اگر به دنبال جواب این سؤال هستید که آیا قارچ برای سرماخوردگی خوب است؟ این مقاله را تا انتها بخوانید. هوای سردتر، روزهای کوتاه‌تر و شلوغی فعالیت‌های پاییزی اغلب با سرماخوردگی و آنفولانزا همراه است. ماه‌های زمستان هم در کنار حال‌وهوای خوش تعطیلات، معمولاً سرماخوردگی و آنفولانزای ناخواسته را به همراه دارند.
در این میان، یک رژیم غذایی سالم و متنوع می‌تواند به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کند. در این مطلب بررسی می‌کنیم که قارچ‌ها چه ترکیباتی دارند، تحقیقات انسانی درباره اثر آن‌ها بر سیستم ایمنی چه نشان داده‌اند و کدام ادعاها هنوز ثابت نشده‌اند.
⚠️ سلب مسئولیت:
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص، مشاوره یا درمان پزشک نیست. قارچ‌های خوراکی و مکمل‌های قارچی، سرماخوردگی، آنفولانزا یا کووید-۱۹ را درمان نمی‌کنند و نباید جای داروی تجویزشده یا واکسن آنفولانزا را بگیرند. پیش از مصرف مکمل‌های قارچی مانند ریشی، کوردیسپس یا دم بوقلمون، به‌ویژه در بارداری و شیردهی، برای کودکان، در بیماری‌های خودایمنی، پیش از جراحی یا همراه با داروهای ضدانعقاد، ضددیابت، ضدفشارخون یا سرکوب‌کننده ایمنی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. اگر تنگی نفس یا تنفس تند، علائم کم‌آبی بدن، تب بیش از ۴ روز، علائمی که پس از ۱۰ روز بهتر نشده یا پس از بهبود دوباره بدتر شده است، یا تشدید بیماری زمینه‌ای دارید، به پزشک مراجعه کنید و خوددرمانی نکنید.
فواید قارچ برای سرماخوردگی
قارچ‌ها حاوی نوعی پلی‌ساکارید به نام بتاگلوکان هستند. در مطالعات آزمایشگاهی، بتاگلوکان‌ها برخی گلبول‌های سفید خون مانند ماکروفاژها را فعال می‌کنند و به همین دلیل از آن‌ها به‌عنوان ترکیبات تعدیل‌کننده ایمنی یاد می‌شود. با این حال، اینکه خوردن قارچ به‌تنهایی از سرماخوردگی پیشگیری کند، هنوز در مطالعات انسانی ثابت نشده است.
قارچ‌ها همچنین ویتامین‌های گروه B، پلی‌فنول‌ها، استرول‌ها و مقداری روی دارند. برخی قارچ‌ها منبع خوبی از سلنیوم هستند؛ ماده معدنی که برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی لازم است. برای نمونه، نصف پیمانه قارچ پورتوبلو کبابی حدود ۱۳ میکروگرم سلنیوم دارد؛ یعنی حدود ۲۴ درصد نیاز روزانه یک فرد بزرگسال.
تاریخچه کاربرد قارچ برای سرماخوردگی
خوردن قارچ در فرهنگ‌های آسیایی جایگاهی دیرینه دارد و انواع قارچ‌های خوراکی و دارویی قرن‌ها در طب سنتی برای طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها به کار رفته‌اند. برای مثال، در طب سنتی چین و ژاپن از قارچ شیتاکه به‌عنوان یک درمان طبیعی برای سرماخوردگی و آنفولانزا استفاده می‌شده است.
قارچ‌های دارویی مانند گانودرما (ریشی)، کوردیسپس، دم بوقلمون، مایتاکه و شیتاکه در طب سنتی چینی در طول قرن‌ها برای موارد زیر به کار رفته‌اند. قارچ کرمینی (قارچ قهوه‌ای) جزو این قارچ‌های دارویی سنتی نیست و یک قارچ خوراکی رایج است، اما آن هم مقداری بتاگلوکان دارد.
