشار خون، کافئین فشار را برای مدت کوتاهی بالا می‌برد، به‌خصوص در کسانی که عادت به آن ندارند. در کسانی که مرتب قهوه می‌نوشند بدن به آن عادت می‌کند و ارتباط روشنی با فشار خون بالای دائمی دیده نشده است. برای اینکه بفهمید به کافئین حساس هستید، فشارتان را قبل از نوشیدن قهوه و ۳۰ تا ۱۲۰ دقیقه بعد از آن اندازه بگیرید؛ افزایش ۵ تا ۱۰ واحدی نشانه حساسیت است.
قهوه گانودرما معمولاً ترکیب قهوه با عصاره یا پودر گانودرماست؛ یعنی کافئین دارد و نمی‌شود آن را جایگزین «بدون کافئین» دانست. دمنوش خالص گانودرما کافئین ندارد، اما خود گانودرما ممکن است اثر داروهای فشار خون را تشدید کند. اگر داروی فشار مصرف می‌کنید، پیش از مصرف منظم آن با پزشک مشورت کنید.
۹ توصیه تغذیه‌ای برای کاهش و کنترل فشار خون
فهرست زیر بر پایه توصیه‌هایی است که در گزارشی به نقل از دانشگاه علوم پزشکی تهران منتشر شده و اینجا با منابع تازه به‌روز شده است:
- کرفس، پیاز، سیر، شنبلیله، چای سبز، خرما، گلابی، زیتون، تره‌فرنگی، سویا، گوجه‌فرنگی و لیموترش را در برنامه غذایی روزانه بگنجانید.
- گریپ‌فروت غلظت بعضی داروهای فشار خون مثل نیفدیپین را در خون بالا می‌برد (هشدار سازمان غذا و داروی آمریکا). اگر دارو مصرف می‌کنید، خوردن گریپ‌فروت و همچنین چای گانودرما را با پزشک هماهنگ کنید.
- پتاسیم کافی بخورید؛ از موز، آناناس، زردآلو، انجیر، هلو، انگور، آلو، سیب‌زمینی، بروکلی، کدو سبز، گوجه‌فرنگی، حبوبات و انواع قارچ خوراکی به‌ویژه شیتاکه و پورتوبلو. اگر بیماری کلیه دارید، بخش احتیاط را بخوانید.
- نمک را کم کنید؛ هدف کمتر از ۵ گرم نمک در روز است، با حساب نمک پنهان در نان، پنیر و غذاهای آماده.
- به جای نمک از گلپر، آویشن، نعناع خشک، کنجد یا آبلیموی تازه برای طعم دادن به غذا استفاده کنید.
- سوسیس، کالباس، زیتون شور، چیپس و تنقلات شور، ماهی دودی، سس‌ها، سوپ‌های آماده و کنسروها را محدود کنید.
- حبوبات را که سرشار از فیبر محلول هستند مرتب بخورید.
- ماهی را چند بار در هفته در برنامه غذایی بگذارید.
- اگر به کافئین حساس هستید، قهوه، چای پررنگ و نوشابه‌های کافئین‌دار را کم کنید. برای نوشیدنی جایگزین، دمنوش‌های بدون کافئین انتخاب بهتری هستند؛ قهوه گانودرما کافئین دارد.
برای خرید قارچ گانودرما، شیتاکه و سایر قارچ‌های خوراکی می‌توانید به فروشگاه هاگ مارکت سر بزنید.
چه کسانی باید احتیاط کنند؟
پیش از شروع کنترل فشار خون با قارچ یا مصرف مکمل‌های قارچی این نکته‌ها را بدانید:
- داروی فشار خون را قطع نکنید. طبق سازمان جهانی بهداشت، بسیاری از بیماران حتی با تغییر سبک زندگی همچنان به دارو نیاز دارند. قارچ کنار درمان است، نه به جای آن.