- مدیریت عفونت‌های خفیف دستگاه تنفسی فوقانی با قارچ ریشی و قارچ دم بوقلمون
- رفع گرفتگی و احتقان مخاط با قارچ ریشی و کوردیسپس
- حمایت از سیستم ایمنی با قارچ شیتاکه و قارچ مایتاکه
- افزایش انرژی و استقامت و کاهش خستگی با قارچ کوردیسپس
این کاربردها بیشتر بر پایه طب سنتی است و شواهد بالینی کافی برای تأیید آن‌ها وجود ندارد. ترکیب این چهار قارچ (Reishi، Maitake، Shiitake، Cordyceps) در بسیاری از مکمل‌های تجاری دیده می‌شود، اما کارایی چنین ترکیب‌هایی برای پیشگیری یا درمان سرماخوردگی در کارآزمایی‌های معتبر ثابت نشده است.
نتایج تحقیقات در پاسخ به اینکه آیا قارچ برای سرماخوردگی خوب است؟
بیشتر شواهد درباره اثر قارچ بر سیستم ایمنی از مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی به دست آمده است. در این مطالعات، عصاره برخی قارچ‌های خوراکی اثرات ضدویروسی، تقویت‌کننده ایمنی و ضدآلرژی نشان داده‌اند؛ اما نتایج آزمایشگاهی را نمی‌توان مستقیماً به انسان تعمیم داد و هیچ مطالعه‌ای نشان نداده است که «بیدار کردن» سیستم ایمنی با قارچ، کلید مبارزه با آنفولانزا باشد.
از نظر سازوکار، بتاگلوکان‌های قارچ وارد سلول‌های ایمنی نمی‌شوند؛ بلکه به گیرنده‌ای به نام دکتین-۱ (Dectin-1) روی سطح سلول‌های ایمنی مانند ماکروفاژها متصل می‌شوند و از این راه، پاسخ ایمنی ذاتی را فعال می‌کنند.
چند مطالعه انسانی هم در این زمینه انجام شده است:
- شیتاکه در افراد سالم: در یک کارآزمایی تصادفی در دانشگاه فلوریدا، ۵۲ بزرگسال سالم ۲۱ تا ۴۱ ساله به مدت ۴ هفته روزانه قارچ شیتاکه پخته خوردند. در پایان، تکثیر برخی سلول‌های ایمنی (سلول‌های T گاما-دلتا و NK-T) و سطح آنتی‌بادی IgA بزاق بیشتر شد و نشانگرهای التهاب کاهش یافت. این مطالعه فقط نشانگرهای ایمنی را سنجید و تعداد دفعات سرماخوردگی را بررسی نکرد.
- پلوران (بتاگلوکان قارچ صدفی) در کودکان: در یک کارآزمایی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما، ۱۷۵ کودک با میانگین سنی حدود ۶ سال که در سال قبل بیش از ۵ عفونت تنفسی داشتند، ۱۲ ماه مکمل پلوران همراه با ویتامین C یا ویتامین C به‌تنهایی دریافت کردند. در گروه پلوران، ۳۶ درصد کودکان هیچ عفونت تنفسی نداشتند (در برابر ۲۱ درصد) و دفعات آنفولانزا و بیماری‌های شبه‌آنفولانزا کمتر بود. این نتیجه مربوط به مکمل استاندارد است، نه خوردن قارچ صدفی، و مصرف هر مکملی برای کودکان باید با نظر پزشک باشد.
در مجموع، شواهد انسانی محدود اما امیدوارکننده است. هیچ شواهد معتبری نشان نمی‌دهد که کربوهیدرات‌های دیواره سلولی قارچ، عفونت‌های ریه ناشی از سرماخوردگی، آنفولانزا یا کووید-۱۹ را درمان کنند؛ بنابراین قارچ را بخشی از یک رژیم غذایی سالم بدانید، نه جایگزین درمان.
راه‌هایی برای مصرف بیشتر قارچ
اگر می‌خواهید قارچ را بیشتر در برنامه غذایی خود بگنجانید، این ایده‌های ساده را امتحان کنید:
- قارچ یکی از بهترین مواد رویه پیتزاست! مخلوطی از انواع مختلف قارچ را به پیتزای بعدی خود اضافه کنید.