- مکمل گانودرما: طبق راهنمای پزشکی مرک، ممکن است همراه با داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت خطر خونریزی را بیشتر کند، با داروهای فشار خون فشار را بیش از حد پایین بیاورد و با داروهای دیابت قند را زیاد پایین ببرد. مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ هم گزارش‌هایی از آسیب کبدی با پودر ریشی ثبت کرده است.
- بیماری کلیه یا داروهای نگه‌دارنده پتاسیم: اگر بیماری مزمن کلیه دارید یا داروهایی مثل انالاپریل، لوزارتان یا اسپیرونولاکتون مصرف می‌کنید، خوراکی‌های خیلی پرپتاسیم و نمک‌های جایگزین پتاسیم‌دار ممکن است پتاسیم خون را به حد خطرناک برسانند. میزان مناسب را از پزشک یا متخصص تغذیه بپرسید.
- گریپ‌فروت: با بعضی داروهای فشار خون از گروه مسدودکننده‌های کانال کلسیم تداخل دارد.
- قارچ خام و وحشی: شیتاکه و انوکی را کامل بپزید و هیچ قارچ وحشی ناشناخته‌ای نخورید.
- فشار خیلی بالا: اگر فشار شما ۱۸۰ روی ۱۲۰ یا بالاتر است و سردرد شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس، تاری دید یا گیجی دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
سؤالات متداول درباره کنترل فشار خون با قارچ
آیا قارچ فشار خون را بالا می‌برد؟
خیر. قارچ تازه تقریباً سدیم ندارد. چیزی که ممکن است فشار را بالا ببرد نمک، سس، پنیر یا آب‌نمک قارچ کنسروی است که همراه قارچ خورده می‌شود.
کدام قارچ برای فشار خون بهتر است؟
هیچ قارچی در انسان به‌عنوان «بهترین» ثابت نشده است. قارچ‌های رایج مثل دکمه‌ای، پورتوبلو، صدفی و شیتاکه همه کم‌سدیم و پرپتاسیم هستند. روش پخت کم‌نمک و مصرف منظم قارچ به جای غذاهای شور از نوع آن مهم‌تر است.
آیا قارچ گانودرما فشار خون را پایین می‌آورد؟
در مطالعات حیوانی بله، اما مرور کاکرین روی کارآزمایی‌های انسانی تفاوت معناداری در فشار خون پیدا نکرد. اگر داروی فشار، رقیق‌کننده خون یا داروی دیابت مصرف می‌کنید، بدون مشورت پزشک مکمل گانودرما نخورید.
روزانه چقدر قارچ بخوریم؟
برای کنترل فشار خون با قارچ مقدار رسمی تعیین نشده است. در بیشتر کارآزمایی‌ها حدود ۱۰۰ گرم قارچ تازه در روز استفاده شده که برای بیشتر افراد سالم در قالب سهم سبزی روزانه مقدار معقولی است.
آیا می‌توان داروی فشار خون را با قارچ جایگزین کرد؟
نه. قارچ و رژیم غذایی سالم به کنترل فشار کمک می‌کنند، اما هیچ شاهدی نشان نمی‌دهد که می‌توانند جای دارو را بگیرند. تغییر یا قطع دارو فقط با نظر پزشک انجام شود.
قارچ برای فشار خون پایین ضرر دارد؟
قارچ خوراکی معمولی در حد غذا مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما طبق اطلاعات WebMD درباره ریشی، مصرف آن برای افرادی که فشار خون پایین دارند پرخطرتر است؛ پس بدون مشورت سراغ مکمل گانودرما نروید.