- قارچ کرمینی و شیتاکه را به سیب‌زمینی سرخ‌کرده اضافه کنید. شیتاکه را کاملاً بپزید؛ خوردن شیتاکه خام یا نیم‌پز در برخی افراد باعث بثورات پوستی خطی (درماتیت شیتاکه) می‌شود.
- قارچ صدفی را به نوارهای باریک جدا کنید و در سوپ یا خوراک سبزیجات گرم استفاده کنید.
- برای صبحانه‌ای مغذی‌تر، قارچ دکمه‌ای سفید را به املت اضافه کنید.
- از کلاهک قارچ پورتوبلو همبرگر کبابی درست کنید.
توصیه‌های تغذیه‌ای و عادات سالم هنگام سرماخوردگی
در کنار تغذیه سالم، این توصیه‌های کلی به شما کمک می‌کند دوره سرماخوردگی یا آنفولانزا را راحت‌تر پشت سر بگذارید:
-
- به اندازه کافی استراحت کنید.
- مایعات فراوان بنوشید.
- از مصرف دخانیات و الکل پرهیز کنید و مصرف شکر و غذاهای فرآوری‌شده را محدود کنید.
- غذاهای گرم و مغذی مانند سوپ سبزیجات و سوپ قارچ بخورید.
- سرماخوردگی و آنفولانزا را ویروس‌ها ایجاد می‌کنند؛ بنابراین آنتی‌بیوتیک‌ها علائم را بهتر نمی‌کنند، بهبود را سریع‌تر نمی‌کنند و مصرف بی‌مورد آن‌ها می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد.
- به کودکان و نوجوانان آسپرین ندهید، زیرا می‌تواند باعث بیماری نادر اما جدی به نام سندرم ری شود.
جمع‌بندی: آیا قارچ برای سرماخوردگی خوب است؟
قارچ غذایی کم‌کالری و مغذی است که بتاگلوکان، سلنیوم، ویتامین‌های گروه B و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی دارد و گنجاندن آن در رژیم غذایی متنوع، می‌تواند به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کند. چند مطالعه انسانی، از جمله روی شیتاکه و بتاگلوکان قارچ صدفی، نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند؛ اما قارچ درمان سرماخوردگی، آنفولانزا یا کووید-۱۹ نیست و جای استراحت، مایعات کافی و مراجعه به پزشک را نمی‌گیرد.
⚠️ یادآوری: قارچ بخشی از یک رژیم غذایی سالم است، نه درمان سرماخوردگی یا آنفولانزا. پیش از مصرف مکمل‌های قارچی با پزشک یا داروساز مشورت کنید و در صورت تنگی نفس، تب طولانی یا بدتر شدن علائم، به پزشک مراجعه کنید.
📖 مطالعه بیشتر: برای آگاهی بیشتر از خواص قارچ خوراکی با دانشنامه صنعت قارچ (هاگ) همراه باشید.
📚 منابع
این مطلب با تکیه بر کارآزمایی‌های بالینی منتشرشده و راهنماهای رسمی سلامت زیر بازبینی شده است:
- Dai, X., Stanilka, J. M., Rowe, C. A., Esteves, E. A., et al. (2015). Consuming Lentinula edodes (shiitake) mushrooms daily improves human immunity: A randomized dietary intervention in healthy young adults. Journal of the American College of Nutrition, 34(6), 478–487.
- Jesenak, M., Majtan, J., Rennerova, Z., Kyselovic, J., Banovcin, P., & Hrubisko, M. (2013). Immunomodulatory effect of pleuran (β-glucan from Pleurotus ostreatus) in children with recurrent respiratory tract infections. International Immunopharmacology, 15(2), 395–399.
- Brown, G. D., & Gordon, S. (2001). A new receptor for β-glucans. Nature, 413, 36–37.
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. (2025, September 4). Selenium: Fact sheet for health professionals.
- Centers for Disease Control and Prevention. (2024, April 24). Manage common cold.