جمع‌بندی
کنترل فشار خون با قارچ وقتی معنا دارد که قارچ بخشی از یک رژیم کم‌نمک و پرسبزی باشد. قارچ تازه کم‌سدیم، پرپتاسیم و پرطعم است و می‌تواند جای بخشی از گوشت و خوراکی‌های شور را بگیرد؛ همین ویژگی‌ها با توصیه‌های قطعی کنترل فشار جور است. ادعاهایی مثل مهار آنزیم ACE یا افزایش نیتریک اکسید فعلاً بیشتر در آزمایشگاه و روی حیوانات دیده شده‌اند و مکمل گانودرما در انسان اثر ثابت‌شده‌ای بر فشار نشان نداده است. قارچ را بخورید، اما داروی خود را کنار نگذارید و فشارتان را مرتب اندازه بگیرید.
برای آشنایی بیشتر با فواید قارچ‌ها، بخش خواص قارچ خوراکی در هاگ را ببینید.
منابع
- سازمان جهانی بهداشت (WHO): Hypertension, Fact sheet، ۲۰۲۵.
- انجمن قلب آمریکا (AHA): راهنمای ۲۰۲۵ پیشگیری، تشخیص و درمان فشار خون بالا در بزرگسالان.
- مایوکلینیک: Medications and supplements that can raise your blood pressure.
- وب‌سایت News-Medical: How eating mushrooms may lower blood pressure levels، ۱۱ مه ۲۰۲۳.
- مجله Phytotherapy Research: Edible mushrooms as potential functional foods in amelioration of hypertension، ۲۰۲۳.
- مجله Nutrients: Uffelman CN, et al. An Assessment of Mushroom Consumption on Cardiometabolic Disease Risk Factors and Morbidities in Humans: A Systematic Review، ۲۰۲۳.
- مجله Food & Nutrition Research: Sun L, Niu Z. A Mushroom Diet Reduced the Risk of Pregnancy-Induced Hypertension and Macrosomia: A Randomized Clinical Trial، ۲۰۲۰.
- پایگاه کاکرین: Klupp NL, et al. Ganoderma lucidum mushroom for the treatment of cardiovascular risk factors، ۲۰۱۵.
- مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH ODS): Potassium, Fact Sheet for Health Professionals.
- وزارت کشاورزی آمریکا (USDA): FoodData Central.
- مجله Journal of Food Science: Myrdal Miller A, et al. Flavor-enhancing properties of mushrooms in meat-based dishes in which sodium has been reduced and meat has been partially substituted with mushrooms، ۲۰۱۴.
- مجله Appetite: Poddar KH, et al. Positive effect of mushrooms substituted for meat on body weight, body composition, and health parameters: a one-year randomized clinical trial، ۲۰۱۳.
- مجله Nutrients: Dicks L, Ellinger S. Effect of the Intake of Oyster Mushrooms (Pleurotus ostreatus) on Cardiometabolic Parameters: A Systematic Review of Clinical Trials، ۲۰۲۰.
- مجله Molecules: Tran H, et al. Hypotensive Effects and Angiotensin-Converting Enzyme Inhibitory Peptides of Reishi (Ganoderma lingzhi) Auto-Digested Extract، ۲۰۱۴.
- مجله Journal of Natural Medicines: Yoshitomi H, et al. Beneficial effect of Sparassis crispa on stroke through activation of Akt/eNOS pathway in brain of SHRSP، ۲۰۱۱.
- مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC): Outbreak of Listeria Infections Linked to Enoki Mushrooms، ۲۰۲۲.
- مایوکلینیک: Caffeine: How does it affect blood pressure?
- عصر ایران: چه غذاهایی «فشار خون» را پایین می‌آورند؟ (به نقل از دانشگاه علوم پزشکی تهران)
- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA): Grapefruit Juice and Some Drugs Don’t Mix.
- راهنمای پزشکی مرک: Reishi.
- مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ: Reishi Mushroom.
- وب‌سایت WebMD: Reishi Mushroom: Uses and Risks.
یادآوری پزشکی: این مقاله برای آموزش عمومی نوشته شده و جای تشخیص و توصیه پزشک یا متخصص تغذیه را نمی‌گیرد.
آخرین به‌روزرسانی محتوا: ۱۱ مهر ۱۴۰۵
